… رفتیم و شرکت کردیم. دوستانى داشتیم که آنجا از این حرفها زیاد میگفتند. آن وقت من طلبهى خیلى جوانى هم بودم و همان محیط روحانى را دیده بودم؛ درست نمیدانستم که تفاوت این محیطهاى روحانى ـ علمى ما و دیگران چه جورى است، من آن وقتها از آن حرفها خیلى نکات فهمیدم. یکى از حرفهایى که آن وقتها گفته میشد این بود که علم و دین چندین قرن با هم توأم بودند؛ یعنى علما غالباً کسانى بودند که اهل دین بودند؛ یعنى علم دین و علم غیر علوم دینى با هم مخلوط بود و دست یک دسته از افراد بود. محمّدبنزکریاى رازى یا ابنسینا یک فقیه هم بودند؛ ضمن اینکه یک دانشمند بزرگ هم بودند و دیگران هم همینطور. میگفت چند قرن دین و علم با هم توأم بود.
معنادار شدن علم آموخته با متدین بودن عالم و رد تربیت عالم بیدین
همهى آن حرفهایى که راجع به علم و مانند این حرفها گفتیم، آن وقتى معنا پیدا میکند که این عالِمى که شما درست میکنید، متدیّن باشد؛ وَالّا اگر عالِم بىتدیّن بخواهید، خب هست؛ (اگر) بروید در آمریکا، انگلیس، فرانسه، آن قدر علماى بزرگ، دانشمندان عالىمقامى که حالاحالاها مانده که شماها به آنها برسید هستند، امّا خب بىدین، ضدّ دین، ضدّ آرمانهاى ما، ضدّ اهداف ما؛ مگر ما میخواهیم آنجورى درست کنیم؟ جمهورى اسلامى مگر میخواهد عالِم بىدین درست بکند؟ نه آقا. هر کسى در دانشگاه ــ فرق نمیکند این بساط شما، تشکیلات شما، یک تشکیلات پزشکى است (یا غیر آن)؛ هیچ تفاوتی نمیکند ــ فکرش این باشد که «ول کنید این حرفها را، حالا بگذارید درسشان را بخوانند»، این فکر، غلط …
جدایی علم و دین در پنجاه سال اخیر و قتل استاد به دست شاگرد
… خب درسش نیا، چه اجبارى دارى. غرضم حرف آن آقا است؛ میگفت چندین قرن، مثلاً سیزده قرن، دوازده قرن علم و دین همراه بود؛ شاگرد در تاریکى باید جلوتر از استاد برود که اگر چالهاى هست، او بیفتد و استادش نیفتد؛ باید مثل نوکر استادش باشد، و کارهایی مانند اینها بکند. پنجاه سال [گذشته] است ــ آن روز میگفتند ــ که علم و دین از هم جدا شده؛ ما چندین پروندهی قتل استاد به دست شاگرد داریم، نه براى خاطر چیز مهمّى، براى خاطر نمره فقط؛ استاد نمره کم داده، شاگرد او را کشته! چنین چیزى در محیط اسلامى و ادب اسلامى اصلاً قابل تصوّر نیست.