رفتن به محتوای اصلی

عمل به تکلیف

نام‌های دیگر: انجام به‌هنگام وظیفه، انجام تکلیف، انجام وظیفه، تکلیف‌گرایی، عمل به تشخیص، عمل به وظیفه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

انجام وظیفه بی‌آنکه به نتیجهٔ آن وابسته شود.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار فرمانده و جمعى از پاسداران کمیته‌ی انقلاب اسلامى— ۱۳۶۸/۰۳/۱۸

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۸۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۸همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

این درس بزرگ را شهید، با حضور خود، با کرامت خود، با اجر عظیمی که بدو وعده داده شده است بطور پیوسته به ما که هنوز در پشت حصارهای مادیت و خود پرستی زندانی می‌‌باشیم، می‌‌دهد و ما را به جهاد، به هجرت الی‌‌اللَّه، به تلاش مخلصانه در راه خدا که همان انجام تکلیف هر زمان و پاسخ به نیاز هر لحظه است، فرا می‌‌خواند. رحمت خدا بر آنان و تفضل و اجر الهی شامل حال خانواده‌‌های صبور و سرافراز آنان باد. و سلام اللَّه الزاکیات علی ولیه الاعظم و محبوب جمیع الامم روحی فداه‌
یک سؤال دیگر این است - که اینجا هم باز بعضی از دوستان گفتند - که رابطه‌ی «تکلیف‌مداری» با «دنبال نتیجه بودن» چیست؟ امام فرمودند: ما دنبال تکلیف هستیم. آیا این معنایش این است که امام دنبال نتیجه نبود؟ چطور میشود چنین چیزی را گفت؟ امام بزرگوار که با آن شدت، با آن حدّت، در سنین کهولت، این همه سختی‌ها را دنبال کرد، برای اینکه نظام اسلامی را بر سر کار بیاورد و موفق هم شد، میشود گفت که ایشان دنبال نتیجه نبود؟ حتماً تکلیف‌گرائی معنایش این است که انسان در راه رسیدن به نتیجه‌ی مطلوب، بر طبق تکلیف عمل کند؛ برخلاف تکلیف عمل نکند، ضدتکلیف عمل نکند، کار نامشروع انجام ندهد؛ والّا تلاشی که پیغمبران کردند، اولیای دین کردند، همه برای رسیدن به نتائج معینی بود؛ دنبال نتائج بودند. مگر میشود گفت که ما دنبال نتیجه نیستیم؟ یعنی نتیجه هر چه شد، شد؟ نه. البته آن کسی که برای رسیدن به نتیجه، برطبق تکلیف عمل میکند، اگر یک وقتی هم به نتیجه‌ی مطلوب خود نرسید، احساس پشیمانی نمیکند؛ خاطرش جمع است که تکلیفش را انجام داده. اگر انسان برای رسیدن به نتیجه، بر طبق تکلیف عمل نکرد، وقتی نرسید، احساس خسارت خواهد کرد؛ اما آن که نه، تکلیف خودش را انجام داده، مسئولیت خودش را انجام داده، کار شایسته و بایسته را انجام داده است و همان طور که قبلاً گفتیم، واقعیتها را ملاحظه کرده و دیده است و بر طبق این واقعیتها برنامه‌ریزی و کار کرده، آخرش هم به نتیجه نرسید، خب احساس خسارت نمیکند؛ او کار خودش را انجام داده. بنابراین، این که تصور کنیم تکلیف‌گرائی معنایش این است که ما اصلاً به نتیجه نظر نداشته باشیم، نگاه درستی نیست.

شاهدها (۱۵ پاراگراف)

برتری انجام تکلیف و رضای خدا بر پیروزی ظاهری

… کسوت و با آن هدفها بودند، نبود؛ انصافاً یک انسان والایى بود- [هست]، ایشان مکرّر میگفتند که ما براى اداء تکلیف حرکت میکنیم؛ حتّى براى پیروزى هم تلاش نمیکنیم.[7] البتّه پیروزى را دوست میداریم؛ هیچ کس نیست از پیروزى بدش بیاید؛ هیچ کس نیست براى پیروزى کار نکند؛ امّا هدف نهایى یک چیزى است حتّى از پیروزى بالاتر و آن، رضاى خدا است؛ آن، اداء تکلیف است. اگر من پیروز شدم، امّا از خدا دور شدم، مغلوب شده‌ام؛ اگر من خداى نکرده به هدفم دست نیافتم، امّا تکلیفم را انجام دادم، این پیروزى است، این پیشرفت است. باید تکلیفمان را انجام بدهیم. هر کدام از شما آن‌وقتى که احساس میکنید نسبت به یک کارى که وظیفه‌ی شما است و براى شما به‌عنوان یک وظیفه‌ی دولتى و وظیفه‌ی ارتشى معیّن کرده‌اند، بی‌علاقه‌اید و احساس میکنید که نسبت به این کار دلسوزى ندارید، آن‌وقت جاى نگرانى است، …

