رفتن به محتوای اصلی

غرب‌زدگی

نام‌های دیگر: فرنگی‌مآبی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

شیفتگی به غرب و تقلید از آن در اندیشه، فرهنگ و شیوهٔ زندگی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:سخنرانی در جمع مردم قم (خطر توطئه‌های استعمار در ممالک اسلامی)— ۱۳۴۳/۰۶/۱۸

سیر زمانی

از ۱۳۴۳ تا ۱۳۶۷
۱۳۴۳۱۳۶۷

فقط سال ۱۳۵۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

به این زودیها ما نمی‌توانیم این قشرهای روشنفکر و این قشرهای «آزادی» طلب را از آن محتوایی که در [مغز] شان پنجاه سال، سی سال، بیست سال تزریق شده است و تهی کردند خودشان را از خودشان، خودشان از خودشان غافل شدند، به این زودی، نمی‌شود اصلاحشان کرد. یک فرهنگ تازه می‌خواهد؛ یک فرهنگ متحول می‌خواهد؛ که حالا از اول بچه‌های ما را بار بیاورند به یک فرهنگ انسانی، اسلامی، استقلالی. یک فرهنگی که مال خودمان باشد. که این بچه از اول بار بیاید به این طور که من خودم هستم که سرنوشتم را می‌توانم دستم بگیرم. هی تو گوشش نخوانند که فرنگ نمی‌دانم- اروپا، امریکا. هی تو گوشها خواندند این را؛ همه چیز باید از آنجا باشد؛ همه چیز ما وابسته باید باشد، اخلاقمان هم باید وابسته باشد؛ وقتی هم که آزادی می‌خواهیم‌ یک آزادی غربی می‌خواهیم؛ ما باید غربی باشیم؛ یک آزادی می‌خواهیم که همان شبیه آزادی غرب باشد. این معنا به این زودی از توی مغزهایی که شستشو شده است، چهل- پنجاه سال، بیست- سی سال و به جای مغز ایرانی مغز اروپایی آمده است، به جای فکر ایرانی فکر غربی جانشین آن شده است- این- به این زودی نمی‌شود رفعش کرد. این محتاج به یک طول مدتی است که فرهنگ یک فرهنگ مستقل؛ نه یک فرهنگ استعماری که آنها برای ما دیکته کردند. آنها برای ما دیکته کردند. فرهنگ ما را طوری کردند که ما همه چیزمان الآن عوض شده؛ غربی شده، وقتی هم حرف می‌زنیم حرفمان غربی است. وقتی اسم خیابان می‌گذاریم اسم خیابانهای غرب را می‌گذاریم؛ اسم اشخاص غربی را می‌گذاریم: خیابان «روزولت»! خیابان «کندی»! خیابان کذا. اینها غربزدگی است. در تمام اروپا بگردید یک خیابان «محمد رضا» پیدا نمی‌کنید؛ یک خیابان «نادر» پیدا نمی‌کنید. خیابانهایمان هم خیابان غربی است! تعارفهایمان هم با هم تعارف غربی است. آداب و معاشرتمان هم، با هم معاشرت غربی است. همه چیز. ما یک وابستگی روحی پیدا کردیم. این وابستگی روحی از همه چیزها برای ما بدتر است.

شاهدها (۱۲ پاراگراف)

نقد گفتهٔ برخی روشنفکران دربارهٔ لزوم اروپایی شدن از سر تا قدم

… مجسمه آتاتورک[3] را در ترکیه- آن وقت که تبعید بودم به آنجا- دیدم که مجسمه او رو به غرب بود و دستش را بالا کرده بود. و آنجا به من گفتند که این علامت این است که ما هر چه باید انجام بدهیم باید از غرب باشد. باصطلاح، آتاتورک یک مرد مثلًا روشنی، یک مرد کذایی بوده. و در کشور ما هم بعضی از روشنفکرها[4]- به اصطلاح- گفته بودند که ما باید از سر تا قدم اروپایی و انگلیسی باشیم تا بتوانیم ادامه حیات بدهیم. ما تا نفهمیم که خودمان هم یک شخصیتی داریم، مسلمانها هم یک گروهی هستند و شخصیتی دارند و می‌توانند خودشان هم کار انجام بدهند، تا نخواهیم یک کاری را، نمی‌توانیم و تا بیدار نشویم، نمی‌خواهیم. ما را در غفلت و در خواب نگه داشتند که ما هیچ یک از امور صنعتی را قادر …

