رفتن به محتوای اصلی

غرب‌زدگی

نام‌های دیگر: فرنگی‌مآبی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

شیفتگی به غرب و تقلید از آن در اندیشه، فرهنگ و شیوهٔ زندگی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:سخنرانی در جمع مردم قم (خطر توطئه‌های استعمار در ممالک اسلامی)— ۱۳۴۳/۰۶/۱۸

سیر زمانی

از ۱۳۴۳ تا ۱۳۶۷
۱۳۴۳۱۳۶۷

فقط سال ۱۳۵۸همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

به این زودیها ما نمی‌توانیم این قشرهای روشنفکر و این قشرهای «آزادی» طلب را از آن محتوایی که در [مغز] شان پنجاه سال، سی سال، بیست سال تزریق شده است و تهی کردند خودشان را از خودشان، خودشان از خودشان غافل شدند، به این زودی، نمی‌شود اصلاحشان کرد. یک فرهنگ تازه می‌خواهد؛ یک فرهنگ متحول می‌خواهد؛ که حالا از اول بچه‌های ما را بار بیاورند به یک فرهنگ انسانی، اسلامی، استقلالی. یک فرهنگی که مال خودمان باشد. که این بچه از اول بار بیاید به این طور که من خودم هستم که سرنوشتم را می‌توانم دستم بگیرم. هی تو گوشش نخوانند که فرنگ نمی‌دانم- اروپا، امریکا. هی تو گوشها خواندند این را؛ همه چیز باید از آنجا باشد؛ همه چیز ما وابسته باید باشد، اخلاقمان هم باید وابسته باشد؛ وقتی هم که آزادی می‌خواهیم‌ یک آزادی غربی می‌خواهیم؛ ما باید غربی باشیم؛ یک آزادی می‌خواهیم که همان شبیه آزادی غرب باشد. این معنا به این زودی از توی مغزهایی که شستشو شده است، چهل- پنجاه سال، بیست- سی سال و به جای مغز ایرانی مغز اروپایی آمده است، به جای فکر ایرانی فکر غربی جانشین آن شده است- این- به این زودی نمی‌شود رفعش کرد. این محتاج به یک طول مدتی است که فرهنگ یک فرهنگ مستقل؛ نه یک فرهنگ استعماری که آنها برای ما دیکته کردند. آنها برای ما دیکته کردند. فرهنگ ما را طوری کردند که ما همه چیزمان الآن عوض شده؛ غربی شده، وقتی هم حرف می‌زنیم حرفمان غربی است. وقتی اسم خیابان می‌گذاریم اسم خیابانهای غرب را می‌گذاریم؛ اسم اشخاص غربی را می‌گذاریم: خیابان «روزولت»! خیابان «کندی»! خیابان کذا. اینها غربزدگی است. در تمام اروپا بگردید یک خیابان «محمد رضا» پیدا نمی‌کنید؛ یک خیابان «نادر» پیدا نمی‌کنید. خیابانهایمان هم خیابان غربی است! تعارفهایمان هم با هم تعارف غربی است. آداب و معاشرتمان هم، با هم معاشرت غربی است. همه چیز. ما یک وابستگی روحی پیدا کردیم. این وابستگی روحی از همه چیزها برای ما بدتر است.

شاهدها (۱۰۸ پاراگراف)

نقد شیفتگی به اصطلاح و مدرک غربی و کوتاه شدن دست غربیان با تحول اخیر

… این غربیت به شرقیت، یعنی خودمان را بشناسیم؛ بدانیم ما خودمان چه کاره‌ایم. زندگی ما چه جور باید باشد؛ وضع ما چه جور باید باشد. نمی‌گویم علوم غرب را و علوم شرق را قبول نکنیم. نخیر، باید اینها را قبول بکنیم. اما نباید خودمان را ببازیم؛ خودمان را هیچ حساب بکنیم. نباید دو نفر آدم که فرض کنید در معلومات مساوی، [آن‌] شرقی [و این‌] غربی، ما همچو خودمان را ببازیم که تا او یک اصطلاح غربی گفت، یا فرض کنید در غرب یک دیپلمی تهیه کرده است، ما همه متوجه به او بشویم؛ نه دیگر این دیگری هیچی همه اینها برای این است که در طول مدتی که‌ اینها مشغول مطالعه شدند و فهمیدند باید چه بکنند، ما را متحول کرده‌اند به یک موجود دیگر. ما در این تحولی که الآن حاصل شده است و اینها را دستشان را کوتاه کرده‌ایم، و امید است که تا آخر کوتاه باشد.

