عالم بزرگ مظلوم تاریخ با مقام علمی در حدیث، رجال و فقه
اوّلاً مرحوم مجلسى به نظر بنده یکى از علماى بزرگ مظلوم تاریخ ما است. اوّلاً عالِم بزرگى است، براى خاطر اینکه هم از لحاظ علمى مرد بسیار بلندپایهاى است؛ خِرّیت[2] فنّ حدیث است، خِرّیت فنّ رجال است، فقیه است، حدیثفهم است. شما ملاحظه بفرمایید؛ بیانهایى که ایشان در بحار[3] دارد، جزو علمىترین حرفهاى دینى است. من یک وقتى گفتم اگر چنانچه کسى بیاید و بخواهد روى بحار کار کند، ده کتاب زبدهى بزرگ از بحار به وجود مىآید، غیر از خود بحار؛ یکىاش همین است؛ [یعنى اگر] کسى بیانهاى مجلسى …
تنزل جایگاه مجلسی به سبب نگارش کتاب فارسی برای عوام
بنابراین مرد بزرگى است، منتها این مرد بزرگ چون به فکر عوام زمان خودش هم بوده و چند کتاب فارسى نوشته، [لذا] در سطح یک فارسىنویس تنزّل کرده. چون عوامالنّاس هم میتوانستند یعنى حالا که نمیتوانند از حیاتالقلوب و حقّالیقین و حلیةالمتّقین و مانند اینها استفاده بکنند، ایشان در حدّ یک [عالِم معمولی] تنزّل کرده؛ [یعنى] مثل یک عالِم، مثل شیخ جعفر شوشترى که یک مجتهد درجه یک بود [امّا] هنوز هم در تاریخ ما به عنوان شیخ جعفر واعظ معروف است؛ روضهخوان! چرا؟ چون مرجع تقلیدى بوده که منبر میرفته و قدرت منبر داشته. اینها واقعاً جزو ظلمهایى است که ماها همینطور خیلى نرمنرم و …
لزوم احیای حیات علمی و جایگاه شیخالاسلامی مجلسی فراتر از ماجرای شاه سلطان حسین
از جنبهى دیگر، ایشان در زمان خودش شیخالاسلام بوده. وقتى میخواهند زمان مجلسى را ترسیم کنند، فوراً حملهى افغانها و شاه سلطان حسین که افغانها او را تارومار کردند به نظر مىآید؛ در حالى که همهى عمر مجلسى که حملهى افغان و شاه سلطان حسین نیست. مجلسى سالهاى متمادى مثلاً پنجاه سال، شصت سال فرض کنید حیات علمى داشته؛ آن حیات علمى بایستى زنده بشود، احیا بشود. و به صِرف اینکه ایشان چهار کلمه نسبت به شاه سلطان حسین در اوّل کتابهایش یک [مطلبى] آورده، موجب نشود که مقامِ عظمت علمىِ اجتماعى او و شیخالاسلامى او که چقدر منشأ آثار و برکات بوده تحتالشّعاع قرار بگیرد. این هم این نکته.
لزوم استخراج آرای فقهی ناشناختهٔ مجلسی از بحار و شروح
… زیادى لازم نیست؛ یعنى چندین سال نباید کار کنند، چون معلومات و محفوظات در ذهنشان هست. یک مقدارى نگاه کنند، راجع به یک گوشهاى از زندگىاش یک مدّتى کار کنند و ابعاد شخصیّت مجلسى را واقعاً به دست بیاورند. مثلاً الان آنچه براى ما روشن نیست، فقه مجلسى است؛ فقاهت مجلسى خیلى براى ما روشن نیست. خب، بروند کار کنند در بحار، در آن مجلّداتى که مربوط به مباحث فقهى است و آراء فقهى مجلسى را پیدا کنند؛ فرضاً یک رسالهى فقهى از درون بحار براى مجلسى دربیاورند. یا آنجاهایى که ایشان گاهى در ذیل روایات کافى و تهذیب نظراتى دارد که پیدا است فتواى او این است، اینها را استخراج کنند و دربیاورند؛ التفات کردید؟ به نظر من اینها کارها و گوشههاى ناشناختهى از زندگى مجلسى است؛ حتّى آن ابعاد شناختهشده را، مثلاً حدیثفهمى مجلسى را [استخراج کنند]. خب، مجلسى یک محدّث است؛ امّا در چه ابعادى؟ ما خیلى محدّث داریم، با چه کسى قابل مقایسه است؟ با صاحب وسائل؟[7] …