رفتن به محتوای اصلی

عبرت

نام‌های دیگر: عبرت‌گیری، عبرت‌آموزی، عبرت از حوادث

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

درس گرفتن از حوادث و سرگذشت دیگران.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم— ۱۳۶۸/۱۰/۰۶

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۸۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

جهت دوم از آن دو جهتی که عرض کردم، «عبرتهای عاشورا» است. غیر از درس، عاشورا یک صحنه‌ی عبرت است. انسان باید به این صحنه نگاه کند، تا عبرت بگیرد. یعنی چه، عبرت بگیرد؟ یعنی خود را با آن وضعیت مقایسه کند و بفهمد در چه حال و در چه وضعیتی است؛ چه چیزی او را تهدید میکند؛ چه چیزی برای او لازم است؟ این را میگویند «عبرت». شما اگر از جاده‌ای عبور کردید و اتومبیلی را دیدید که واژگون شده یا تصادف کرده و آسیب دیده؛ مچاله شده و سرنشینانش نابود شده‌اند، می‌ایستید و نگاه میکنید، برای این‌که عبرت بگیرید. معلوم شود که چطور سرعتی، چطور حرکتی و چگونه رانندگی‌ای، به این وضعیت منتهی میشود. این هم نوع دیگری از درس است؛ اما درس از راه عبرت‌گیری است. این را قدری بررسی کنیم.
آن جمله‌ای که حضرت می‌فرمایند، این است: «اِنَّ مَن صَرَّحَت لَهُ العِبَرُ عَمّا بَینَ یَدَیهِ مِنَ المَثُلاتِ حَجَزَتهُ التَّقوَی عَن تَقَحُّمِ الشُّبُهاتِ»؛ یک گذشته‌ای را امام در نظر گرفتند، یک زمانِ حالی را، و یک آینده‌ای را. آنچه مضمون خیلی سادۀ سخن امام هست، این است که هرکسی که عبرت‌ها، بتوانند برای او آینۀ ناراحتی‌ها و بلیّه‌ها و خطرات کنونی باشند، این‌چنین آدمی بر اثر حسّ هوشیاری و بیداری و آگاهی، دچار این خطرها هرگز نخواهد شد. چه شد مضمون جمله؟ عبرت‌ها آیینه‌ای باشند برای او که بتوانند وضعِ زمانِ حاضرِ او را درمقابلش به او بنمایانند. عبرت برای گذشته است، آنچه که در گذشته انجام گرفته. وقتی شما با نظر دقت در آن نگریستید، وقتی سعی کردید که آن گذشته را درست بفهمید، تحلیل بکنید، همان ماجرایی که تا حالا برای شما گذشته محسوب می‌شد، از حالا برای شما یک عکسی، یک انعکاسی، یک تصویری از وضع حال شما و وضع آیندۀ شماست. (53/9/8)
بحث سوم، دربارۀ عبرت‌های عاشوراست؛ عاشورا غیر از درس‌ها، عبرت‌هایی هم دارد. (77/2/18) عاشورا یک صحنۀ عبرت است؛ انسان باید به این صحنه نگاه کند، تا عبرت بگیرد. یعنی چه عبرت بگیرد؟ یعنی خود را با آن وضعیت مقایسه کند و بفهمد در چه حال و در چه وضعیتی است، چه چیزی او را تهدید می‌کند، چه چیزی برای او لازم است؛ این را می‌گویند: عبرت. شما اگر از جاده‌ای عبور کردید و اتومبیلی را دیدید که واژگون شده یا تصادف کرده و آسیب دیده، مچاله شده و سرنشینانش نابود شده‌اند، می‌ایستید و نگاه می‌کنید برای اینکه عبرت بگیرید، تا معلوم شود که چطور سرعتی، چطور حرکتی و چگونه رانندگی‌ای، به این وضعیت منتهی می‌شود. این‌هم نوع دیگری از درس است، اما درس از راه عبرت‌گیری است. این را قدری بررسی کنیم.

