رفتن به محتوای اصلی

عبرت

نام‌های دیگر: عبرت‌گیری، عبرت‌آموزی، عبرت از حوادث

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

درس گرفتن از حوادث و سرگذشت دیگران.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم— ۱۳۶۸/۱۰/۰۶

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۸۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

جهت دوم از آن دو جهتی که عرض کردم، «عبرتهای عاشورا» است. غیر از درس، عاشورا یک صحنه‌ی عبرت است. انسان باید به این صحنه نگاه کند، تا عبرت بگیرد. یعنی چه، عبرت بگیرد؟ یعنی خود را با آن وضعیت مقایسه کند و بفهمد در چه حال و در چه وضعیتی است؛ چه چیزی او را تهدید میکند؛ چه چیزی برای او لازم است؟ این را میگویند «عبرت». شما اگر از جاده‌ای عبور کردید و اتومبیلی را دیدید که واژگون شده یا تصادف کرده و آسیب دیده؛ مچاله شده و سرنشینانش نابود شده‌اند، می‌ایستید و نگاه میکنید، برای این‌که عبرت بگیرید. معلوم شود که چطور سرعتی، چطور حرکتی و چگونه رانندگی‌ای، به این وضعیت منتهی میشود. این هم نوع دیگری از درس است؛ اما درس از راه عبرت‌گیری است. این را قدری بررسی کنیم.
آن جمله‌ای که حضرت می‌فرمایند، این است: «اِنَّ مَن صَرَّحَت لَهُ العِبَرُ عَمّا بَینَ یَدَیهِ مِنَ المَثُلاتِ حَجَزَتهُ التَّقوَی عَن تَقَحُّمِ الشُّبُهاتِ»؛ یک گذشته‌ای را امام در نظر گرفتند، یک زمانِ حالی را، و یک آینده‌ای را. آنچه مضمون خیلی سادۀ سخن امام هست، این است که هرکسی که عبرت‌ها، بتوانند برای او آینۀ ناراحتی‌ها و بلیّه‌ها و خطرات کنونی باشند، این‌چنین آدمی بر اثر حسّ هوشیاری و بیداری و آگاهی، دچار این خطرها هرگز نخواهد شد. چه شد مضمون جمله؟ عبرت‌ها آیینه‌ای باشند برای او که بتوانند وضعِ زمانِ حاضرِ او را درمقابلش به او بنمایانند. عبرت برای گذشته است، آنچه که در گذشته انجام گرفته. وقتی شما با نظر دقت در آن نگریستید، وقتی سعی کردید که آن گذشته را درست بفهمید، تحلیل بکنید، همان ماجرایی که تا حالا برای شما گذشته محسوب می‌شد، از حالا برای شما یک عکسی، یک انعکاسی، یک تصویری از وضع حال شما و وضع آیندۀ شماست. (53/9/8)
بحث سوم، دربارۀ عبرت‌های عاشوراست؛ عاشورا غیر از درس‌ها، عبرت‌هایی هم دارد. (77/2/18) عاشورا یک صحنۀ عبرت است؛ انسان باید به این صحنه نگاه کند، تا عبرت بگیرد. یعنی چه عبرت بگیرد؟ یعنی خود را با آن وضعیت مقایسه کند و بفهمد در چه حال و در چه وضعیتی است، چه چیزی او را تهدید می‌کند، چه چیزی برای او لازم است؛ این را می‌گویند: عبرت. شما اگر از جاده‌ای عبور کردید و اتومبیلی را دیدید که واژگون شده یا تصادف کرده و آسیب دیده، مچاله شده و سرنشینانش نابود شده‌اند، می‌ایستید و نگاه می‌کنید برای اینکه عبرت بگیرید، تا معلوم شود که چطور سرعتی، چطور حرکتی و چگونه رانندگی‌ای، به این وضعیت منتهی می‌شود. این‌هم نوع دیگری از درس است، اما درس از راه عبرت‌گیری است. این را قدری بررسی کنیم.

درس‌گرفتن برخی و غفلت برخی دیگر از حوادث تلخ

همه‌ى انسانها تقریباً در این جهت مثل هم هستند که اینجور حوادث دلهاى آنها را و عواطف آنها را جریحه‌دار میکند و تحت ‌تأثیر قرار میدهد؛ امّا انسانها از لحاظ فهم این حوادث با هم متفاوتند. زلزله را همه مى‌بینند، تلخى آن را حس میکنند، مصیبت را با وجود خودشان لمس میکنند امّا خیلى‌ها حادثه را درست نمیفهمند، درس نمیگیرند، از حادثه منتفع نمیشوند، استفاده نمیکنند، بعضى‌ها چرا، از حادثه استفاده میکنند، از آن درس میگیرند؛ تلخى براى آنها هم هست امّا این تلخى با آن تلخى متفاوت است. این‌جور حوادث براى بعضى زهر است، سم است و براى بعضى داروى تلخ است؛ در هر دو مورد تلخى هست، امّا بعضى‌ها حادثه را جورى میفهمند و جورى با آن برخورد میکنند که براى آنها میشود سمّ قاتل، بعضى‌ها این حادثه …

ساختن نردبان صعود از حوادث تلخ و لغزش در حوادث شیرین

… به کمک دیگران بدوزیم، بنشینیم تا دیگران ــ چه دیگرانى از میهن خودمان، چه دیگرانى از سایر نقاط عالم ــ براى ما کار بکنند، اگر این حادثه به ما و به مصیبت‌زده تنبلى، بددلى و عدم تحرّک لازم را ببخشد، از این حادثه ضرر کرده‌ایم و این حادثه به ضرر ما تمام شده است! بعضى از ملّتها از حوادث تلخ نردبانى میسازند براى صعود و عروج، و بعضى از ملّتها در حوادث شیرین هم لغزشگاه پیدا میکنند و سقوط میکنند! اینها همه درس است؛ درسى است که اسلام به ما میدهد.