رفتن به محتوای اصلی

فتنه

نام‌های دیگر: فتنه‌گران، فتنهٔ سال ۱۳۶۰، فتنهٔ لیبرال‌ها

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

آشوب و درآمیختن حق و باطل در جامعه و شیوهٔ رویارویی با آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در پنجمین کنگره بین‌المللی نهج‌‌البلاغه— ۱۳۶۴/۰۱/۱۹

سیر زمانی

از ۱۳۶۴ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۴۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

مسأله دیگر مسأله فتنه است، باز حضرت جملات عجیبی در مورد فتنه دارد. این جملات چنان پرمغز، زیبا و جامع‌الاطراف بیان شده است که انسان حیرت میکند که درباره آن چگونه فکر کند. فتنه یعنی چه؟ یعنی اشتباه و اختلاف صفوف، اختلاط صفوف، مخلوط شدن حق و باطل. «و لکن یؤخذ من هذا ضغث و من هذا ضغث فیمزجان فهنالک یستولی الشّیطان علی اولیائه»[8] مسأله مخلوط شدن حق و باطل، استفاده از شعارهای حق برای افاده مرام باطل و استفاده از نمادهای حق برای محکم کردن قواعد و پایه‌های باطل، از بلاها و بیماریهایی بود که در روزگار امیرالمؤمنین وجود داشت، لذا آن حضرت افشاگری میکند. در باب فتنه، امیرالمؤمنین در نهج البلاغه دوگونه حرف دارند. یکی مطلبی است که درباره کل عنوان فتنه بحث فرموده‌اند. باز دو سه جمله اینجا یادداشت کرده‌ام. در خطبه دوم، به نظرم آنجا که راجع به ظهور پیامبر اکرم حرف میزند، اشاره میکند به وضع مردم و از جمله میفرماید: «فی فتن داستهم باخفافها، و وطئتهم باظلافها، و قامت علی سنابکها، فهم فیها تائهون حائرون جاهلون مفتونون فی خیر دار، و شرّ جیران، نومهم سهود و کحلهم دموع.»[9] این باز از همان جملاتی است که واقعا قابل ترجمه نیست، شعرا و اهل ذوق باید بنشینند و برای هر کلمه یک معادل پیدا کنند، برای هر ترکیبی یک ترکیب پیدا کنند. حضرت درباره فتنه حرف میزند: اسب وحشی فتنه این طور مردم را زیر پا انداخته بود، با لگد آنها را خرد میکرد، با سم سر آنها را میکوبید، بعد با وحشیگری سربلند میکرد، و مردم آنجا خوابشان بیداری و سرمه چشمشان اشک بود. سخن از فتنه پیش از ظهور پیغمبران است، وضع جوامعی را که انبیاء از آنجا ظهور کرده‌اند و مبعوث شده‌اند بیان میکند و در حقیقت اشاره میکند به وضع زمان خودش و مردم را از فتنه پرهیز میدهد و میترساند.
مورد دیگر آن جایی است که فتنه مشخصی را ذکر میکند مثل تمام حرف‌هایی که راجع به مخالفین خودش، که آن جنگ‌ها را راه انداختند، بیان فرموده، راجع به معاویه، راجع به طلحه و زبیر، راجع به عایشه، راجع به کسانی دیگر، راجع به خوارج، مشخصا آن چیزهایی را بیان فرموده که در دیدگاهش فتنه به حساب میآمده است. این نوع دوم در حقیقت افشاگری است، امیرالمؤمنین برای این که فتنه را از بین ببرد و بخواباند بر آن است که چهره‌ها را روشن کند، این بهترین راه است. فتنه یعنی چه؟ دو گروه به هم افتاده‌اند، گرد و غبار است، چهره‌ها شناخته نمیشوند، گاهی انسان به برادر خودش شمشیر میزند، از برادر خودش خنجر میخورد، گاهی هم با یک دشمن در کنار هم راه میروند به او اعتماد میکند، و این فتنه است. علاج فتنه چیست؟ افشاگری، اصلا هیچ چیزی مثل افشاگری فتنه را علاج نمیکند و امیرالمؤمنین افشاگری میکند، این افشاگری حاکی از وجود این بیماری در آن روز است.
امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) براى این اسارت، تعبیر «فتنه» به کار برده است. فتنه در قرآن یک کلمه‌ى بسیار وسیعى است. جا دارد کسانى که در فرهنگ قرآنى کار میکنند، معناى فتنه در قرآن را پیگیرى کنند. در فتنه فشار مادّى هست، فشار زندگى هست: رَبَّنا لا تَجعَلنا فِتنَةً لِلَّذینَ کَفَروا،[3] جَعَلَ فِتنَةَ النّاسِ کَعَذابِ الله‌.[4] فتنه معنایش فشار و شکنجه و آزار مادّى است. همچنین در مفهوم فتنه و معناى فتنه، سردرگمى، حیرت و شک هست. امیرالمؤمنین تعبیر فتنه را براى آن حالتى که جوامع بشرى پیش از بعثت پیغمبران داشتند، به هر دو معنا به کار برده است: فى فِتَنٍ انجَذَمَ فیها حَبلُ الدّینِ وَ تَزَعزَعَت سَوارِى الیَقین؛[5] مردم در دوران بعثت پیغمبران، یعنى آن هنگامى که پیغمبران مبعوث میشدند، در فتنه به سر میبردند؛ فتنه‌اى که رشته‌ها و ریسمانهاى دین را، معنویّت و فضیلت و اخلاق را گسسته بود؛ فتنه‌هایى که یقین و معرفت را از مردم گرفته بود؛ مردم را دچار حیرت، دچار سردرگمى، دچار شک کرده بود. در همین خطبه امیرالمؤمنین میفرماید: فى فِتَنٍ داسَتهُم بِاَخفافِها وَ وَطِئَتهُم بِاَظلافِها وَ قامَت عَلى سَنابِکِها؛ مردم در آن دوران در فتنه‌هایى و زیر بار فتنه‌هایى دست ‌و پا میزدند و لگدمال میشدند. فتنه مانند اسبى وحشى و رم‌کرده که سوار خود را به زمین مى‌اندازد و بر او سُم میکوبد و شیهه میکشد، انسانیّت را به زمین انداخته بود و انواع فشارهاى مادّى را بر آنها وارد آورده بود.