شاهدها (۳۲ پاراگراف)

معنای عبرت‌گیری: مقایسهٔ خود با وضعیت دیگران و شناخت تهدیدها

جهت دوم از آن دو جهتی که عرض کردم، «عبرتهای عاشورا» است. غیر از درس، عاشورا یک صحنه‌ی عبرت است. انسان باید به این صحنه نگاه کند، تا عبرت بگیرد. یعنی چه، عبرت بگیرد؟ یعنی خود را با آن وضعیت مقایسه کند و بفهمد در چه حال و در چه وضعیتی است؛ چه چیزی او را تهدید میکند؛ چه چیزی برای او لازم است؟ این را میگویند «عبرت». شما اگر از جاده‌ای عبور کردید و اتومبیلی را دیدید که واژگون شده یا تصادف کرده و آسیب دیده؛ مچاله شده و سرنشینانش نابود شده‌اند، می‌ایستید و نگاه میکنید، برای این‌که عبرت بگیرید. معلوم شود که چطور سرعتی، چطور حرکتی و چگونه رانندگی‌ای، به …

عبرت از گذشته به‌عنوان آینهٔ وضع حال و آیندهٔ انسان

… حالی را، و یک آینده‌ای را. آنچه مضمون خیلی سادۀ سخن امام هست، این است که هرکسی که عبرت‌ها، بتوانند برای او آینۀ ناراحتی‌ها و بلیّه‌ها و خطرات کنونی باشند، این‌چنین آدمی بر اثر حسّ هوشیاری و بیداری و آگاهی، دچار این خطرها هرگز نخواهد شد. چه شد مضمون جمله؟ عبرت‌ها آیینه‌ای باشند برای او که بتوانند وضعِ زمانِ حاضرِ او را درمقابلش به او بنمایانند. عبرت برای گذشته است، آنچه که در گذشته انجام گرفته. وقتی شما با نظر دقت در آن نگریستید، وقتی سعی کردید که آن گذشته را درست بفهمید، تحلیل بکنید، همان ماجرایی که تا حالا برای شما گذشته محسوب می‌شد، از حالا برای شما یک عکسی، یک انعکاسی، یک تصویری از وضع حال شما و وضع آیندۀ شماست. (53/9/8)

درس گرفتن از گذشته و نگاه به آینده برای برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری

گذشتِ سالها و تبادل سالهای گوناگون برای ما باید موجب تجربه و بصیرت باشد؛ از گذشته درس بگیریم و به آینده با چشم باز و دل آگاه نظر کنیم و برای آینده تصمیم بگیریم. من از خداوند متعال درخواست میکنم که به همه‌ی ایرانیان عزیز ما در این سال جدید، تن سالم، روح شاداب، امنیّت روانی، آرامش روحی و پیشرفت و تعالی و سعادت مرحمت کند. و امیدوارم خداوند متعال به جوانان ما نشاط و پویایی، و به مردان و زنان ما همّت و اراده و عزم مستحکم …

درس‌های فاجعهٔ بم برای کشور و مسئولان و جبران مصیبت با عمل به آن

… در مقابل چشم خود، عزیزانشان، فرزندانشان، نوه‌هایشان، همسرشان و والدینشان را دیدند که در زیر خاکهای زلزله دفن میشوند، به چه زبانی میشود تسلا داد؟ در سفرهای گذشته به بم، من بسیاری از این افراد را از نزدیک دیدم. این داغ‌ها در دل انسان میماند، در این شکی نیست. اما همین فاجعه‌ی مصیبت‌باری که این‌طور شماها را سوزاند و داغ بر دل‌هایی گذاشت، برای کل کشور، برای ایران عزیز و برای مسؤولان درس‌هایی داشت که اگر به آن درس‌ها عمل کنیم، این مصیبت بزرگ به میزان زیادی جبران خواهد شد.

عادت دادن پیروان اسلام به عبرت‌گیری با تأکید قرآن

درباره هفته دفاع مقدّس - که در آستانه آن هستیم - لازم میدانم مطلبی را مطرح کنم و آن این است که اسلام پیروان خود را به عبرت گرفتن عادت میدهد. در قرآن آیات متعدّدی این نکته را متذکر میشوند: «انّ فی ذلک لعبرة»[1] ، «فاعتبروا یا اولیالابصار»[2] و ... این یک درس زندگی است و فقط به معنای این نیست که انسان بتواند با این درس، معاش خود و حیات چند روزه را اصلاح کند و سامان بخشد. درس زندگی یعنی انسان بتواند با این درس هم حیاتِ این نشئه و هم - بالاتر از آن - حیات نشئه بعد را آباد کند؛ چون اصل آن جاست. تا چشم بر …