خودگم‌کردگی پزشکان ایرانی و نشستن موجودی غربی به جای آنان

… طور می‌گفتم- نگذاشتند طبیب پیدا بشود در ایران و از این جهت است که می‌برند به خارج. او می‌گفت که نه، ما طبیب هستیم. اینها را هم که به خارج می‌برند، در خارج هم اطبای ایرانی زیاد هستند و بسیاری از اینها را هم، همان اطبای ایرانی معالجه می‌کنند! گفتم خوب، بدتر! برای اینکه شما حالا طوری شده‌اید که دیگر خودتان هم نمی‌توانید خودتان را بفهمید؛ خودتان را گم کردید؛ به جای خودتان یک موجود غربی نشسته است. فلاسفه غرب الآن هم محتاج به این هستند که از فلاسفه شرق یاد بگیرند. کتابهای ابو علی الآن هم، من گمان می‌کنم تا چند وقت پیش از این و الآن هم همین طور، مورد استفاده اطبای غرب است. قانون[5] بو علی رسماً تدریس می‌شده آنجا؛ استفاده از آن می‌شده. لکن این تحفه شرقی …

ناممکن بودن استقلال بدون رهایی از غرب‌زدگی و خودشناسی

… بنای آنها بر این است که خودشان یک جور تصدیق می‌کنند- به این زودیها به [خودشان‌] تصدیق نمی‌دهند- به ما هم یک جور، به ما زود تصدیق می‌دهند! برای چه؟ برای اینکه نمی‌خواهند که ما یک چیزی داشته باشیم. نه، آنها نه! همیشه ما محتاج به آنها باشیم و همیشه انگل باشیم. تا ما از آن غربزدگی در نیاییم و مغزمان را عوض نکنیم و خودمان را نشناسیم، نمی‌توانیم مستقل باشیم؛ نمی‌توانیم هیچ داشته باشیم.

نهراسیدن از جنجال مطبوعات و نویسندگان غرب‌زده

5- علمای اسلام حاضر در مجلس اگر ماده‌ای از پیشنویس قانون اساسی و یا پیشنهادهای وارده را مخالف با اسلام دیدند، لازم است با صراحت اعلام دارند و از جنجال روزنامه‌ها و نویسندگان غربزده نهراسند، که اینان خود را شکست خورده می‌بینند و از مناقشات و خرده‌گیریها دست بردار نیستند.

خطر غربی شدن قانون و بازگشت مسائل گذشته در غیاب روحانیون

ما چنانچه فرض کنید اشخاصی که به آنها رای می‌دهیم، یا مردم اشخاصی را که رای می‌دهند در میان آنها روحانی زیاد است، برای این نگرانی است که چنانچه روحانیون نباشند شما را باز به غرب می‌کشند. قانون شما را غربی می‌کنند. همان مسائل سابق را برای شما پیش می‌آورند، از این جهت اینها باید نظارت کنند. اگر اینها نباشند و نظر نکنند باز مسائل سابق عود می‌کند.