شاهدها (۱۱۸ پاراگراف)

وظیفهٔ عقلای همهٔ فرقه‌ها در جلوگیری از امواج فتنه میان مسلمانان

… است که به امت اسلامی تزریق میشود. در بستر همین اختلافات قومی و طایفه‌یی و مذهبی، دشمنان اسلام طبق سیاست همیشگىِ خودشان، بین مسلمانان اختلاف ایجاد میکنند. دست دشمن، توطئه‌ی دشمن و تدبیر دشمن را در ورای این اختلافات میشود بوضوح دید؛ این را باید علاج کرد. عقلای امت از همه‌ی فرقه‌ها باید نگذارند امواج فتنه در میان مسلمانها - که به‌وسیله‌ی دشمنان اسلام تحریک میشود - به‌طور روزافزون آرامش و الفت و محبت را به خطر بیندازد.

پس راندن فتنه‌گران با ارادهٔ پولادین مردم

… باندهای‌ حاکم‌ در واشنگتن‌ نیز بهانه‌ای‌ برای‌ سازش‌ و مجامله‌ است‌. همه‌ جناحهای‌ حاکم‌ در امریکا در دهها سال‌ گذشته‌ نشان‌ دادند که‌ در هدف‌ سلطه‌ بر ایران‌ یکسانند گرچه‌ این‌ هدف‌ گاه‌ با روش‌ نسل‌کشی‌ و گاه‌ با شعار صلح‌طلبی‌ و حقوق‌ بشر تعقیب‌ می‌شود. شما مردم‌ ایران‌ همچنین‌ به‌ عناصرضعیف‌ النفس‌ داخلی‌ نشان‌ دادید که‌ به‌ دنبال‌ فتنه‌ و جنگ‌ نبوده‌اید و نیستید، اما هرگاه‌ فتنه‌گران‌ یک‌ گام‌ به‌ پیش‌ آیند شما با پولاد اراده‌ خویش‌ آنانرا دو گام‌ به‌ پس‌ می‌رانید. بار دیگر تأکید می‌کنم‌ که‌ در این‌ شرایط حساس‌ وحدت‌، مقاومت‌ و هوشیاری‌، ملت‌ و دولت‌ ما را از این‌ گردنه‌ نیز با سلامت‌ و عزت‌ عبور خواهد داد.

بدبین کردن مردم به یکدیگر و به مسئولان، نوعی فتنه‌سازی و گناه

… به این ملت در نظر دارند. همین رادیوهای بیگانه و همین مراکز خبری، شاید بشود گفت نصف حرفهایشان طراحی شده است، برای این که بتوانند دلهای گروهی از مردم را نسبت به گروه دیگری بدبین و مکدر کنند. اصلاً مینشینند طراحی میکنند که این طور بگوییم که این اثر را بکند. کسانی که زبان و قلمشان کار میکند، در درجه اول باید این را رعایت کنند که آنچه میگویند، ایجاد بدبینی نکند. مردم نسبت به یکدیگر بدبین شوند، یا مردم نسبت به مسؤولان بدبین شوند؛ این باز یک نوع فتنه‌سازی و گناه دیگری است. بعضی افراد همه همتشان این است که با شایعه‌پردازی، با جعل خبر و با پرداختهای تقلب‌آمیزِ خبر - ممکن است یک خبر اصلش هم راست باشد، اما به نوعی آن را پردازش کنند تا مطلب دروغ و خلاف واقعی را در ذهن مخاطب القاء کند - دلهای مردم، جوانان و خوانندگان و شنوندگان …