عبرت‌گیری از حوادث، مایهٔ پرهیز حتی از شبهات

این جمله نهج‌البلاغه خیلی مهمّ است که: «انّ من صرّحت له العبُر عمّا بین یدیه من المَثُلات»؛ هر که بتواند رنجها و بلاها و حوادث و سختیها را به چشم عبرت ببیند: «حجزته التّقوی عن تقحم الشُّبهات»[3] ؛ آن قدر از بدی و زشتی و چیزهایی که انسان را دچار بدبختی و نابسامانی میکند، رویگردان میشود که حتّی از شبهه‌های آن هم اجتناب خواهد کرد؛ چه رسد به خود آن.

جنگ هشت‌ساله و دوران پیش از انقلاب، دو صحنهٔ عبرت

این جنگ هشت ساله با مقدّمات و مؤخّراتش که تا امروز هم ادامه دارد، یکی از آن صحنه‌های عبرت است. به این صحنه عبرت نگاه کنیم. قبل از انقلاب، زندگی مردم ایران هم خودش یک صحنه عبرت بود که آن صحنه امروز هم در نقاطی از دنیا وجود دارد: حکومتهایی فاسد، مردمی گرفتار، دنیا و آخرتی فنا شده، دستی گشاده از سوی دشمنان و بدخواهان و لاشخورهای بین المللی در زندگی یک ملت و آفاقی بسته و تیره و تار برای انسانهایی که در آن جا زندگی میکنند و نه دنیا دارند و نه آخرت! قبل از انقلاب وضعیت ما این گونه بود و امروز هم در دنیا بعضی از کشورها این طورند. از آن عبرت، ملت ایران خوب استفاده کرد. یکی از این استفاده‌ها، همان ایستادگی در میدان جنگ هشت ساله بود.

پندگرفتن از اشتباهات گذشته برای هموارکردن راه آینده

امیرالمؤمنین با این بیان به مردمی که بیست‌وپنج سال اشتباه کرده‌اند و چوب این اشتباه را هم خورده‌اند، دارد می‌گوید ای مردم! اشتباهات گذشتۀ خود را تکرار نکنید. از اشتباهات پیشین برای هموارکردن جادۀ آینده پند بگیرید. دارد به آنها می‌فهماند که به‌عنوان یک انسان، به‌عنوان یک موجودی که خدا او را از ویژگی خِرد و اراده برخوردار کرده است، پایبند اشتباهات سنتی خود نمانید؛ هرچه اشتباه کردید تا حالا بس است. اشتباه کردید آنچه را که خدا برای اهلش، برای مردمان شایسته و لایق مقدر کرده بود، به غیر اهلش سپردید. اشتباه کردید مقام و قدرت اجتماعی و سیاسی را به آن‌کسی‌که با معیارهای خدایی منطبق نبود، سپردید. اشتباه کردید در قرآن نیندیشیدید. اشتباه کردید وصیت پیامبر را عمل …

پندگرفتن از عقوبت‌ها و پاداش‌های گذشته، قانونی برای مصون ماندن از سقوط

مطلبی که رویش تکیه می‌خواستم بکنم، این توجه به تاریخ [است]. که امیرالمؤمنین می‌گوید آقا به گذشتۀ بشریّت نگاه کنید، آنچه در گذشته دیدید تکرار نکنید. هر آن‌کس به گذشتۀ تاریخ نظر بکند و از آن پند بگیرد، عقوبت‌ها و مثوبت‌های[20] گذشته را تفسیر و تحلیل کند، وجه عقوبت‌ها و وجه مثوبت‌ها را بشناسد، از آنچه موجب عقوبت است بپرهیزد و به آنچه موجب مثوبت است رو آورَد، هرگز در چاه نمی‌افتد. این یک قانون است. یک قانونی است که خود، به‌معنای توجه‌دادن به قوانین تاریخ است.

