رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

معرفت شهودی به خدا و سیر باطنی انسان و آثار و زبان عارفان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:نامه عرفانی : مکتوب عرفانی به آقای میرزا جواد همدانی (حجت)— ۱۳۱۴/۰۴/۰۷

سیر زمانی

از ۱۳۱۴ تا ۱۳۶۷
۱۳۱۴۱۳۶۷

فقط سال ۱۳۶۶همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

دخترم! موضوع فلسفه، مطلق وجود است از حق تعالی تا آخرین مراتب وجود، و موضوع علم عرفان و عرفان علمی وجود مطلق است یا بگو حق تعالی است و بحثی به جز حق تعالی و جلوه او- که غیر او نیست- ندارد. اگر کتابی یا عارفی بحث از چیزی غیر حق کند نه کتابْ عرفان است و نه گوینده عارف است، و اگر فیلسوفی در وجود به آن طور که هست نظر کند و بحث نماید نظرش الهی و بحثش عرفانی است و همه اینها غیر از ذوق عرفانی است که از بحث به دور است و غیر، از آن مهجور، تا چه رسد به شهود وجدانی و پس از آن نیستی در عین غرق در هستی «ادْفَعِ السِّراج که شمس طالع شد».[48]
الَّلهُمَّ اَرِنِی الْاشیاءَ کَما هِیَ،[1] این چیزی است که بزرگان و انبیا خواستند. ما نمی‌توانیم اشیا را «کما هی» بشناسیم، معنی‌اش این نیست که ما ماهیّات اشیا را نمی‌توانیم بشناسیم، آن امر سهلی است. معنایش این است که موجودات را آن طور که هستند، آن طور که موجودات ربط با مبدا دارند، آن که خواستند ارائه این معناست که نسبت اشیا به حق چی است؟ ربط حادث به قدیم چی است؟ کلیاتش را فلسفه می‌گوید، بعض مراتبش را هم اهل عرفان بیان می‌کنند. لکن رسیدن به اینکه این چه ربطی است، چه رابطه‌ای است؟ اینکه هُوَ مَعَکُمْ ایْنَما کُنْتُمْ،[2] نَحْنُ اقْرَبُ الَیه مِنْکُمْ[3] این یعنی چه؟ چه جوری است این وضع؟ یعنی پهلوی‌ همیم؟ نزدیک به ما، به این معناست که ما دو نفر نزدیک به همیم یا مساله دیگری است؟

قرار داشتن معنویات و عرفان اسلام در رأس همهٔ امور

عرض من این است که تمام تشکیلاتی که در اسلام از صدر اسلام تا حالا بوده است، و تمام چیزهایی که انبیا از صدر خلقت تا حالا داشتند و اولیای اسلام تا آخر دارند، معنویات اسلام است، عرفان اسلام است، معرفت اسلام است، در راس همه امور این معنویات واقع است. تشکیل حکومت برای همین است، البته اقامه عدل است، لکن غایت نهایی معرفی خداست و عرفان اسلام. هیچ کتابی از کتب الهی و فلسفی مثل قرآن نیست که حقایق معارف را به طور صریح در بعضی جاها و به طور کنایه بسیاری جاها فرموده است. و آقایان باید توجه به این معنا داشته باشند …

مانع راه انسانیت و محصور کردن همه‌چیز در فهم خود

خداوند به ما نصیب کند که ما انکار نکنیم این مسائل را. از جمله چیزهایی که سد راه انسانیت است، انکار مقامات است؛ محصور کردن همه چیز را در این چیزهایی که خود ما می‌فهمیم. اگر یک کسی یک قدم بالاتر بگذارد- و لو لفظاً- این از دیانت به نظر آنها خارج شده است؛ این سد راه است. قدم اول یقظه[4] است. انسان باید بیدار بشود. ما همه‌ الآن در خوابیم؛ «النَّاسُ نیامٌ».[5] اگر موت حاصل بشود برای انسان، آن وقت انتباه[6] است، ولی کو که حاصل …

نبودن کلام و ذکر و فکر و خود در حال فنا در پیشگاه حق

… را بخوان و ببین که حسنات خود را سیئات می‌دانند و خود را مستحق عذاب الهی می‌دانند و بجز رحمت حق به چیزی نمی‌اندیشند و اهل دنیا و آخوندهای شکم‌پرور این ادعیه را تاویل می‌کنند؛ چون حق- جل و علا- را نشناخته‌اند. پسرم! مساله بزرگتر از آن است که ما تصور می‌کنیم. آنان که در پیشگاه عظمت حق تعالی از خود فانی شده‌اند و جز او چیزی نمی‌بینند در آن حال، کلام و ذکر و فکری نیست و خودی نیست؛ این ادعیه کریمه در حال صَحْو قبل از محو[8] یا بعد از محو[9] که خود را در حضور حاضر می‌بینند صادر شده است و دست ما و همه کس غیر از اولیاء خُلَّص از آن کوتاه است.

علمی بودن عرفان و فلسفه و فاصلهٔ آن با یافتن و محو شدن

… را بکنیم. ما خیال می‌کنیم که این حرفهایی که فلاسفه می‌گویند، این حرفهایی که عرفای علمی می‌گویند، این حرفهایی که حکما می‌گویند، اینها نمونه‌ای از این مسائل است، نمونه‌ای از آن مسائلی است که برای ولی اعظم، ولی الله اعظم و برای اولیای بزرگ خدا حاصل شده است. اینها همه مسائل علمی است؛ مساله عرفان علمی، فلسفه علمی و حکمت علمی. اینها علمی است، غیر آن معنایی است که باید باشد. یافتن، مسئله دیگری است و غرق شدن در آن مسائل مسئله بالاتر و محو شدن در همه مسائل، مرتبه بالاتر و صعق[2] [که‌] از برایشان حاصل می‌شده است، این از بالاتر و رجوع از آنجا برای آنها مشکل بوده است، دردناک بوده است. هیچ دردی بالاتر از این نبوده است که از آن مرتبه غیب، از آنجایی که لقای خداست، بدون اینکه کسی در کار باشد، بدون اینکه خودشان هم در کار باشند، از آنجا وقتی برگشت می‌کنند به این عالم، خوب این خیلی سخت است برایشان. این مساله در همه اولیای خدا بوده است، از حضرت …

نقد عارفان لفظی در نقل حرف‌های درویشی از حضرت

… به فقیر، قیمتش خراج شامات بوده است! آن کسی که لباسش آن است انگشتر می‌پوشد که قیمتش خراج باشد؟! این یک دروغی است که اگر روایت هم داشته باشد، دروغ است در صورتی که ندارد. وقتی می‌خواهند معرفی کنند حضرت امیر را، به این جهات معرفی می‌کنند، به همین جهات [دروغ‌]. یا آنهایی که عارف لفظی هستند- عرفان حقیقی که کم است در دنیا- آنها هم وقتی که می‌خواهند از حضرت نقل کنند، یک حرفهای درویشی نقل می‌کنند. آنی که هست، واقعیتش را که نمی‌دانند و این جهات ظاهری هم که حضرت داشته است برای جهالتهایی که بوده است، منحرف کردند از واقعیتش. خیال کردند تعریف حضرت امیر به این است که انگشترش چقدر قیمت داشته باشد و- مثلًا- چه باشد، یک زندگی عجیب و غریبی دارد حضرت امیر.