شناخته بودن ابرهای فتنه در زمان ما برخلاف صدر اسلام

در دیدار دیگری که امروز با شما دارم، بحثی را مطرح میکنم که خواهید دید چقدر جهاد اکبر در زمان پیامبر دشوار مینمود؛ چون ابرهای فتنه ناشناخته بود. اما امروز آن‌طور نیست. امروز در زمان ما ابرهای فتنه شناخته شده است و جهاد مثل سرچشمه فیّاضی ادامه پیدا کرده است.

دعوت به برائت از فتنه‌گران در نماز جمعه و هشدار به برهم‌زنندگان امنیت

… که دل امام عزیز را خون کردند، بار دیگر مجال فتنه‌گری پیدا کنند. و میدانم که اجازه نخواهید داد. همچنین مردم شهیدپرور و عزیز نجف‌آباد، نگذارند که افتخاراتشان در دوران انقلاب و سالهای جنگ تحمیلی، بدست عناصر معلوم‌الحال مخدوش گردد و میدانم که نخواهند گذاشت. برای ابراز برائت و بیزاری از استکبار جهانی و ایادی داخلی و خارجی آنان فردا اجتماع نماز جمعه را با حضور خود شکوهمند کنید و با شعارهای کوبنده‌ی خود از کسانیکه می‌خواهند با امنیت ملّی و هدفهای انقلابی ملت مسلمان ایران معارضه کنند، بیزاری بجوئید و عزم انقلابی خود را در معرض دید ایادی استکبار بگذارید. عناصر فریب خورده و فتنه‌گر نیز بدانند که اینجانب اجازه نخواهم داد آنان امنیت و آرامش ملّت ایران را برای هدف‌های خائنانه و حقیر خودشان برهم بزنند و کشور را از راه مستقیمی که بحمداللّه در آن حرکت می‌کند با فتنه و آشوب منحرف کنند، و ملّت ایران با کمک پروردگار و عنایت ولیّ‌عصر ارواحنا فداه همیشه بر دشمنان عنود خود پیروز خواهد گردید. والعاقبةللمتقین.

واژگون فهماندن حقایق دربارهٔ روحانیت و نشر آن، مصداق فتنه

اگر امروز کسی با روحانیت مقابله کند، بیش از همه دل صهیونیستها و امریکا را شاد کرده است. اگر جایی صدایی بلند شود، برای آن صدا از همه رسانه‌های صهیونیستی غریو تشویق و احسنت و آفرین بلند میشود. چون آنها به فنای روحانیت دل بسته بودند و نبود روحانیت را میخواهند. اینها فتنه است. این‌گونه حرف زدن و حقایق را واژگون فهمیدن و آن را منتشر کردن، فتنه است. من باید کسانی را که ملتفت نیستند و نمیفهمند، نصیحت کنم. نمیتوانم باور کنم و به خود بقبولانم که این افراد، عن عمد این کار را میکنند، والّا اگر معلوم شود که این افراد - خدای نکرده - از روی غرض و سوء نیّت این کارها را انجام میدهند، نظام اسلامی توی دهانشان خواهد …

نقش شفابخش نمازهای جمعه در عبور کشور از فتنه

خیال نکنید نماز جمعه یک پیش‌نمازى[5] است دیگر؛ بالاخره همه‌ی ما پیش‌نمازى را ــ با جمعیّت کم، با جمعیّت زیاد ــ داشته‌ایم و این هم یک پیش‌نمازى است؛ نخیر، اینجا محور است؛ این مثل رشته‌ى تسبیح است؛ این مثل یک کانونى است که به سطح جامعه نور و گرما میبخشد. شما به دوران فتنه‌ى بزرگ بعد از انقلاب یعنى دوران سال ۶۰ نگاه کنید؛ چه فتنه‌ى عظیمى بود![6] کشور از چه ورطه‌اى عبور کرد و چه پیچ خطرناکى بر سر راه این سیّاره‌ى سریع‌السّیر بود، و ببینید آن روز نمازهاى جمعه چه نقشى ایفا کرد که هر کلمه و خطبه‌ى نمازهاى جمعه یک درمان شفابخشى بود بر دلهاى مردم متدیّن و مؤمن. همیشه به این احتیاج است؛ همیشه. لااقل تا سالهاى متمادى به ‌چنین نقشى براى نماز جمعه نیاز مبرم هست؛ این نقش را چه کسى باید انجام بدهد؟ فعلاً به من و شما سپرده‌اند. عظمت مسئولیّت این است. این‌جورى نیست که حالا برویم یک چیزى بگوییم و این هفته را هم بگذرانیم؛ نه …

