آگاهی و شکرگزاری خدا نسبت به هر تلاش و نیت خیر مسئولان
امیدواریم انشاءالله خدای متعال به شماها کمک کند. بدانید هر قدمی که برمیدارید، هر ذرهی کاری که انجام میدهید، هر دلسوزیای که میکنید، هر تلاشی که میکنید، پیش خدای متعال محفوظ است؛ حالا منِ شخصی یا منِ نوعی بدانم یا ندانم، تشکر بکنم یا نکنم. آنچه که شما از حسنه و خیر و با نیتِ خوب انجام میدهید، پیش پروردگار عالم محفوظ است. قرآن میفرماید: «انّ الله شاکر علیم» ؛[1] خدای متعال، هم شکرگزار است، هم آگاه است. حالا ممکن است امثال بنده ندانیم شما مثلاً چقدر در آن وقت اضافىِ بیش از وظیفهی کاریتان، در دفتر یا در مرکز کاری نشستید، صرف وقت کردید، اعصاب گذاشتید و مایه گذاشتید؛ طبعاً وقتی ندانستیم، تشکر هم نمیکنیم؛ اما لحظهلحظهها از دید کرامالکاتبین و ضبطکنندگان …
دیدگاه شیخ مفید دربارهٔ علم خدا به اشیا پیش از وجودشان
«من میگویم که خدای تعالی به هر آنچه که وجود مییابد، پیش از آنکه وجود یابد عالم است، و هیچ حادثی نیست مگر آنکه پیش از حدوثش بدان عالم است. و هیچ معلومی یا چیزی که بتواند معلوم باشد نیست مگر آنکه او به حقیقت آن عالم است، و بر او - سبحانه - هیچ چیز در زمین و آسمان، پنهان نیست. و به این سخن دلائل خرد و کتاب مسطور و روایات متواتر از آل رسول (ص) دلالت دارد، و این مذهب همهی امامیه است. و آنچه معتزله از هشامبنالحکم آوردهاند که وی بر خلاف این سخن گفته است، ما از آن خبری نداریم، و عقیدهی ما آن است که این نقل، تهمتی است بدو از سوی ایشان و اشتباهی است از سوی کسانی که در این نقل از آنان تقلید کرده و آن را به شیعه نسبت دادهاند.... و در این …
احاطهناپذیری علم خدا و خضوع قهری انسان در برابر آن
«یعلم ما بین ایدیهم و ما خلفهم ولایحیطون بشیءٍ من علمه الا بماشاءَ»[3] این جملهای است که در آیةالکرسی میفرماید: هیچکس به علم خدا احاطه پیدا نمیکند، مگر به قدری که خدای متعال اراده کرده و اذن داده باشد و بشر در طول قرون، بخشی از این دانش را به دست میآورد، لهذا کسی که دارای یک چنین دانش عظیمی است انسان را به طور قهری خاضع و در مقابل خودش وادار به عبودیت و بندگی و فرمانبری میکند بدون اینکه اجباری در کارش باشد. آنوقت هرچه انسان داناتر باشد، این عبادت برای او طبیعیتر و دلنشینتر است، همچنانکه آن استاد دانشمندی را که شما میشناسید اگر بیاید در کوچه و خیابان ممکن است یک آدم جاهل و بیسوادی چون او را نمیشناسد نسبت به او اسائهی ادب کند، شما که شاگرد او هستید، به همان قدری …
احاطهٔ علمی خداوند بر نیازهای انسان و جامعهٔ بشری
یک کلمهی کوتاه دربارهی حج عرض میکنم. حج، یک برنامهی مدبّرانهی الهی است. همهی برنامههای الهی مدبّرانه است لکن این برنامه با زوایایی که دارد و خصوصیّاتی که دارد و گسترهای که دارد، با همهی برنامههای دیگر فرق میکند. این، نشاندهندهی احاطهی علمی حضرت حق (جلّت عظمته) بر وجود انسان، بر دل انسان، بر نیازهای انسان و نه آن هم یک شخص انسان، [بلکه] جامعهی بشری، آن هم نه در یک نسل، [بلکه] در طول نسلهای متمادی است. این احاطهی علمی موجب شده است که خدای متعال به تناسب نیازهای بشر و زوایای گوناگون این نیازها این برنامه را در اختیار بشر قرار بدهد، این فرصت را به افراد بشر بدهد که از این استفاده کنند؛ حج یک چنین برنامهای است. لذا شما ملاحظه میکنید خدای متعال در سورهی مائده بعد از آن که برخی از احکام حج را بیان میکند، بعد میفرماید: ذَلِکَ لِتَعلَموا اَنَّ اللَهَ یَعلَمُ ما فِی السَّماواتِ وَما فِی الاَرضِ وَ اَنَّ اللَهَ بِکُلِّ شَیءٍ عَلیم؛[2] این …
ناتوانی دانش بشری از شناخت آفریدهٔ خدا تا چه رسد به آفریدگار