رعایت مصلحت ملت بی‌اعتنا به اشکال غربی‌ها و غرب‌زده‌ها

… فکر جدی بکند. اینکه ما می‌گوییم که اینها را از بین ببرید و مکرر من گفته‌ام، شاید تا حالا ده مرتبه بیشتر من به آقای قطب زاده[2] گفته‌ام که آقا این را بردارید از آن، می‌گوید نمی‌شود. من نمی‌دانم این «نمی‌شود» یعنی چه؟ چرا نمی‌شود؟ شما به عرض من گوش بکنید. من عرض می‌کنم که اگر ما یک کاری که صلاح ملتمان است بکنیم، غربیها یا غرب زده‌ها بیایند به ما اشکال بکنند و بگویند که اینها کهنه‌پرستند، ما باید دست برداریم برویم سراغ آنها؟ یا نه، ما باید مصلحت خودمان را ملاحظه کنیم. ما باید ملاحظه کنیم به اینکه این دستگاهی که باید معلّم جمعیت باشد، باید مربی جمعیت باشد، باید سازنده باشد، انسان جوری بار بیاورد که در فکر مقدّرات خودشان نباشند، دنبال این باشند که بنشینند اینجا، و عرض بکنم که این مسائل را از سمع و بصر تحویل بگیرند، و باطنشان …

تسلیم چشم‌بسته به تبلیغات خارجی بدون شناخت اسلام

… شما در همین قشرهایی که به اسم روشنفکر هستند اشخاصی را می‌بینید- نه همه، در اینها اشخاص متفکر خوب زیاد است اما باز شما در بین اینها اشخاصی را می‌بینید که این اشخاص در همین جمهوری اسلامی «اسلامی» اش را نمی‌خواستند. می‌گفتند جمهوری باشد؛ جمهوری دمکراتیک باشد. این دنباله آن تزریقاتی بود که آنها کردند؛ تبلیغاتی بود که خارجیها کردند؛ و اینها گوش و چشم بسته، بدون اطلاع از اسلام، تسلیم آنها شدند و غربزده شدند.

طرح مجلس پرجمعیت غرب‌زدگان به معنای تعویق و قدرت گرفتن مخالفان

ما حالا باید قانون اساسی را آن طوری که اسلامی باشد، اساس را تحکیم کند، باید آن را تصویب کنیم و این هم باید زود تصویب بشود. این طرحی که دولت داده است همین طرح صحیح است. و اگر بخواهد آن طوری که این غربزده‌ها می‌گویند که شما هم مطابق مثلًا چیزهایی که دنیا می‌پسندد یک مجلسی درست کنید، با پانصد- ششصد نفر آدم، و بعدش یکی یکی بنشینند همه‌شان آنجا، این معنایش این است که ما تا دو- سه سال دیگر بنشینیم و عزا بگیریم و آنها قوه پیدا بکنند! طرحی است که یا از غرب ریخته شده است؛ یا از آنجایی که شاه آنجا هست. از آنجا این طرح آمده بیرون، وارداتی است! این طرح قبول نیست. ما می‌خواهیم زود کلک قضیه کنده شود. مملکت اسلامی بشود ان شاء الله. و حالا همه‌تان و همه‌مان باید دنبال همین معنا باشیم که همین طرحی …

نقد تقلید از غرب در شیوهٔ مجلس مؤسسان

… ما تحریم می‌کنیم، این همین کمونیستها هستند که آن را تحریم کردند. حالا هم باز همین حرف را می‌زنند. یا یک کسی است که اشتباه دارد. اشتباهش باید رفع بشود. اینها نظرشان به این است، و اشخاصی که حسن نیت دارند توجه به این ندارند، نظرشان به این است که تعویق بیندازند. هی تعویق، تعویق تعویق و مجلس موسسان به آن طوری که در غرب هست، و ما همیشه باید تقلید از غرب بکنیم، و مع الاسف دست بر نداشتیم از این غربزدگی. آن مجلس موسسان شش ماه می‌خواهد تا آن افراد تعیین بشوند. هفتصد نفر، هشتصد نفر، اگر کارشکنی نکنند در آن. بعد هم چند ماه می‌خواهد اصلًا یک مجلسی درست بشود؛ آیین نامه‌اش نوشته بشود.