رد پندار تحقیر شدن در صورت شبیه غرب نبودن

بلکه شما با عملتان تحقیر کنید آن طور بناها و بنیادهای ظلم و طاغوتی را. شما گمان نکنید که چنانچه به طور ساده عمل بکنید و سفارتخانه شما یک امر، یک جای ساده‌ای باشد، یک مرکزی باشد که از آنجا علم و دانش و اخلاق صادر بشود، شما تحقیر خواهید شد. خیر، این حرف، حرف غربزده‌هاست که خیال می‌کنند که ما اگر مثل غرب نباشیم، ما تحقیر می‌شویم. ما الآن بنا داریم که مثل غرب نباشیم، و بنا داریم وابسته نباشیم، و بنا داریم مستقل باشیم و آزاد باشیم. و الآن می‌بینید که آنهایی که، ملتهایی که تحت تاثیر تبلیغات امریکا و شوروی و سایر اذناب آنها واقع نشدند، همه آنها به نظر اعجاب و عظمت به شما نگاه می‌کنند.

لزوم مبارزه با آن و تکیه بر فرهنگ اسلام

… به حقیقت اسلام ایمان دارید، بپاخیزید و در زیر پرچم توحید و در سایه تعلیمات اسلام، مجتمع شوید و دست خیانت ابرقدرتان را از ممالک خود و خزاین سرشار آن کوتاه کنید، و مجد اسلام را اعاده کنید، و دست از اختلافات و هواهای نفسانی بردارید که شما دارای همه چیز هستید. بر فرهنگ اسلام تکیه زنید و با غرب و غربزدگی مبارزه نمایید و روی پای خودتان بایستید و بر روشنفکران غربزده و شرق‌زده‌ بتازید و هویت خویش را دریابید و بدانید که روشنفکران اجیرشده بلایی بر سر ملت و مملکتشان آورده‌اند که تا متحد نشوید و دقیقاً به اسلام راستین تکیه ننمایید، بر شما آن خواهد گذشت که تا کنون گذشته است. امروز زمانی است که ملتها چراغ راه روشنفکرانشان شوند و آن را از خود باختگی و زبونی در مقابل شرق و غرب نجات دهند که امروز روز حرکت ملتهاست و آنان هادی هدایت کنندگان تا کنونند. بدانید که قدرت معنوی شما بر همه قدرتها چیره خواهد شد و قریب یک میلیارد جمعیت شما با …

تربیت افراد معتقد به غرب و مخالف اسلام از دبستان تا دانشگاه

… هر چه که از ذخایر ما آن وقت انگلستان و بعد هم امریکا ببرند، هیچ کس نباشد که کلمه‌ای در مقابل آنها بگوید و اگر می‌گفت، سرکوبی می‌کردند و اگر مخالفت می‌شد، می‌کوبیدند اینها را. مخالفت از طرف روحانیون چند مرتبه شد، لکن هم با حیله و هم با قدرت آنها را کوبیدند. بعد هم که شما ملاحظه کردید که دانشگاه ما را به چه صورت درآوردند، دبیرستانهای ما را به چه صورت درآوردند. از همان دبستان شروع کردند آدم غربی درست کردن، آدم معتقد به غرب و مخالف با اسلام درست کردن. از همان بچه کوچولو شروع شد و همین طور تا اینکه یک قشر زیادی مخالف با همه چیز، با همه مآثر اسلام، با همه مآثر کشور، اینها تربیت می‌کردند. دانشگاهی بود که از تویش مثل نصیری[5] و شریف امامی[6] و امثال اینها بیرون می‌آمد؛ اینهایی که به تمام معنا وابسته به انگلستان و اخیراً به امریکا بودند. یک همچو مملکتی را اینها درست کردند، با امر انگلستان در زمان رضا خان، و با فرمان امریکا در زمان محمد رضا، که …