عبرت از زندگی جدا از مردم و نابودی حتمی قدرتمندان

که واقعاً عبرت‌انگیز است. انسان اگر ببیند که [اینها] چگونه زندگی می‌کردند، با چه حراست‌هایی، و جدا از مردم و با بدبینیِ نسبت به مردم، و آنگاه چگونه طبق قضای محتوم الهی که در سنت تاریخیِ این عالم، قطعی است، از بین رفتند و می‌رفتند، «فَلَم تَنفَعهُمُ القُلَلُ» و آن‌همه تدابیر، آنها را سودمند نیفتاد، واقعاً برای انسان، عبرت‌انگیز است و هرکه ببیند عبرت خواهد گرفت. (59/4/12) و ازاین‌قبیل دیگر، حرف فراوان [است.] (68/2/7)

عبرت یعنی مقایسهٔ خود با آن وضعیت و شناخت تهدیدها و نیازها

بحث سوم، دربارۀ عبرت‌های عاشوراست؛ عاشورا غیر از درس‌ها، عبرت‌هایی هم دارد. (77/2/18) عاشورا یک صحنۀ عبرت است؛ انسان باید به این صحنه نگاه کند، تا عبرت بگیرد. یعنی چه عبرت بگیرد؟ یعنی خود را با آن وضعیت مقایسه کند و بفهمد در چه حال و در چه وضعیتی است، چه چیزی او را تهدید می‌کند، چه چیزی برای او لازم است؛ این را می‌گویند: عبرت. شما اگر از جاده‌ای عبور کردید و اتومبیلی را دیدید که واژگون شده یا تصادف کرده و آسیب دیده، مچاله شده و سرنشینانش نابود شده‌اند، می‌ایستید و نگاه می‌کنید برای اینکه عبرت بگیرید، تا معلوم شود که چطور سرعتی، چطور حرکتی و چگونه رانندگی‌ای، به این وضعیت منتهی …

لزوم تدبر در حوادث تلخ و شیرین و درس گرفتن از آنها

حوادث تلخ و شیرین، در زندگی انسان، پی‌درپی در گذر و در عبور است. مهم آن است که ما این حوادث را مورد تدبّر قرار بدهیم و به مناسبت این حوادث درسهایی را از تاریخ، از گذشته‌ی خودمان، از خود این حوادث فرابگیریم. من درباره‌ی شهید رئیسی مطالبی عرض خواهم کرد، لکن غرض فقط ستایش نیست؛ بله، آنچه عرض میکنیم ستایش آن شهید عزیز است، لکن غرض از این بیانات فقط این نیست؛ غرض، درس گرفتن است. همه‌ی ما، آیندگان ما، جوانان ما، مسئولانی که بر این کشور حکمرانی خواهند کرد، برای این …

حامل پیام و حقیقت بودن هر حادثهٔ طبیعی و بشری

خب، حوادث معمولاً حامل یک حقایقی هستند؛ به حوادث گوناگون باید این‌جور نگاه کرد؛ هم حوادث طبیعی، هم حوادث بشری. هر حادثه‌ای که اتّفاق می‌افتد، یک پیامی دارد، یک حقیقتی را به ما نشان میدهد؛ این حادثه هم همین جور است؛ این حادثه‌ی نوزدهم بهمن هم حقایقی را نشان داد؛ مهم‌ترینِ این حقایق این بود که قواره و ترکیب و حقیقت ارتش جدیدی را که بنا بود در نظام جدید تشکیل بشود، نشان داد. روز نوزدهم بهمن به همه‌ی بینندگان نشان داد که ارتش آینده، ارتش انقلاب، …

لزوم تدبر در عبرت‌ها برای یافتن راه به اوج رساندن ملت و امت

سیزدهم آبان هم - که دو روز دیگر است - در حقیقت به معنای واقعی کلمه، یکی از ایام‌الله است؛ فرصتی است برای فکر کردن و استنتاج کردن و بر اساس این استنتاج، آینده را ساختن و برای آینده برنامه‌ریزی کردن؛ چون آینده مال شماست. چگونه حرکت کنیم که بتوانیم خودمان را، ملتمان را، کشورمان را، تاریخمان را، بلکه امت اسلامی را به اوج برسانیم؟ راه چیست؟ این را باید با تفکر و تدبر در این عبرتها به دست آورد. یکی از این عبرتها در همین سیزدهم آبان است. قدرت الهی از یک طرف - که همه‌چیز در همین جمله‌ی «قدرت الهی» مندرج است - و بعد اراده‌ی مبارزه و ایستادگی در راه مبارزه، که متکی به قدرت الهی و توفیق الهی است، از طرف دیگر، سیزدهم آبان را یک برجستگی بخشیده است.

