… بود که ولید حاکم وقت مدینه، جرأت نمیکرد با وی به درشتی حرف بزند! مروان یک کلمه در انتقاد از آن حضرت بر زبان آورد. چون انتقادش نابجا بود حضرت چنان تشری به او زد که مجبور شد سرجایش بنشیند. آن وقت امثال همین مروان، خانهی عبداللهبن زبیر را به محاصره درآوردند. عبدالله، برادرش را با این پیام نزد آنها فرستاد که اگر اجازه بدهید، فعلاً به دارالخلافه نیایم. به او اهانت کردند و گفتند: پدرت را در میآوریم! اگر از خانهات بیرون نیایی، به قتلت میرسانیم و چهها میکنیم! چنان تهدیدی کردند که عبداللهبن زبیر به التماس افتاد و گفت: پس اجازه بدهید فعلاً برادرم را بفرستم؛ خودم فردا به دارالخلافه میآیم. آن قدر اصرار و التماس کرد که یکی واسطه شد و گفت: امشب را به او مهلت بدهید.
تسلط بر مکه و تبلیغ علیه عبدالملک در ایام حج
این حدیث برای آن زمانی است که عبداللهبنزبیر بر مکه مسلط بود، و هروقت مردم میخواستند به حج بروند، مجبور بودند در مکه ـ منطقهای که زیر نفوذ عبداللهزبیر است ـ چند روزی بمانند و این فرصت بسیار خوبی به عبداللهزبیر میداد که علیه دشمنان خودش ـ و از همه مهمتر عبدالملک مروان ـ تبلیغات کند. و چون عبدالملک مایل بود که مردم تحت تأثیر این تبلیغات قرار نگیرند و به مکه نروند، لذا بهترین و آسانترین راه را در این دید که حدیثی جعل کند که آن حدیث شرف و منزلت مسجدالاقصی را بهاندازۀ مکه بداند، و حتی آن سنگی که در مسجدالاقصی است بهقدر کعبه شرف داشته …
قیام جاهطلبانه در مکه علیه یزید پس از شهادت امام حسین (ع)
… را در آنجا کُشت و دفن کرد؛ هیچ چارهای نیست جز اینکه اینها را برگرداند. ازطرفی هم احساسش اینطوری شد که اگر اینها را برگردانم، بعید است که دیگر با من کاری داشته باشند؛ چون داغدارند و تازه از مصیبت رهیدهاند. و از جانب دیگر، ماجراهای بزرگتری برایش پیش آمد؛ یعنی بعد از آنکه خبر قتل سیدالشهدا صلواتاللهوسلمااهعلیه و شهادت یارانشان به مکه رسید، عبدالله زبیر ـ که خودش هم دل خیلی پاک و صافی با امام حسین نداشت، ولی آدم جاهطلبی بود، آدمی بود که منتظر فرصت بود که خلافت و حکومت را بهدست بگیرد ـ بنا کرد به هایوهوکردن؛ یک خطبهای خواند و مردم را متوجه به خودش کرد و از مکه عَلَم مخالفت با یزید را برافراشت. اینجا موجب خاطرناجمعی یزید میشد. ناچار بود که فعلاً با آن دشمن تازهنفس دستوپنجه نرم بکند و فعلاً مسئلۀ خاندان پیغمبر را بگذارد کنار؛ این بود که امام سجاد صلواتاللهعلیه را با همۀ عیالاتشان، با یک وضع خاصی و تقریباً محترمانه برگرداند به مدینه. به اینجا که …
مقاومت در مکه در برابر سپاه شام و کشته شدن
… نبوده، ناآگاه از آنچه گذشته است و آمده بر سر جامعۀ اسلامی نبوده، افراد برایش ناشناخته نمانده بودند، بنیامیه را خوب شناخته بود؛ درعینحال حجاجبنیوسف ثقفی، جلاد دژخیم معروف بنیامیه، ازطرفِ عبدالملک مروان آمد برای فتح کردن مکه که در اختیار عبدالله زبیر بود. عبدالله زبیر آنجا مقاومت میکرد و با نیروهای عبدالملک مروان که از شام آمده بودند، بهشدت میجنگید. دیدند باید این غائله را به پایان برسانند و ختم کنند. حجاجبنیوسف از همه جلادتر بود، او را فرستادند. او هم آمد بالای کوههای اطراف مکه، منجنیق گذاشت و خانۀ خدا را سنگباران کرد، عدۀ زیادی از مردم را کشت، بعد هم عبدالله زبیر را کشتند و جسد کشتۀ او را سرِ دار کردند.