ملت خواب‌شده و تهی از خود، غرب‌بین و فراموش‌کار قدرت خویش در گذشته

یک کشوری وقتی آسیب می‌بیند که ملتش بی‌تفاوت باشد راجع به آسیبها. آن وقت که مملکت شما را، آنها می‌آمدند و همه آن کارهای خلاف مصالح شما را می‌کردند، برای اینکه ملت یک ملتی بود که خوابش کرده بودند، مخمورش کرده بودند، تهی کرده بودند ملت را از خودش. خودش را، اصلش نمی‌شناخت. هر چه می‌دید غرب می‌دید، هر چه می‌دید مراکزی که مراکز قدرت بود می‌دید، قدرت خودش را فراموش کرده بود.

تبلیغات چندصدساله برای القای ناتوانی شرق بدون اتکا به قدرت‌ها

… در یک ملتی پیدا شد، همه به کار می‌ایستند، دنبال کار می‌روند. در هر صورت، این باور را باید از گوش [و] مغز خودمان بیرون کنیم. و کسانی که گوینده هستند، کسانی که نویسنده هستند، کسانی که فرض کنید در ادارات هستند و اطلاعات دارند، این مطلب را به مردم بباورانند. همان طوری که آنها با تبلیغات خودشان در طول چند صد سال تقریباً این مطلب را در شرق بوجود آوردند که ما تا طرف غرب، تا طرف شمال نرویم، طرف شرق نرویم، کار نمی‌توانیم انجام بدهیم. این یک باوری بوده است که نویسنده‌ها [و] گویندگان آن وقت همه آنها در تعقیب این بودند. یک عده‌ای با اینکه حسن نیت داشتند، عقیده‌شان این بود که باید این طور بشود. حالا هم خیلی‌ها عقیده‌شان این است که ما باید یک پیوندی داشته باشیم، با اینکه حسن نیت دارند. یک عده هم وابسته بودند، اجیر آنها بودند، برای اینکه این مساله را دامن به آن بزنند. حالا که …

نقد این گمان که غرب برای ترقی ما چیزی می‌آورد

شما گمان نکنید که از غرب برای ما یک تحفه‌ای می‌آورند. شما گمان نکنید که از غرب برای ما چیزی می‌آورند که ما را مترقی کنند، ترقی به ما بدهند. غرب تا ما را در سطح پایین نگه ندارد، نمی‌تواند از ما استفاده کند. کوشش آنها این است که ماها، این ممالک اسلامی، این ممالک مستضعف در یک سطح پایینی از همه امور باشیم. هر امری را که آنها برای ما بیاورند؛ یک امر استعماری است؛ یعنی اگر طب را برای ما بیاورند طب‌ …

هدف دشمنان: غربی و استعماری کردن همهٔ امور کشور

… هم می‌خواهند در خدمت آنها باشد. و حکومتی هم که روی کار می‌آید و مجلس شورایی هم که روی کار می‌آید، آن هم در خدمت آنها باشد. وقتی این مَصادر در خدمت آنها واقع شد، مردم این ملت- کارگر، کشاورز، بازاری، همه- چیزهایی که اینها به دست می‌آورند، در خدمت آنهاست. آنها اساس را می‌خواهند بگیرند. و هر چیز را می‌خواهند یک کاری کنند که غربی بشود. استعماری بشود، اینها می‌خواهند این کار را بکنند. مطلب این نیست که اینها با آخوند بدند. با آخوند بدند برای اینکه با اسلام بدند.