منع ورود فتنه‌گران و تضعیف‌کنندگان نظام به مجلس

… اینجا هستید که نگذارید که خداى نکرده در این طریق یک اختلالى به وجود بیاید. اگر کسى فاسد است، نباید وارد مجلس بشود. حالا فساد، اعمّ از فساد مالى ــ آدمى است که از لحاظ مالى فاسد است ــ یا فسادهاى گوناگون اخلاقى یا فساد عقیدتى و سیاسى؛ همه‌‌ی اینها فساد است. اگر کسى اهل فتنه است، فتنه‌‌گرى میکند، نظام را تضعیف میکند، کارایى دستگاه‌‌ها را از آنها میگیرد، به قول معروف و به تعبیر رسایى که بین مردم رایج است، چوب لاى چرخ دستگاه میگذارد، اگر این‌‌جور کسى هست، واقعاً این [فرد] نمیتواند در آن تریبونِ به آن عظمت حضور پیدا کند؛ نباید وارد بشود. آن کسانى که واقعاً مقابله‌‌ى با نظام دارند، رفتار و اعمال و گفتار آنها حاکى از این است که اینها براى خاطر هر انگیزه‌‌اى ــ یا به انگیزه‌‌هاى سیاسى یا به انگیزه‌‌هاى شخصى و خصلتى ــ مقابله‌‌ى با نظام دارند، خب اینها نباید واقعاً بیایند وارد مجلس بشوند. از این …

لزوم تفکیک فتنه‌گری از کار سیاسی و پرسروصدایی مخلصانه

… بکنیم. این چیزى است که اهمّیّت کار اِباء دارد از اینکه یک چنین چیزى را اجازه بدهیم که در حوزه‌‌ى کار ما وارد بشود. یا حبّ‌‌ و بغض‌‌ها مثلاً؛ گاهى یکى از یکى خوشش مى‌‌آید، از یکى بدش مى‌‌آید. خب، باید مواظبت کرد که در هیچ سطحى از سطوح، این واقعاً دخالت نکند. حتّى گاهى بعضى هستند که سروصدایشان هم زیاد است امّا مخلصاً، بدون اینکه در او فتنه‌‌گرى‌‌اى وجود داشته باشد؛ بعضى فتنه‌‌گرى میکنند بدون سروصدا؛ اینها را باید از همدیگر حقیقتاً تفکیک کرد. یعنى شناختن افراد و تشخیص مصادیق فتنه‌‌گرى و مصادیق کار سیاسى و کار خطّى و تفکیک اینها از همدیگر، خیلى به نظر چیز مهمّى مى‌‌آید. آنچه من قبلاً هم یک ‌‌وقتى عرض کردم ــ و الان هم تأکیداً و تأییداً عرض میکنم؛ با اینکه مطمئن هم هستم، شما هم قبلاً گفتید به من که این جهت حل‌‌شده است ــ این است که در هیچ جایى از جهات در سطح کشور، در ردّوقبول‌‌ها، مطلقا این جهات خطّى و سیاسى و [اینکه] فلان …

نصیحت آشوبگر و در صورت سرپیچی جنگ با او در منطق امیرالمؤمنین (ع)

این جمله‌اى که امیرالمؤمنین فرمودند، چیز عجیبى است: اَیُّهَا النّاسُ اِنَّ اَحَقَّ النّاسِ بِهٰذَا الاَمرِ اَقواهُم عَلَیهِ وَ اَعلَمُهُم بِاَمرِ اللهِ فیهِ فَاِن شَغَبَ شاغِبٌ استُعتِب؛ اگر کسى در مقابل این مسیر صحیحى که من در پیش گرفته‌ام، فتنه‌گرى و آشوبگرى بکند، نصیحتش میکنیم که برگردد؛ فَاِن اَبىٰ قوتِل؛ [امّا] اگر اِباء کرد، به رویش شمشیر میکشیم؛ صریح [میگوید]؛ اگر کسى از این طریق تخطّى بکند، با شمشیر علوى [مواجه است]. در همین خطبه [میفرماید]: اَلا وَ اِنّى اُقاتِلُ رَجُلَین؛ من با دو کس میجنگم: رَجُلاً اِدَّعى ما لَیسَ لَهُ وَ آخَرَ مَنَعَ الَّذى عَلَیه؛ یکى آن کسى که چیزى را که متعلّق به او نیست …