پرهیز از مواجهه با دستگاه خلافت با وجود جسارت
… باطل با قساوت تمام و با وقاحت تمام روزبهروز رو به افزایش است. هیچ امر به معروف و نهى از منکرى هم ممکن نیست. به قدرى فضاى رعب زیاد است که آمرین به معروف و ناهین عن المنکر سعى میکنند در معرض امر به معروف و نهى از منکر قرار نگیرند؛ حتّى افراد جسور و گستاخ. یعنى مثلاً عبداللهبنزبیر آدم جسورى است، آدم خیلى گستاخى است امّا سعى میکند با دستگاه خلافت مواجهه پیدا نکند؛ این قدر وضعیّت سخت است. یک کسى مثل عبداللهبنجعفر که برادرزادهى امیرالمؤمنین و داماد امیرالمؤمنین و شوهر جناب زینب است، سعى میکند که به دستگاه خلافت حتّى نزدیک بشود، چون اصلاً غیر از این چیزى متصوَّر[1] نیست. یک کسى مثل عبداللهبنعبّاس حالت انزوا از جامعه …
تفاوت وضع او با امام حسین (ع) با وجود نفوذش
عبدالله بن زبیر، با اینکه شخصیتی سرشناس و با نفوذ بود، این قدر وضعیتش با امام حسین علیهالسّلام فرق داشت. کسی جرأت نمیکرد با آن حضرت به درشتی صحبت کند. از مدینه هم که بیرون آمد، چه در بین راه و چه در مکه، هر کس به او رسید و همصحبت شد، خطابش به آن حضرت «جعلت فداک» (قربانت گردم) و پدر و مادرم قربانت گردند و «عمّی و خالی فداک» (عمو و داییام قربانت گردند) بود. …
همانندی او با حجاج و نیافتن مهلت
ببینید کار یک ملت را به کجا میرسانند. در زمان عبدالملک مروان،[20] مکه بهوسیلۀ حجاجبنیوسف فتح شد. حجاج سردار بسیار مقتدر و باعرضۀ بنیامیه است، و ضد هر کسی و هر چیزی بود که مختصر گرایشی به شیعه داشته باشد، به شدت ضد. البته مکه دست شیعه نبود، دست عبدالله زبیر[21] بود. عبدالله زبیر هم مثل حجاجبنیوسف، منتها خدا به او مهلت نداد. حجاج به جان عبداللهبنزبیر افتاده بود، بالاخره مکه را گرفتند و فتح کردند و از جمله بر کوه ابوقبیس مسلط شدند؛ میدانید کوه ابوقبیس یکی از کوههایی است که کنار مکه است، چسبیده به مکه. برداشت نامهای نوشت به شام، برای خلیفه عبدالملک، که الحمدلهل بر ابوقبیس مسلط …
حقناپذیری و دشمنی با علی (ع)
عبدالله عمر[6] سمبل بیعرضگی و ضعفِ نفس و حقناپذیری بود. حقناپذیری توأم با بیعرضگی، همانطورکه عرض کردم، واِلّ عبدالله زبیر هم حقناپذیر بود. آدم وقتی نگاه میکند، در مجموع چهرۀ عبدالله زبیر دژخیمِ ضدِ علی را باز قابلِ قبولتر مییابد تا چهرۀ آدمی مثل عبدالله عمر. عبدالله عمر آدمیست که بعد از آنیکه عثمان کشته شد، با امیرالمؤمنین بیعت نکرد. چرا بیعت نکرد؟ گفت که من مطلب برایم روشن نیست. احتیاط کرد، با علی علیهالسلام بیعت نکرد. از روی کمالِ احتیاطِ برای دین، با امیرالمؤمنین بیعت نکرد. چون دید که بهقول خودش و به خیال …