وظیفهٔ ما عمل است و تحقق نتیجه کار خداست

… اسلام همه‌گیر خواهد شد. من هیچ بعید نمیدانم که بیست سال یا چهل سال دیگر، اسلام توانسته باشد با شعاع خودش، بخش عظیمى از این کره را روشن کرده باشد. اگر خداى متعال چنین چیزى را مقدّر کرده باشد، بی‌شک امروز من و شما ‌-ماها- هستیم که موظّفیم براى تحقّق آن مطلوب. وظیفه‌ی ما عمل است، نه تحقیق نتیجه؛ وظیفه‌ی ما تحقیق نتیجه نیست. چرا، اگر نتیجه تحقّق پیدا کند خوشحال میشویم امّا آنچه تکلیف ما است، این نیست که ما نتیجه را محقّق کنیم؛ آن، کارِ خدا است، وظیفه‌ی ما هم عمل کردن است. امیدواریم که ‌ان‌شاءالله‌ خداى متعال توفیق و رحمت خودش را بر شما، بر ما، بر برادران شما در ایران و در همه جاى عالم، نازل کند.

لزوم در نظر گرفتن تکلیف در هر اقدام، سخن و انتصاب مسئولان

… این چند ماه بعد از رحلت حضرت امام، بیشتر- این معنا را احساس میکنم. این تا وقتى است که ما رابطه‌ی خودمان با خدا و نحوه‌ی ایمان و عمل خودمان را نسبت به مسائل الهى تنظیم کنیم و به این مسئله ‌-یعنى مسئله‌ی ایمان اسلامى و تعهّد اسلامى- و انجام تکلیف، بها بدهیم؛ کارى که میخواهیم بکنیم، در درجه‌ی اوّل برایمان انجام تکلیف [باشد]. شما آقایان چون واقعاً عناصر مهمّ نظام و برجستگان نظام هستید، این جهت را در نظر داشته باشید؛ هر اقدامى که میخواهد انجام بگیرد، هر حرفى که میخواهد زده بشود، هر انتصابى که میخواهد بشود، تکلیف را در نظر بگیرید؛ تکلیفى که براى یک ذهن سالم، منهاى مؤثّرات و عوامل گوناگون، خودش را نشان میدهد.

پذیرش هر کار در صورت تکلیف امام و گرنه پرداختن به کار فرهنگی

… ریاست جمهورى داشت تمام میشد، دُوروبَرم را جمع میکردم. بعضى آدمهاى بی‌مسئولیّت، از پیش، بعضى از مشاغل را هم پیش خودشان به قدوقواره‌ی بنده بریده بودند و دوخته بودند! مکرّر مراجعه میکردند که شما رئیس نمیدانم فلان کار خواهید شد؛ بنده نه [این روحیه را نداشتم]. من گفتم اگر یک وقتى امام به من واجب کند بگوید مثلاً شما فلان کار را [به عهده بگیرید]، خب البتّه، تکلیف است، دستور امام که دیگر بُروبَرگرد ندارد؛ امّا اگر چنانچه تکلیف نباشد ‌-و من خواهش خواهم کرد از امام که تکلیفى به من نکنند، تا من بپردازم به کارهاى فرهنگى- من میروم دنبال کارهاى فرهنگى؛ امّا اگر تکلیف شد، هر کارى که بود [به عهده میگیرم].

نگاه به گذشته با رضایت از انجام تکلیف

به گذشته با این چشم نگاه باید بکنیم: با چشم رضایت و نگاه از روى احساس انجام تکلیف؛ که هر مؤمنى وقتى تکلیفى را انجام بدهد، خوشحال است؛ و این خوشحالى عیب نیست بلکه حُسن است. این با تکبّر و عُجب و مانند این چیزها به‌هیچوجه مخلوط نشود؛ این یک چیز دیگر است، یک احساس دیگر است. انسان نگاه که میکند، میگوید ‌الحمدلله‌ توفیق پیدا کردم، در این مدّت تکلیفم را انجام دادم. و یاد زیباى آن روزها را واقعاً در ذهنمان نگه داریم و حفظ کنیم؛ و اگر …

انجام تکلیف به‌عنوان مقصود، نه رسیدن به نتایج کار

این درس را هم بنده سعى کرده‌ام از امام عزیز بزرگوار فقیدمان به یاد داشته باشم که مقصود ما انجام تکلیف باید باشد؛ چه آن اقدامى که ما میکنیم به نتایج مرسوم و مفروض خودش در عرف معمول برسد و چه نرسد؛ اگرچه به آن نتایج علاقه داریم [امّا] براى نتایج کار نمیکنیم؛ نه اینکه به آن نتایج علاقه نداریم ‌- البتّه که میخواهیم جمهورى اسلامى قدرتمند باشد، ثروتمند باشد، دشمنان جهانى آسیبشان به ما نرسد و نتوانند آسیب بزنند، و ملّت ما از لحاظ مادّى و معنوى یک ملّت برجسته و برخوردارى باشد؛ در این شکّى نیست که اینها آرزوهاى ما است و …