عدم صلاحیت حقوق‌دانان غرب‌زده برای دخالت در قانون اساسی

ما می‌خواهیم یک مملکت اسلامی درست کنیم، ما نمی‌خواهیم یک مملکت غربی درست کنیم. ما حقوقدان غربی لازم نداریم. اصلًا صلاحیت ندارد آن کسی که حقوق به معنای حقوقدانی غربی و غربزدگی دارد، او صلاحیت ندارد که در قانون اساسی ما دخالت بکند؛ و ما قانون اساسی مسکو را که نمی‌خواهیم درست بکنیم؛ و یا قانون اساسی امریکا را. ما می‌خواهیم قانون اساسیِ اسلام را درست کنیم. اسلام‌شناس باید در اینجا دخالت داشته باشد. اسلام‌شناس روحانیون هستند، و بعضی از اشخاصی که در روحانیت داخل هستند، و لو از صنف دیگر، لکن …

هشدار به روشنفکران، حقوقدانان، قضات و دانشگاه دربارهٔ تأثیرپذیری از غرب‌زدگان

… تحقق پیدا بکند، شیطان بزرگ رفت و شیاطین را فریاد زد که اگر این اسلام درست بشود، کارها همه لنگ است. حالا هم فریاد بلند شده است. فریاد بلند کردند برای اینکه قانون اساسی را به تعویق بیندازند. باید آقایان توجه کنند؛ آنهایی که حسن نیت دارند مطالعه کنند، دقت کنند؛ تحت تاثیر اشخاصی که مفسد هستند نروند، روشنفکران ما تحت تاثیر روشنفکران حرفه‌ای نروند، حقوقدانهای ما تحت تاثیر حقوقدانهای غربی نروند، وکلای دادگستری ما تحت تاثیر غربزده‌ها نروند، قضات ما تحت تاثیر اشخاصی که غربزده‌اند نروند، دانشگاه ما تحت تاثیر اشخاصی که در دانشگاه افساد می‌کنند نروند، کارگرهای ما، دهقانان ما، تحت تاثیر اشخاص مفسد نروند. اینها شیاطینی هستند که در صدر اسلام هم شیطان بزرگشان فریاد زد و همه را با هم مجتمع کرد، الآن هم می‌خواهند همین کار را بکنند.

ترس از نوشتن بسم‌الله، نتیجهٔ تعلیمات غرب

… از شما توقع دارند.مجالستان را هم مجالس اسلامی کنید- عرض می‌کنم که- سفارتخانه‌هایتان [را] سفارتخانه اسلامی کنید. همه جهات را [اسلامی‌] بکنید. اسم خدا را بالای آنجا بنویسید «. بسم اللَّه الرحمن الرحیم» را بنویسید. در کاغذهایتان «بسم اللَّه الرحمن الرحیم» باشد. خوف نکنید از اینکه به ما می‌گویند چی، همین تعلیمات آنهاست که ما را غربزده کرده که می‌ترسیم که «بسم اللَّه الرحمن الرحیم» را بنویسیم روی کاغذهایمان. من این را به آقایان هم گفتم که این را رسمی‌اش بکنند که «بسم اللَّه الرحمن الرحیم» در همه کاغذها باشد. این دولت عراق با اینکه سرانشان اعتقاد به این مسائل اصلش، شاید بسیاری‌شان، نداشته باشند؛ لکن در کاغذهایشان «بسم اللَّه الرحمن الرحیم» همه هست؛ همه کاغذها را. …

ادامهٔ حرف‌های غرب‌زدگی در مجالس روشنفکران مانند زمان طاغوت

… این است که مشکل است ترمیمش، به این زودیها هم ترمیم نمی‌شود و همه باید دست به هم بدهند برای ترمیم این جهت که این وابستگی از بین برود؛ و یک مملکتی باشد که هم اقتصادش مستقل باشد؛ هم فرهنگش مستقل باشد؛ هم انسانش مستقل باشد؛ هم فکرش مستقل باشد- استقلال فکری؛ استقلال روحی- الآن هم در هر جا که بروید، هر مجلسی از این روشنفکران ما درست می‌کنند، باز حرفها همان حرفهای غربزدگی است؛ همان حرفهاست. همان حرفهایی که در زمان طاغوت وقتی جمع می‌شدند دور هم می‌گفتند، حالا هم باز همان حرفها را می‌زنند. از وابستگی و غربزدگی ما بیرون نیامدیم و به این زودی بیرون نمی‌آییم. آن گوینده‌شان، که خدا رحمتش کند حالا فوت شده است گفته بود که ما همه چیزمان باید انگلیسی باشد! یکی از معاریف اینها [می‌گوید] که ما همه چیزمان باید انگلیسی باشد این طور محتوا را از دست داده بود و میان تهی شده بود. صورت صورت یک آدم، مثل سایر مردم؛ ولی محتوا …