توصیهٔ امام به پایان دادن اختلافات در درون و نه در ملأ عام

خب، این شرایط حسّاس ما است، آن از لحاظ اصولى، این از لحاظ منطقه‌اى و زمانى، و آن هم از لحاظ اهمّیّت وحدت‌ کلمه. شما دیدید که امام بزرگوارمان روى وحدت‌ کلمه چقدر تأکید میکرد؛ در پیامهاى مختلف، در سخنرانى‌هاى گوناگون، در توصیه‌هاى خصوصى. من یادم مى‌آید در آن سالهایى که فتنه‌ى لیبرال‌ها همه‌ى حواس این کشور را به خودش جلب کرده بود[21] ــ ماها خب، غالباً میرفتیم خدمت ایشان، یا شکایت میکردیم، یا کارى داشتیم، یا کارى داشتند ــ مکرّر ایشان میفرمودند که شماها اگر با هم اختلاف هم دارید، دعوا هم دارید، این دعوا را در درون خودتان تمامش کنید؛[22] چرا در ملأ عام؟ البتّه یک دسته گوش میکردند، ماها گوش میکردیم؛ وقتى ایشان فرمودند، ماها دهانمان را بستیم. شما یادتان هست که مرحوم شهید بهشتى (رضوان الله‌ علیه) با اینکه آدمى بود که خیلى حرف داشت، خیلى قدرت گفتن هم داشت، سکوت کرد؛ آن طرف دیگر نه. خب، امام پاس وحدت را داشتند؛ …

تزلزل حتی خواص هوشمند و آگاه در فتنهٔ خوارج

… امیرالمؤمنین را تحت تأثیر قرار میدادند! در همان ایّام جنگ [نهروان] یکی از یاران امیرالمؤمنین عبور میکرد؛ دید یکی از اینها دارد نصفه‌شب عبادت میکند و با صدای خوشی دارد این آیات را میخواند: اَمَّن هُوَ قانِتٌ ءانآءَ الَّیل؛[10] منقلب شد؛ آمد پیش امیرالمؤمنین. حتّی انسانهای هوشمند و زیرک و آگاه هم ــ اصحاب نزدیک امیرالمؤمنین غالباً این‌‌جوری بودند ــ اشتباه میکردند و خواص را حتّی متزلزل میکرد. بیخود نیست که امیرالمؤمنین فرمود که هیچ ‌کس نمیتوانست این کاری را که من کردم [بکند] و این فتنه را بخواباند؛[11] این واقعاً شمشیر علی و آگاهی علی و آن ایمان علی به خودش و راه خودش را میخواست. امیرالمؤمنین فرمود ــ طبق این نقلی که شده است ــ که فردا به تو خواهم …

تیره شدن افق دید حق‌جویان در فتنه‌های پس از رحلت پیامبر (ص)

… دوران‌های زندگی امیرالمؤمنین در این سی سال بعد، بعد از رحلت پیغمبر شروع شد. سخت‌ترین دوران‌های امیرالمؤمنین آن روزها بود. آن روزی که پیغمبر عزیز و بزرگوار بود و میرفتند در سایه‌ی او مجاهدت میکردند، مبارزه میکردند که روزهای شیرینی بود. روزهای خوبی بود. روزهای تلخ، روزهای بعد از رحلت پیغمبر است که روزهایی است که گاه‌گاه قطعات فتنه، افق دیدها را آن‌چنان مُظلَم میکرد که قدم از قدم نمیتوانستند بردارند آن کسانی که میخواستند درست قدم بردارند.

تاریک‌شدن افق دید حق‌جویان در فتنه‌های پس از رحلت پیامبر

… سخت‌ترین دوران‌های زندگی امیرالمؤمنین در این سی سالِ بعد از رحلت پیغمبر، شروع شد؛ سخت‌ترین دوران‌های امیرالمؤمنین آن روزها بود. آن روزی که پیغمبر عزیز و بزرگوار بود و می‌رفتند در سایۀ او مجاهدت می‌کردند، مبارزه می‌کردند که روزهای شیرینی بود، روزهای خوبی بود. روزهای تلخ، روزهای بعد از رحلت پیغمبر است که روزهایی است که گاه‌گاه قطعات فتنه، افق دیدها را آن‌چنان مُظلَم[9] می‌کرد که قدم از قدم نمی‌توانستند بردارند آن‌کسانی‌که می‌خواستند درست قدم بردارند. در یک‌چنین شرایطی، امیرالمؤمنین بزرگ‌ترین امتحان‌های ایثار را داد.