لزوم آموختن تجربه و عبرت از گذر فصول و سال‌ها

ان‌شاءاللَّه حلول سال جدید بر همه‌ی شما برادران و خواهران عزیز مبارک باشد. بالاخره این گذران فصول و سالها باید به ما در طول عمرمان، تجربه‌ها و عبرتهائی را بیاموزد. فرمود: «یا محوّل الحول»؛ سال را تحویل میکند. تحویل سال فقط در تحویل فصل زمستان به فصل بهار نیست؛ همه‌ی فصول در واقع تحویل میشوند. یک وقت فصل بهار است، یک وقت فصل تابستان است، بعد پائیز و برگ‌ریزان شروع میشود. زمستان و سرما که ظاهرش سخت و خشن است، اما باطنش در …

لزوم عبرت گرفتن همگان از سرنوشت مخالفان امام

… تعالی علیه) را - آن مرد بزرگ را، آن مرد الهی را - اثبات کنند؛ اما بعد زاویه پیدا کردند. خب، انقلاب اینها را مطرود کرد. کسانی که از نزدیکان امام بودند، از یاران امام بودند، کارشان کشید به یا پناه بردن به دشمن، یا مواجه شدن با انقلاب، یا ضربه زدن به انقلاب. اینها باید عبرت باشد برای همه‌ی ما؛ باید عبرت باشد؛ باید بفهمیم.

درس گرفتن از مصیبت برای پیشگیری، جبران و دستاورد نو؛ نگاه اسلامی

… داشت و زیان‌های آن هم برای مردم باقی خواهد ماند. اما نوع دیگر عبارت است از برخورد فعال و مثبت؛ یعنی مصیبت را با همه‌ی عظمت و سنگینیاش پشت سر گذاشتن و به سمت جلو و اصلاح کارها حرکت کردن. این نوع موضعگیری، صحیح و مثمر ثمر است. مصیبت در هر صورت واقع شده است؛ ما باید از مصیبت درس بگیریم و با پندگیری و عبرت‌گیری از بلایای گذشته، آینده‌ی خود را آن‌چنان بسازیم که هم از حوادث آینده جلوگیری کنیم؛ هم مشکلاتی که بر اثر حادثه پیش آمده، تا آن‌جایی که ممکن است، جبران کنیم؛ و هم دستاوردهای جدیدی به‌دست بیاوریم. این، نگاه مثبت و اسلامی است.

عبرت از اشتباهات خود و دیگران

یک وظیفه‌ی عمده‌ی همه‌ی مسؤولان در بخشهای مختلف، این است که دائماً خود را رصد کنند؛ خطاهای خودشان را شناسایی کنند و آن خطاها را اصلاح کنند و از خطاهای گذشته‌ی خودشان عبرت بگیرند؛ ما همه به این کار موظفیم و باید از اشتباهاتی که کرده‌ایم، یا اشتباهاتی که دیگران کرده‌اند، عبرت بگیریم

درس گرفتن از شیرینی‌ها و تلخی‌های سال گذشته برای گامی بزرگ در اعتلای کشور

اگر نگاهی به سال گذشته بیندازیم، خواهیم دید که سال گذشته - مثل همه عمر - شامل شیرینیها و تلخیهایی بود و مجموع و محصول این شیرینیها و تلخیهاست که باید برای ما درس باشد و ما را برای جلو گذاشتن گام بزرگی در راه اعتلای روحی و معنوی و مادّی خود و کشورمان، یاری دهد.

پیروزی ملتی که از حوادث درس بگیرد

… و امثال من چه کسی هستیم؟ این، اراده و دست قدرتِ خداست؛ این همان دست قدرت و عظمتی است که بیست سال است علی‌رغم همه دشمنیها، این ملت و این نظام و این انقلاب را پیش می‌برد. باز هم پیش خواهد برد؛ باز هم از این ملت دفاع خواهد کرد؛ باز هم دشمنان را سرکوب خواهد کرد؛ اما من و شما باید درس بگیریم. هر ملتی که از حوادث درس گرفت، پیروز و موفّق خواهد شد.

