رفتن به محتوای اصلی

علم رجال

نام‌های دیگر: رجال حدیث

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

شناخت راویان حدیث و طبقات و وثاقت آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در آغاز درس خارج فقه‌— ۱۳۷۰/۰۶/۳۱

سیر زمانی

از ۱۳۷۰ تا ۱۳۸۹
۱۳۷۰۱۳۸۹

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

بنده به سند این روایت مراجعه کردم. از آن اسناد درجه‌یک است؛ محمدبن‌یحیی، عن احمدبن‌محمد، عن الحسن‌بن‌محبوب، عن علی‌بن‌رِئاب، عن ابی‌عُبَیدةَ‌حَذّاء. اینها اسنادی هستند از کلینی تا امام صادق، عن ابی‌عبدالله علیه‌السلام. یعنی ثقةالاسلام کلینی نقل می‌کند از محمدبن‌یحیی، او از احمدبن‌محمد، او از حسن‌بن‌محبوب، او از علی‌بن‌رئاب، او از ابی‌عبیده‌حذّاء. این پنج نفر، همه‌شان جزو کسانی هستند که بزرگان اهل فنِ رجال ما، مثل شیخ و نجاشی و دیگران، می‌نویسند که «اِمامی ثِقةٌ جَلیلٌ»[4]؛ در سند روایت، بهتر از این دیگر سندی نداریم. در اصطلاح اهل حدیث، به این می‌گویند: «سند صحیح»[5]. سند صحیح، روایتش، روایت صحیح است. وقتی چنین روایتی در فقه باشد، هر فقیهی به آن اعتماد می‌کند و برطبق آن فتوا می‌دهد. این است این روایت!

معنای سند صحیح و اعتماد فقیهان به روایت صحیح در فتوا

… او از احمدبن‌محمد، او از حسن‌بن‌محبوب، او از علی‌بن‌رئاب، او از ابی‌عبیده‌حذّاء. این پنج نفر، همه‌شان جزو کسانی هستند که بزرگان اهل فنِ رجال ما، مثل شیخ و نجاشی و دیگران، می‌نویسند که «اِمامی ثِقةٌ جَلیلٌ»[4]؛ در سند روایت، بهتر از این دیگر سندی نداریم. در اصطلاح اهل حدیث، به این می‌گویند: «سند صحیح»[5]. سند صحیح، روایتش، روایت صحیح است. وقتی چنین روایتی در فقه باشد، هر فقیهی به آن اعتماد می‌کند و برطبق آن فتوا می‌دهد. این است این روایت!

صاحب‌نظری در رجال به‌عنوان فضیلتی بزرگ برای فقیه

یکی از چیزهایی که بنده مکرر از افراد متعددی شنیدم، این است که ایشان در رجال هم متبحر بودند؛ و این برای یک فقیه، فضیلت خیلی بزرگی است که در علم رجال، صاحب نظر باشد و مقلد نباشد - خودش اهل نظر و فکر باشد - علاوه بر این، ایشان با تفسیر و اخبار هم خیلی مأنوس و محشور بودند.

لزوم پردازش علم رجال در کنار کار حدیثی

در کنار اینهمه، پردازش‌ علم‌ رجال، و نیز بررسی‌ تاریخ‌ صدور حدیث‌ و سیر آن، و نیز کسب‌ آگاهی‌ از آن‌ زمینه‌یی‌ که‌ صدور هر حدیثی‌ را لازم‌ یا راجح‌ ساخته‌ است، و نیز جستجو از مضمونهای‌ مشابه‌ در کتب‌ حدیث‌ اهل‌ سنت، از جمله‌ی‌ کارهای‌ لازم‌ و ضروری‌ است.