وجود راه فهم حقیقت در فتنه با نگاه به اصول اسلام

اما آیا اینجا راه برای فهمیدن حقیقت وجود ندارد؟ چرا! اسلام یک اصولی دارد؛ خب به این اصول نگاه کنید. نگاه کنیم شخصیت علی را که الان درمقابل طلحه و زبیر است، وضع علی را با وضع این دو نفر مقایسه کنیم، بسنجیم، حق معلوم خواهد شد. نمی‌خواهد نگاه کنیم که این علی است؛ چون اگر یکی گفت این علی است، یکی دیگر هم می‌گوید آن طلحه است. نگاه کنید به اصول اسلامی. خب، جناب …

لغزش خودی‌ها و مؤمنان، نشانهٔ فتنهٔ غلیظ و تاریک

… نه، خودی‌ها، بچه‌مسلمان‌ها، علی‌دوست‌ها، کسانی که برای حفظ جان علی و در کنار او با معاویه و با اهل جمل جنگیده بودند، (67/2/17) کسانی که آیات قرآن را حفظ داشتند، کسانی که در راه اعتقاد و ایمانشان کشته می‌شدند، (65/3/12) اینها لغزیدند؛ این مهم‌تر از آن است. (67/2/17) این دردآور است. و این، آن فتنۀ غلیظِ کورِ تاریک است. این است که خطرناک است.

دانش ناقص دینی، ایمان سرسخت و خودمطلق‌انگاری، عناصر فتنهٔ خوارج

چند چیز با همدیگر جمع شده بود، یک مجموعۀ پیچیدۀ دشوارِ بسیار بدی را به‌وجود آورده بود. این چند چیز یکی‌اش اطلاعاتی از دین، اما ناقص و نه کامل؛ ایمان سرسخت به آن اطلاعات، و آنگاه مطلق‌کردن خود که ناشی از خودخواهی است، و قبول‌نکردن هیچ‌کس درمقابل خود، حتی علی‌بن‌ابی‌طالب! و همان‌طورکه در قضیۀ آن آقای ذوالثدیّه عرض کردم، حتی پیغمبر! یعنی روی پیغمبر هم علامت سؤال می‌گذارد! وقتی‌که این چیزها همراه شد با یک مقدار گرایش‌های سیاسی و فعالیت و تلاش سازمانی و یک سازماندهی قوی، تبدیل می‌شود به چه؟ به یک گروهکِ محاربِ اسلحه‌به‌دستِ ظالمِ …

سرآغاز فتنه‌ها و آمیختن حق و باطل در کلام امیرالمؤمنین (ع)

«اِنَّما بَدءُ وُقوعِ الفِتَنِ اَهواءٌ تُتَّبَعُ وَ اَحکامٌ تُبتَدَعُ یُخالَفُ فیها کِتابُ اللهِ وَ یَتَوَلّی عَلَیها رِجالٌ رِجالاً عَلَی غَیرِدینِ اللهِ فَلَو اَنَّ الباطِلَ خَلَصَ مِن مِزاجِ الحَقِّ لَم یَخفَ عَلَی المُرتادینَ وَ لَو اَنَّ الحَقَّ خَلَصَ مِن لَبسِ الباطِلِ انقَطَعَت عَنهُ اَلسُنُ المُعانِدینَ وَ لَکِن یُؤخَذُ مِن هَذا ضِغثٌ وَ مِن هَذا ضِغثٌ فَیُمزَجانِ فَهُنالِکَ یَستَولِی الشَّیطانُ عَلَی اَولیائِهِ وَ یَنجُو الَّذینَ سَبَقَت لَهُم مِنَ اللهِ الحُسنَی»[5]‌. (48/9/11)

محکومیت شدید فتنه در قرآن

فتنه در قرآن با زبانی تند، محکوم شده؛ یک جا «وَ الفِتنَةُ اَکبَرُ مِنَ القَتلِ» فتنه از کشتار، بزرگ‌تر است. و یک جا «وَ الفِتنَةُ اَشَدُّ مِنَ القَتلِ»[7] فتنه از کشتار دشوارتر و سخت‌تر است. (58/10/17) البته نمی‌شود گفت که در فتنه، انسان‌ها نمی‌توانند حق و باطل را پیدا کنند، اگر این‌طور بود که تکلیفی بر مردم نبود. چرا! انسان‌ها در دوران فتنه هم می‌توانند حق را از باطل تمیز بدهند، منتها به‌شرط تدبر، فکرکردن، سنجش صحیح اوضاع و تابع هوای نفس نشدن. …