رد اصلاح امور با مغزهای تربیت‌شده در اروپا

هر جای آن دست بزنیم می‌بینیم خراب است. اینجا هم وزارتخانه‌اش همین طور. این نمی‌تواند دوام پیدا بکند. ما نمی‌توانیم تحمل کنیم این مطلبی را که آقایان می‌خواهند با آن مغزهایی که در اروپا تربیت شده است درست بکنند. ما می‌خواهیم اسلام را [پیاده‌] بکنیم. یکی از اینها آمده بود گریه می‌کرد که چرا بعضی از اینها را می‌کشند! نه این آخریها را، آنهایی که آقای خلخالی[4] مثلًا می‌کشتند. اینها باز توجه ندارند که اسلام در عین حالی که تربیت است، یک مکتب تربیت است، لکن آن روزی که …

اتفاق قلم‌زنان غرب‌زده و مربیان مدارس بر ناتوانی خود و پیروی از غرب یا شرق

… جوانهایی که شما ملاحظه می‌کنید که الآن یا برای چین یا برای شوروی یا برای امریکا در ممالک مختلف فعالیت می‌کنند، و الآن در ایران خصوصاً [فعالیت‌] می‌کنند، اینها بسیارشان از همین دانشگاهها بیرون آمده‌اند، یعنی با این تربیت بیرون آمده‌اند که خودتان چیزی نیستید! عمال آنها، چه آنهایی که قلمفرسایی می‌کردند و غربزده بودند، و چه آنهایی که در مدارس ما مشغول تربیت بودند، اینها همه این معنا را متفق الکلمه بودند که ما خودمان ازمان چیزی نمی‌آید! ما باید دنباله غرب باشیم، یا دنباله شرق باشیم. مصیبت بزرگ برای مسلمین همین فرهنگی است که در بین مسلمین رواج پیدا کرده، و جوانهای ما را می‌کشاند یا به آن طرف یا به آن طرف. در ایران اکثراً طرف امریکا هستند، با صورت اینکه ما کمونیست هستیم! برای اینکه اینها بعضیهاشان که کمونیسمْ خودشان را می‌دانستند، یا خیال …

غرب‌زدگی بسیاری از معلمان و پرورش جوانان غرب‌زده

… شانی را که مدارس قدیمه دارند باید در دانشگاهها هم همان تدریس بشود. اینها اشتباهاتی است که بعضی می‌کنند، یا خودشان را به اشتباه می‌اندازند. آنچه که ما می‌خواهیم بگوییم این است که دانشگاههای ما، دانشگاههای وابسته است. دانشگاههای ما دانشگاههای استعماری است. دانشگاههای ما اشخاصی را که تربیت می‌کنند، تعلیم می‌کنند، اشخاصی هستند که غربزده هستند. معلمینْ بسیاری‌شان غربزده هستند و جوانهای ما را غربزده بار می‌آورند.

تبدیل شدن دانشگاه به غرب ساختگی

… غلبه کردند بر همه قدرتها، و آن کسی را که آنها همه می‌خواستند نگه دارند نتوانستند. اینها عینی شد برایشان که اسلام چقدر قدرت دارد. حالا بدتر و بیشتر درصدد این هستند که اسلام را نگذارند تحقق پیدا کند. این سنگربندیها که در دانشگاهها شد برای چی بود و کی‌ها بودند؟ آنهایی که میل داشتند که دانشگاه که تبدیل شده بود به یک غرب ساختگی، غربزده ساختگی، برگردد به یک دانشگاه اسلامی، که وقتی ولیده او می‌آید، نتیجه او بیرون می‌آید، افراد مسْلم و متعهد باشد؛ اینها بودند که سنگر گرفتند؟ یا همانها بودند که همان قلم و همان قدم و همان چیزهایی که زمان رضا خان می‌خواستند بشکنند این اسلام را و این قدرت را؟ اینها هستند که سنگرگیری کردند.