خلأ تحقیق در رجال و نقش آن در احراز حجت در باب سنت

… به آن میکنند ــ یا تفسیر. خود تفسیر یک علم مستقلّى است؛ یا حدیث، آشنایى با حدیث، علم حدیث، شناخت حدیث ــ که غور در این علم منتهى بشود به دسته‌بندى‌هاى خوب، فهرست‌بندى‌هاى خوب، استفاده‌هاى خوب که متأسّفانه از همه‌ى آنها ما الان محروم هستیم ــ یا رجال. در رجالْ کار و تحقیق بشود. اگرچه کتابهاى خوبى نوشته شده لکن در عین ‌حال انسان احساس میکند جاى زیادى و خلأ عظیمى در رجال وجود دارد. ما از همین شناخت رجال و معرفت رجال است که میخواهیم حجّت را براى خودمان در باب سنّت به‌ دست بیاوریم. باید روى آن کار بشود؛ یا تاریخ. تاریخ بسیار مهم است؛ حتّى از تاریخ در فقه هم میشود استفاده کرد. بسیارى از مسائل فقهى هست که به تاریخ ارتباط پیدا میکند. ما به این ارتباط کمتر توجّه کردیم و حتّى کشف نکردیم. البتّه من تاریخ را به عنوان یک علم مستقل عرض میکنم، یک …

رجال نجاشی از اساسی‌ترین منابع رجالی هزارسالهٔ شیعه

یا شیخ نجاشی (رضوان اللَّه علیه) در اول کتاب «رجال» که یکی از بهترین و اساسی‌ترین سندهای رجالی ما از هزار سال به این طرف است که برای ما حفظ شده، میگوید که من شنیدم که سید شریف فرمود - ظاهراً سید مرتضی را میگویند - که مخالفین ما میگویند که: «ان لا سلف لکم»؛ شما گذشته ندارید؛ «و لا مصَنَّف» یا «مصَنِّف»؛ علمای مصنِّف ندارید، سلف ندارید، گذشته ندارید. من این کتاب را نوشتم تا ببینند که چرا، ما اینها را داریم.

تعیین طبقهٔ عبدالعظیم بر اساس طبقه‌بندی آیت‌الله بروجردی

… نقل کرده باشد لیکن طبقه‌ی مرحوم عبدالعظیم این را نمی‌رساند. چون ایشان جزو کسانی بودند که راوی از حسن بن محبوب و ابن ابی‌عمیر و امثال این‌ها بوده‌اند، این‌ها محدّثین و روات حضرت رضا علیه‌السّلام هستند و شاگردان این‌ها غالباً دوران حضرت رضا را درک نکرده‌اند. بنابراین براساس طبقه‌بندی‌ای که مرحوم آقای بروجردی رضوان‌الله‌علیه کرده، ایشان یا از احداث طبقه‌ی ششم است یا از پیران و بزرگان اکابر طبقه‌ی هفتم محسوب می‌شود. فاصله‌ی ایشان با کلینی دو واسطه است، البته نمی‌دانم نقل کلینی از ایشان از چه طریقی است، اما چون سهل بن زیاد و برقی از او روایت می‌کنند قاعدتاً باید دو واسطه با کلینی داشته باشد.

معرفی راویان دروغ‌گو در کتب درایه و اسناد روایات

… باشد، آن‌وقت آن را مطرح کنم. این لازم است؛ چون آقایان، زیاد، سخنانی را که ائمه نگفته‌اند، به ایشان بسته‌اند. مواظب باشید! ما که خودمان را جزو موالی این بزرگواران می‌دانیم، باید حواسمان جمع باشد؛ نکند یک نفر آدمِ خبیثِ بدجنسِ دروغ‌گو، حدیثی جعل کرده باشد! ازاین‌قبیل، در کتب مربوط به حدیث، کتب «درایه»[2] زیاد است. کسانی که اهلش هستند، اگر مراجعه کنند، می‌بینند که مثلاً فلان‌بن‌فلان، کذّابٌ، دجّالٌ[3] و دروغ‌گوست. در اسناد بعضی از روایات هم هست. بنابراین اگر دروغ‌گوی خبیثی، حدیثی را جعل کرده و به امام صادق علیه‌السلام بسته است، ما حق نداریم آن را کلام امام صادق تلقی کنیم، و خواستِ آن مرد خبیثی را که دروغ بسته است، تأمین کنیم. لذا شما که کلمات ائمه علیهم‌السلام و حالات آن بزرگواران را می‌خوانید، خیلی …