عبرت‌گیری خردمند از غم و شادی و یافتن راه آینده

… ارتش سرافراز جمهوری اسلامی، روز جشن و شادمانی است؛ اما امسال با شهادت یکی از بهترین عناصر ارتش جمهوری اسلامی ایران -شهید علی صیّادشیرازی- این شادی با غم و اندوه و تأسّف فقدان او آمیخته شد. دنیا از این قبیل حوادث دارد و غمها و شادیها همیشه با هم آمیخته است. انسان خردمند آن کسی است که هم از غم و هم از شادی عبرت و درس بگیرد؛ راه آینده را پیدا کند و به‌سمت آن حرکت نماید.

لزوم درس‌گرفتن انسان خردمند از مسائل جاری عالم

ببینید؛ همه جریان عالَم، برای انسان خردمند و هوشیار، حقیقتاً تجربه است. انسان باید از مسائل جاری عالَم، خیلی درس بگیرد. به نظر من، ملت ایران در این روزها، یکی از شیرینترین و زیباترین درسهای خود را گرفت و توانست بگیرد. در همین دادگاهی که در آلمان برای قضایای قهوه‌خانه‌ای تشکیل شد، آمدند مسائل را سرهم‌بندی کردند و به خیال خودشان خیمه شب‌بازیای پرداختند! این، برای ملت ایران عرصه …

پرسش از دلیل انتظار نتیجه‌ای دیگر از اتحاد دوبارهٔ دشمنان

… نمایند و نه توانستند بخشی از منابع ایران را بگیرند و نه توانستند ایران اسلامی را دچار اضطراب فکری و عقیدتی کنند؛ بلکه به عکس، ایران مستحکم‌تر، حکومت ثابت‌تر، مردم علاقه‌مندتر و افکار دارای رشد بیشتر شد و همه چیز صددرصد در جهت خلاف میل و اراده دشمن پیش رفت. این یک عبرت و تجربه است. چه دلیلی دارید که اگر در یک برهه دیگر از زمان باز هم همان امریکا و اروپا و ناتو و همان مرتجعان، دست به دست هم بدهند، نتیجه‌ای غیر از این به دست نیاید؟ چرا بعضی کسان دائماً سعی میکنند دشمن را بزرگ کنند و نیروهای عظیمِ جوشان و خروشان انقلاب را کوچک جلوه دهند!؟

درس‌گرفتن برخی و غفلت برخی دیگر از حوادث تلخ

همه‌ى انسانها تقریباً در این جهت مثل هم هستند که اینجور حوادث دلهاى آنها را و عواطف آنها را جریحه‌دار میکند و تحت ‌تأثیر قرار میدهد؛ امّا انسانها از لحاظ فهم این حوادث با هم متفاوتند. زلزله را همه مى‌بینند، تلخى آن را حس میکنند، مصیبت را با وجود خودشان لمس میکنند امّا خیلى‌ها حادثه را درست نمیفهمند، درس نمیگیرند، از حادثه منتفع نمیشوند، استفاده نمیکنند، بعضى‌ها چرا، از حادثه استفاده میکنند، از آن درس میگیرند؛ تلخى براى آنها هم هست امّا این تلخى با آن تلخى متفاوت است. این‌جور حوادث براى بعضى زهر است، سم است و براى بعضى داروى تلخ است؛ در هر دو مورد تلخى هست، امّا بعضى‌ها حادثه را جورى میفهمند و جورى با آن برخورد میکنند که براى آنها میشود سمّ قاتل، بعضى‌ها این حادثه …

ساختن نردبان صعود از حوادث تلخ و لغزش در حوادث شیرین

… به کمک دیگران بدوزیم، بنشینیم تا دیگران ــ چه دیگرانى از میهن خودمان، چه دیگرانى از سایر نقاط عالم ــ براى ما کار بکنند، اگر این حادثه به ما و به مصیبت‌زده تنبلى، بددلى و عدم تحرّک لازم را ببخشد، از این حادثه ضرر کرده‌ایم و این حادثه به ضرر ما تمام شده است! بعضى از ملّتها از حوادث تلخ نردبانى میسازند براى صعود و عروج، و بعضى از ملّتها در حوادث شیرین هم لغزشگاه پیدا میکنند و سقوط میکنند! اینها همه درس است؛ درسى است که اسلام به ما میدهد.