امید به بیداری آزادی‌خواهان و بیرون آمدن از غربی بودن

… روی اسلام بسته شده است. الآن ما گرفتار سرنیزه نیستیم، ما گرفتار قلم هستیم، اهل قلم؛ ما گرفتار روشنفکرها هستیم. ما گرفتار آزادیخواهها هستیم که آزادی را نمی‌دانند چی است! یعنی چه آزادی؟ ما الآن گرفتار اینها هستیم و من امیدوارم‌ که بیدار بشوند- یک وقت ملت ما-؛ یکوقت آزادیخواههای ما هم بیدار بشوند؛ از این غربی بودن بیرون بیایند؛ توجه بکنند به خودشان؛ خودشان را مستقل قرار بدهند. یکوقت از اسلام به همه جا چیز صادر می‌شد، فرهنگ صادر می‌شد؛ حالا ما همه چیزمان باید تبع باشد.

نهراسیدن از هیاهوی غرب و غرب‌زدگان با اتکا به خدا

… ما آن کنند که دستش برای هر چیز پیش دیگران دراز باشد. شما عزیزان کوشش کنید که از این وابستگی بیرون آیید و احتیاجات کشور خودتان را برآورید. و از نیروی انسانی و ایمانی خودتان غافل نباشید، و از اتّکال به اجانب بپرهیزید؛ و استقلال خود را در تمام ابعاد بیمه کنید. و از هیاهوی غرب و غربزدگان‌ نهراسید که خداوند متعال با شماست.

بیماری نویسندگانی که می‌پندارند همه چیز باید از خارج وارد شود

… از دموکراسی به اصطلاح شما. بهترش را دارد. ما وقتی اسلام را گفتیم، همه چیز توی آن هست. آنی که ما می‌خواهیم هست توی آن، آنی که ملت می‌خواهد هست توی آن. این قیدْ گذاشتن معنایش این است که این اسلام تهی است از این، ما می‌خواهیم یک چیزی دیگر هم پهلویش بگذاریم. و ما ناراحت می‌شویم از اینکه شما خیال کنید که ما نداریم چیزی و باید حتماً از خارج وارد بکنیم. آنی که از خارج وارد می‌کنند آنهایی است که برای ما مضر است. و آنهایی هم، بیچاره‌هایی هم که مبتلای به این مرض هستند و قلمها را دستشان می‌گیرند و هِی می‌نویسند، هِی می‌نویسند، هِی می‌نویسند، اینها هم مریض شده‌اند از بس که به آنها تزریق شده است!

نقد گذاشتن عنوان غربی بر پدیده‌های اسلامی

… بر اینکه یک فعالیت سیاسی داشته باشد به آن معنا ندارد، ضعف پیری او را گرفته است، نقاهت دارد، وقتی از دست مردم می‌رود، یک همچو انقلابی در ایران و در سایر کشورها و مورد تحیر غرب و شرق می‌شود؟ این قدرت را چرا می‌خواهید از دست بدهید؟ چرا هی می‌شکنید این قدرت را؟ چرا هر چیزی که می‌شود از دوش اسلام برمی‌دارید، می‌خواهید رویش یک عنوان غربی بگذارید؟

گستردگی دامنهٔ مسائل غربی و غرب‌زدگی

مسائل دیگر زیاد هست، از قبیل همین مسائل غربی و غربزدگی، و اینها اینها هم بساط طولانی دارد. بالاخره اینها با تمام وسائل حساب کرده- که نقشه‌هایش بسیار محتمل است که از خارج ریخته می‌شود و آنهایی که می‌خواهند منافع ما را ببرند- آنها نقشه می‌دهند، اینها اجرا می‌کنند؛ یا کارشناسها می‌آیند اینجا و نقشه می‌دهند و اجرا می‌کنند. اینها یک مسائل حساب شده‌ای …