خطاب وصیت به آتش‌بیاران فتنه و اختلاف و غیبت‌کنندگان

«وَ صَلاحِ ذاتِ بَینِکُم» اختلافاتتان را برطرف کنید مردم. این خطاب به همه است؛ این خطاب به آن کسانی هم است که دوست می‌دارند همیشه آتش فتنه و اختلاف را مشتعل کنند. ای آتش‌بیاران معرکه! گوش کنید، خطاب به شما هم است؛ ای غیبت‌کنندگان! ای تفتین‌کنندگان[11]! ای کسانی که سعی می‌کنید دل این مسئول را با آن مسئول بد کنید، ای مگسانی که دور شیرینیِ مسئولان را می‌گیرید برای منافع خودتان، ای دُوروبری‌ها! ای اطرافی‌ها! ای خودخواه‌ها! خطاب به شما هم است، گوش کنید، «وَ صَلاحِ ذاتِ بَینِکُم»، نگذارید …

گرفتاری همه به فتنه و غرق نشدن امام در آن برخلاف زهری

«کَفانَا اللهُ وَ اِیّاکَ مِنَ الفِتَنِ وَ رَحِمَکَ مِنَ النّارِ» خدا ما و تو را از آزمایش‌ها و فتنه‌های زندگی سربلند خارج کند. ابتدا می‌فرماید ما و تو را. (51/11/25) و در بخش دومِ این جمله، تنها او را مورد خطاب قرار می‌دهد؛ زیرا دچارِ فتنه شدن، برای همه است و امام سجاد هم ممکن است به نوعی دچار فتنه شود، ولی در فتنه غرق نمی‌شود و محمد‌بن‌شهاب دچار فتنه می‌شود و در فتنه غرق می‌شود؛ و آتش جهنم به امام سجاد علیه‌السلام نزدیک نمی‌شود، لذا این نسبت را به محمد‌بن‌شهاب می‌دهد. شروع نامه با چنین لحنی، به دلیل نوع برخورد امام با اوست که هم تحقیرآمیز و هم خصمانه است. 1پاسدار اسلام، ش11 «وَ رَحِمَکَ مِنَ النّارِ» و از آتش بر تو رحمت بیاورد؛ یعنی …

لزوم رجوع به قرآن هنگام فتنه‌های تاریک طبق سخن پیامبر (ص)

… بهره ببرند. وای به حالت! وای به حال آنهایی که مردم را از قرآن دور می‌کنند، از قرآن می‌رَمانند، به بهانه‌ها و معاذیر[19] گوناگون، نمی‌گذارند مردم قرآن را باز کنند به‌قصد فهمیدن، وای به حالشان! و شما بدانید برادران و خواهران، که امروز سر و کار ما با قرآن است. همان‌طوری‌که پیغمبر خدا فرموده است: «فَاِذَا التَبَسَت عَلَيكُمُ الفِتَنُ كَقِطَعِ اللَّيلِ المُظلِمِ فَعَلَيكُم بِالقُرآنِ»[20] آن روزی که فتنه‌ها مثل پاره‌های شب سیاه بر زندگی شما سایه بیفکند، بر شما باد به قرآن، کِی است آن روز؟ فتنه‌های تاریکِ مثل شب را نمی‌بینیم؟ راه‌های عوضی را درمقابل چشم‌های نابینا و نزدیک‌بینمان مشاهده نمی‌کنیم؟ دزدان و غول‌ها و راهزن‌ها را از هرسویی و به هرشکلی، چشم بینا نمی‌بیند؟ پس کِی باید به قرآن رجوع کرد؟ برای کِی است؟ برای وقتی‌که امام زمان صلوات‌الله‌علیه بیاید؟ او که خودش قرآن ناطق است؛ …

ایستادگی جوانان در فتنه‌ها و آشوب‌ها و حفظ کشور

… کردند؛ در یکی از حسّاس‌ترین مقاطع. انقلاب اسلامی رخ داد تا کشور را که داشت بسرعت به سمت درّه‌ی انحطاط اخلاقی و دینی و سیاسی پیش میرفت حفظ کند و حفظ کرد، بعد دشمن حمله‌ی نظامی کرد و این جوانها بودند که رفتند ایستادند هشت سال مقاومت کردند، کشور را نجات دادند؛ بعد، در طول این زمان تا امروز، در فتنه‌های مختلف، در آشوب‌افکنی‌های مختلف، در نوع متنوّع حملات دشمن، جوانها سینه سپر کردند، تعدادی از اینها به شهادت رسیدند ــ مثل همین حوادثی که در این سال گذشته یا سالهای گذشته اتّفاق افتاد ــ توانستند این کشور را حفظ کنند. سرنوشت کشور را اینها به سمت سربلندی کشاندند. امروز کشور ما سربلند است؛ جوانها این کار را کردند، شهدای شما این کار را کردند. امثال ماها نمیتوانیم ادّعا کنیم که ما فلان اقدام را کردیم، فلان حرکت را کردیم؛ نه، اگر فداکاری این جوانها نبود، هیچ اتّفاقی برای این …

نقش مردم اصفهان در خاموش کردن فتنه‌ها

… بخشی از مناقب اصفهان اینها است؛ اصفهان بیش از این حرف دارد. در این چهار دهه هم هر وقت لازم شده است، اصفهان سینه سپر کرده آمده جلو؛ مردم اصفهان در هیچ قضیّه‌ای عقب‌نشینی نکردند. بنده بعضی از قضایا را بخصوص یادم هست؛ حالا نمیخواهم یادآوری کنم و اسم بیاورم. آن چنان زنده، با یک اشاره و با یک توجّه، بارها وارد میدان شدند، یک فتنه را خاموش کردند.