بازنگری در میدان جنگ برای درس‌گرفتن، نه ملامت

… باید جلوى خسارتهاى مشابه را بگیریم. این صفحه‌ی جنگ ‌-صفحه‌ی هشت سال تجربه- پیش روى ما گشوده است؛ نگاه کنید، ببینید، یک بازنگرى بکنید؛ ثُمَّ ارجِعِ البَصَرَ کَرَّتَین؛[6] دوباره نگاه کنید، ببینید میدان جنگ چه خبر بود؛ چه‌جورى میتوانست بشود و چرا آن‌جورى نشد؟ به خودمان برگردیم، خودمان را ملامت کنیم؛ البتّه مقصود من ملامت نیست؛ مقصود من درس گرفتن است. باید درس بگیریم از آنچه گذشته و پشت سر ما است؛ و میتوانیم درس بگیریم. روزهاى باشکوهى، روزهاى عزیزى، شبهاى فراموش‌نشدنی‌اى در این هشت سال گذشت؛ شبهایى که به تعبیر بعضى از رؤساى کشورها، در آن شبها تا صبح، نه دوستان ما در سراسر دنیا خوابیدند و نه دشمنان ما. شما رزمندگان، آنهایى که شهید شدند، آنهایى که در …

عبرت از سرنوشت قدرتمندان و پادشاهانی که نعمت‌ها را گذاشتند و رفتند

… از مدائن عبور می‌کردند در یکی از سفرها، وقتی رسیدند به مدائن، ایستادند و این قصر معروف مدائن را، ایوان مدائن را نگاهی کردند. (68/2/7) ابتدا دو رکعت نماز خواندند. در جایی که مرکز کفر و بی‌نمازی بود، اولین کاری که حضرت کردند، خواندن دو رکعت نماز بود. (80/2/22) [بعد] این آیۀ شریفه را خواندند: «کَم تَرَکوا مِن جَنّاتٍ وَ عُیونٍ * وَ زُروعٍ وَ مَقامٍ کَریمٍ * وَ نَعمَةٍ کانوا فیها فاکِهیَ»[22] چه قصرهایی را، چه باغستان‌هایی را، چه کشتزارهایی را، چه جویبارهایی را گذاشتند و رفتند این قدرتمندان و پادشاهان. با چشم عبرت نگاه کردند. خب بله، آن روزی که ساسانیان در قصر مدائن و در آن شهر بزرگ، حکومت می‌کردند بر سرتاسر این کشور پهناور و عظیم، لابد نمی‌دانستند که یک روزی هم این‌طور منقرض خواهند شد و اینها را خواهند گذاشت و به ویرانه‌ای تبدیل خواهد شد و یادی از آنها در آنجاها نخواهد شد.

لزوم درس گرفتن از حوادث

چند کلمه در باب خود رئیس‌جمهور فقیدمان عرض بکنم، چند کلمه هم در باب مردم و ملّتمان که در این قضیّه چه جوری برخورد کردند عرض بکنم. اینها درس است؛ ما باید درس بگیریم از حوادث؛ این حوادث برای ما درس است.

درس و عبرت گرفتن از گذشته برای آینده

… که در مسائل شخصی، محاسبه‌ی نفس برای ما لازم است ــ که فرمود: «حاسبوا انفسکم قبل ان تحاسبوا» ؛ [۱] باید محاسبه‌ی کار خود و اعمال خود و حرکات شخصی خود را داشته باشیم ــ محاسبه‌ی ملی هم یک کار با‌اهمیت و پرارزش است؛ خودمان را محاسبه کنیم، به خودمان نگاه کنیم؛ آنچه را که بر ما گذشته است، بار دیگر مورد نظر قرار دهیم؛ از آن درس و عبرت بگیریم، برای آینده بهره ببریم.

درس گرفتن از حادثه، پاداش مصیبت

اگر از اینها درس بگیریم، پاداش آن مصیبت و آن حادثه‌ی غم‌انگیز را گرفته‌ایم. البته حادثه‌ی بم فقط برای بمیها غم‌انگیز نبود؛ همه‌ی کشور را غرق در غم کرد؛ همه‌ی آحاد مردم در سرتاسر کشور با شما احساس همدردی کردند.