هدف بودن انجام تکلیف و رضای الهی، نه پیروزی

… در تمام طول مدّت مبارزه‌اش ‌-که خیلى هم طولانى بود- براى پیروزى مبارزه نکرد. البتّه همه از پیروزى خوششان می‌آید و قرآن کریم هم این را تأیید کرده؛ وَ یَشفِ صُدورَ قَومٍ مُؤمِنینَ وَ یُذهِب غَیظَ قُلوبِهِم؛[2] در این شکّى نیست، امّا آن [پیروزى]، هدف نبود؛ هدف عبارت بود از انجام تکلیف، انجام وظیفه. وقتی‌که انسان انجام وظیفه کرد، نگرانى ندارد، دیگر احساس خسارت ندارد و احساس میکند به هدف خودش رسیده. هدف انجام تکلیف بود؛ هدف رضاى الهى بود؛ خب، به آن رسیدیم. البتّه خداى متعال وعده کرده که اگر انسان براى خدا کار بکند، به نتیجه خواهد رسید؛ در این هم شکّى نیست که انسان به آن نتایج هم میرسد.الان مسئله‌ی لبنان و مسئله‌ی فلسطین، مسئله‌ی اوّل جهان اسلام است؛ اینها یک مسئله است، دو مسئله نیست؛ یعنى ما …

آمادگی برای هر کمک ممکن به‌عنوان تکلیف، نه هدفی دیگر

ما براى شما دعا میکنیم و توفیقات شما را از خداى متعال میخواهیم و غیر از دعا، هر کار دیگرى هم که از ما بربیاید، آماده هستیم و آن را تکلیف خودمان میدانیم؛ براى هیچ هدف دیگرى نیست، براى این است که تکلیف ما است. مهم نیست که در دنیا بگویند جمهورى اسلامى نسبت به قضیّه‌ی فلسطین حسّاسیّت نشان داد یا نداد یا در مباحثات سیاسى و برخوردهاى سیاسى، این [کارها] چه نقشى داشته باشد؛ این براى ما اهمّیّت ندارد؛ آنچه براى ما اهمّیّت دارد این است که ما تکلیفمان را انجام بدهیم؛ و این …

پیروزی در نظر امام عمل بر طبق تکلیف نه تحقق خواسته

البتّه براى او انجام شدنِ کار هم هدف نبود؛ او میگفت من وظیفه‌ام را انجام میدهم. پیروزى او به این بود که بتواند وظیفه‌اش را انجام بدهد. در نظر امام پیروزى این نبود که انسان بتواند آن کارى را که میخواهد انجام بدهد، انجام دهد؛ در نظر او پیروزى این بود که انسان برطبق تکلیف خود عمل کند. او با این روحیه، با این احساس، با این انگیزه کار را پیش برد و ادامه داد. این دو خصوصیّت معنوى.

کار برای تکلیف نه برای نتیجه در دیدگاه امام

بارها ایشان میفرمود ‌-همه شنفته‌اند- که ما کار را براى نتیجه نمیکنیم، کار را براى تکلیف میکنیم؛ یعنى اگر فرض کنیم بعد از برگشتن امام از پاریس آنچه پیش آمد اتّفاق نمی‌افتاد، بلکه بعکس میشد ‌- مثلاً فرض کنید همه‌ی ماها را میکشتند، این کسانى که با امام ارتباط داشتند و دُوروبَر ایشان بودند را میکشتند، خود امام را میگرفتند، یک بار دیگر تبعید میکردند، ملّت را سرکوب میکردند و کارهایى مانند اینها میکردند ‌- امام احساس نمیکرد شکست خورده، باز هم اعتقاد داشت پیروز شده. همین هم بود؛ شکست نخورده بود. آن کسى که براى تکلیفش کار میکند، پیروزى او به این است که موفّق بشود به تکلیفش عمل کند، پیروزى او به این نیست که به مقصودش دست پیدا کند.