… دارد، انسان راحت خود را در دسترس او قرار میدهد و در مقابل او احساس خضوع میکند. پس این گرایش به منبع علم و منبع قدرت یک امر فطری انسان است، و وقتی شما تشخیص میدهید ذات مقدس پروردگار منبع لایزال علم است، لازمهاش عبودیت و بندگی پروردگار انسانی را درک بکنند. و آنچه که تا امروز از وجود انسان کشف شده در زمینههای مختلف: جسمانی و زیستی، و بیولوژیک، و بافتهای مغز روحیات و جهات گوناگون روانشناختیاش یک قطرهای در مقابل دریاست و این دانشمندان بخشهای مختلف انسانشناسی صراحتاً بیان میکند. اگر کسی یک بستهبندیای از دانش عظیم بشری را داشته باشد شما در مقابلش تعظیم میکنید، درحالی که کل این دانش، هنوز نتوانسته است حتی آن موجودی را که خدای متعال با قدرت آفریده است بشناسد، پس چگونه خواهد توانست آن قدرت بیپایان که این موجود را با تمام اسرار و پیچیدگیها و جزئیاتش پدیدآورده، و بعد نسلهای پیدرپی او را، با اشکال گوناگون و با همان ریزهکاریها بوجود آورده است بشناسد؟ این چه علمی و چه دانشی است؟
آگاهی خدا از آنچه در دل انسان میگذرد
در دعا میخوانیم که: وَ کُنتَ اَنتَ الرَّقیبَ عَلَىَّ مِن وَرائِهِم وَ الشّاهِدَ لِما خَفِىَ عَنهُم.[2] آنچه کرامالکاتبین هم حتّى نتوانند بفهمند، خود خدا میفهمد و آن، خاطرات ذهنى شما است؛ آنچه در دل میگذرانید، ملائکهى خدا هم نمیفهمند امّا خداى متعال عالِم السّرّ و الخفیّات است؛ او میفهمد. در نظام الهى، حُسن کار این است که هیچ مجاهدتى به هدر نمیرود؛ هیچ. یعنى اگر ما دقیقترین سیستم کنترل را هم داشته باشیم [مثلاً] یک جایى را فرض کنید یا یک کشورى ــ چنین چیزى البتّه نیست در دنیا ــ که سیستم دقیق کنترل نسبت به کارهاى مثبت و منفى افراد داشته باشند …
آگاهی خدا از نگاههای خیانتگر و نهان دلها
… که آنچه شما اینجا انجام دادید که سازندهى شخصیّت شما است، آنجا محصولش را خواهید دید. هیچ کدام از این کارها در دنیا حساب و کتابى رویش نیست؛ حتّى کارهاى اجتماعى ما. خیلى از کارها را میکنیم، کسى نمیفهمد؛ دیدها و چشمهاى دقیق حسابگران، حتّى آنها را درک نمیکند. تنها کسى که آن را احصاء میکند، قدرت الهى و بصیرت الهى است که «یَعلَمُ خآئِنَةَ الاَعیُنِ وَ ما تُخفِى الصُّدور».[5] تمام نگاهها و چشمهاى خیانتگر از دید پروردگار روشن است؛ تمام آن چیزهایى که در دلها و جانها پنهان میشود، از دید خداى متعال آشکار است. روى تمام این کارهایى که در دنیا حساب نیست، در آخرت حساب هست. حتّى حسابهایى هم در دنیا هست، غلط، ناقص، نارسا؛ کارهایى که قدرتمندها میکنند. در هر محدودهاى آدم قدرت دارد؛ حتّى در یک خانه، چهاردیوارى یک خانه، یک نفر قدرت بیشترى دارد، گاهى کار خلافى میکند. در یک …
محدودیت علم انسان و آگاهی خداوند به مصلحت کشور
ما دعا میکنیم آن چیزی که برای این کشور مفید است و آن دولتی که توانایی رفع مشکلات و برآوردن نیازهای این کشور را در این برههی از زمان دارد، انشاءاللَّه آن دولت و آن شخص سر کار بیایند؛ این را میخواهیم و این را خدا بهتر از ما میداند. علم و احاطهی علمی ما بسیار محدود است؛ این مصلحت را خداوند میداند و ما از خدای متعال میخواهیم. البته هر کس تلاش خود را میکند تا به قدر تشخیصِ خود عمل کند.
گستردگی دانش پروردگار بر همهچیز در سخن ابراهیم با قومش
﴿وَسِعَ رَبّی كُلَّ شَيءٍ عِلماً﴾ پروردگارم به همهچیز دانشش گسترده است. ﴿وَسِعَ﴾ گسترده است، ﴿رَبّی﴾ پروردگار من، ﴿كُلَّ شَيءٍ﴾ به همهچیز، ﴿عِلماً﴾ از حیث دانش. که جملۀ رسا و سادۀ فارسی آن همین میشود که ما اینجا نوشتیم، پروردگارم به همهچیز دانشش گسترده است. ﴿اَفَلا تَتَذَكَّرونَ﴾ بااینحال آیا به خود نمیآیید؟ ﴿تَتَذَكَّرون﴾ یعنی متوجه نمیشوید؟ ملتفت نمیشوید؟ حالتِ به خود آمدن، پیدا نمیکنید؟ به یاد نمیآیید؟ اینها همه به یک معناست؛ که بنابراین در ترجمۀ فارسیای که بنده اینجا نوشتم، همین میشود که عرض کردم، …