نقش‌آفرینی مجلس در برابر برخی فتنه‌انگیزی‌ها و بداخلاقی‌ها

… قانونگذاری، نظارت و بقیه‌ی وظائف قانونی انجام دادید - که امروز گزارش آن را رئیس محترم مجلس گفتند؛ دیروز هم در جلسه‌ای که داشتیم، ایشان مفصلاً جزئیات بیشتری را بیان کردند - در عرصه‌های مهم سیاسىِ داخلی و خارجی هم نقش‌آفرینی کردید، که باید صمیمانه تشکر کنیم. هم در آنجائی که نظام مواجه است با یک جبهه‌ی وسیع خصومت و کینه‌ورزی در سطح جهان، که این جبهه به مناسبتهای گوناگون حضور خود را و موذیگری خود را نشان میدهد، انسان میبیند که مجلس همانند یک عضو فعال و زنده، موضع خود را نشان داده است - در قضایای فلسطین، در قضایای هسته‌ای، در قضایای گوناگون - هم در مسائل داخلی، همان طور که اشاره کردند؛ برخی از فتنه‌انگیزیها، بعضی از بداخلاقیها، مجلس نقش‌آفرین بوده است؛ این جای تشکر و قدردانی دارد.

فتنه‌سازی اساس کار دشمنان حقیقت

… دو راهی تابلوئی نباشد که نشان بدهد راهِ فلان جا از کجاست، طرف راست است یا طرف چپ است، این سیر کننده و رونده، به خطا خواهد افتاد. اگر چند راهی باشد، گمراه خواهد شد. شاخص باید معیّن کرد، انگشت اشاره را بایستی واضح مقابل چشم همه قرار داد تا بتوانند گمراه نشوند. در دنیائی که اساس کار دشمنان حقیقت بر فتنه‌سازی است، اساس کار طرفداران حقیقت بایست بر این باشد که بصیرت را، راهنمائی را، هرچه میتوانند، برجسته‌تر کنند و این شاخصها را، این مایزها را، این معالم‌الطریق را بیشتر، واضح‌تر، روشن‌تر در مقابل چشم مردم قرار بدهند، که مردم بفهمند، تشخیص بدهند و گمراه نشوند.

گام نهادن در راه بد با نیت خوب در نبود بصیرت

… به طریق اولی. اینی که من در طول چند سال گذشته همیشه بر روی بصیرت تأکید کرده‌ام، به خاطر این است که یک ملتی که بصیرت دارد، مجموعه‌ی جوانان یک کشور وقتی بصیرت دارند، آگاهانه حرکت میکنند و قدم برمیدارند، همه‌ی تیغهای دشمن در مقابل آنها کند میشود. بصیرت این است. بصیرت وقتی بود، غبارآلودگی فتنه نمیتواند آنها را گمراه کند، آنها را به اشتباه بیندازد. اگر بصیرت نبود، انسان ولو با نیت خوب، گاهی در راه بد قدم میگذارد. شما در جبهه‌ی جنگ اگر راه را بلد نباشید، اگر نقشه‌خوانی بلد نباشید، اگر قطب‌نما در اختیار نداشته باشید، یک وقت نگاه میکنید میبینید در محاصره‌ی دشمن قرار گرفته‌اید؛ راه را عوضی آمده‌اید، دشمن بر شما مسلط میشود. این قطب‌نما همان بصیرت است.

نسبت دادن جنجال‌ها به عناصر ناباب نه مردم اصیل

… مثلاً در قضیّه‌ی مشروطیّت اگر چنانچه آن مبارزات عظیم مردم تبریز نبود، ما نمیدانیم اصلاً قضایا چه جورى میشد. توجّه میکنید؟ این مردم بنابراین مردمى نیستند که شما خیلى دغدغه‌شان را داشته باشید. اینها وفادار و اصیل و انقلابى و پابند بسیار شدید به مبانى انقلابند؛ منتها همواره افرادى پیدا میشوند که اینها جزو مردم اصیل نیستند. جنجالها مال آن عناصر ناباب است؛ باید براى آنها فکرى کرد.