تکلیف الهی عامل امید و تداوم حرکت امام با وجود دشواری‌ها

… چند برابر شدند. بعد که در سال ۴۳ امام را تبعید کردند، باز این فکر در بسیارى راسخ شد که بیخود ایشان زحمت میکشد، بیخود تلاش میکند؛ ظواهر و پیش‌بینی‌ها همه همین را نشان میداد. اگر کسى میخواست با عقل و منطق معمولىِ دودوتاچهارتا محاسبه کند، جز این چیزى نبود. آن چیزى که امام را وادار میکرد که علی‌رغم همه‌ی این حرفها امید خودش را از دست ندهد و حرکت خودش را ادامه بدهد، تکلیف الهى بود؛ چون تکلیفش بود.در بهار سال ۶۵ ‌-ایّام فروردین- یک حادثه‌اى براى امام پیش آمد، حادثه‌ی خیلى خطرناکى بود، قلب ایشان مشکلى پیدا کرد؛ ما تهران نبودیم، اطّلاع دادند، سریعاً آمدیم. چند روز قبل از فروردین، یک شب ما خدمت امام بودیم ‌-چند نفر، ماها که گاهى خدمتشان میرسیدیم با هم- اصرار میکردیم که در روزهاى اوّل فروردین که با یکى از موالید ائمّه مصادف بود ‌-نمیدانم ۱۳ رجب بود، سوّم شعبان بود، ۲۷ …

گرفتن دستور کار از عقیده و تشخیص خود نه از عملکرد دیگران

ما نباید نگاه کنیم ببینیم که دیگرى چه میکند؛ ما باید ببینیم ما چه‌کار باید بکنیم. از اوّل انقلاب هم ما همیشه همین‌جور فکر میکردیم. ما میگفتیم دستور کار خودمان را از دیگرى ‌- که به اعتقاد ما خوب عمل نمیکند ‌- نمیگیریم؛ ما دستور کارمان را از عقیده‌ی خودمان، از تشخیص خودمان میگیریم. ما باید خوب عمل کنیم، ما باید ملایم عمل کنیم، ما باید دینى و تقوایى عمل کنیم. همین‌طور که ایشان اشاره کردند، واقعاً «اُسِّسَ‌عَلَی التَّقوی»[2] باشد؛ مبنا و ملاک کار تقوا باشد. اگر فرضاً ما یک وقت دیدیم در جامعه، یک نفرِ دیگرى بر مبناى تقوا عمل نمیکند، نگوییم …

انجام وظیفهٔ دفاع، نعمتی الهی و نکوهش سرباززنندگان از آن

… که آن روزها را به وجود آوردند، الان در علم الهى و در منشور کرام‌الکاتبین و در حافظه‌ی تاریخ این ملّت موجودند.این عمرى که شما در جبهه صرف کردید، این ماه‌ها و سالها و روزهاى زرّین، هر کدام از اینها حقیقتاً یک برکت و نعمتى از طرف پروردگار هستند براى این ملّت. خیلى خوب کردید، خیلى بجا کردید، وظیفه‌ی بزرگى را انجام دادید و انجام این وظیفه نعمت بزرگى از سوى خدا بر شما بود. خوشا به حال شما که موفّق شدید وظیفه‌تان را انجام بدهید و بدا به حال کسانى که این وظیفه را نشناختند و از آن سر باز زدند و آن را به بازیچه گرفتند.

آمادگی پذیرش هر مسئولیت هرچند کوچک در صورت تکلیف

… این گرایش اصلى ماها است دیگر؛ دوست میداریم به کارهاى فرهنگى بپردازیم. ذهنیّت بنده، آقاى مهندس موسوى و بعضى دیگر از دوستان، غالباً همین‌جورى است؛ یعنى کشش اصلی‌مان به سمت و به طرف کارهاى فرهنگى است؛ مگر اینکه مسئولیّتى بر دوشمان قرار بگیرد و بر ما واجب بشود. البتّه همان وقت هم در یک جمعى گفتم که اگر بر من واجب بشود و تکلیف بشود و من را مأمور کنند به ریاست عقیدتى _ سیاسى گروهان ژاندارمرى زابل ‌-چون میدانم آنجا گروهانى هست و میدانم هم عقیدتى _ سیاسى دارد؛ مثلاً آقاى محتشمى[2] بنده را میفرستادند آنجا- میرفتم مشغول میشدم. یعنى واقعاً هر جا که انسان کار کند، احساس نمیکند که جداى از مجموعه‌ی کارآمدهاى این نظام و مجرّبین کارى این نظام است.

بی‌اعتنایی به منصب، تکلیف فعالان در مجموعهٔ انقلاب

… باشیم، از پیش معیّن نکنیم که صندلى ما آنجا است؛ اگر دیدیم آن صندلى را به ما دادند، خوشحال بشویم و برویم بنشینیم و بگوییم حقّمان بود؛ اگر دیدیم آن صندلى نشد، یا یک ذرّه گوشه‌اش سابیده شد، بگوییم نخیر، به ما ظلم شد، ما قبول نداریم، قهر کنیم برویم بیرون. من از اوّل این روحیه را نداشتم و سعى نکردم این‌جورى باشم، بلکه بعکس. در مجموعه‌ی انقلاب، تکلیف ما این است.