ناپسندی ظاهر سالم با باطن بیمار در تمثیل حضرت مسیح
از قول حضرت مسیح است به حواریّین: ظاهر جسم، سالم و صحیح باشد، امّا زیر لباس، بیماری و زخم و کثافت باشد؛ این چیز خوبی نیست. به صورت و بَشَره[2] و ظاهر که انسان نگاه میکند ببیند آقا تَرتمیز و سالم است، امّا لباسش را که بِکَند ببیند که بدنش زخم و دارای عفونت و چرک و مانند اینها است. انسان به این قانع نمیشود که فقط این ظواهر را، صورت را، دستها را، لباسها را تمیز کند.
معنای لبّ راجح: بیشتر بودن مغز و باطن کار از ظاهر آن
… است؛ خدایا! عقل کاملى، ارادهى نیرومندى، سوّمى «لُبّاً راجِحا» که من روى این کلمهى سوّم میخواهم تکیه کنم و بعد «قَلباً زَکیّا»، دل پاکیزهاى، «وَ عِلماً کَثیرا»، دانش بسیارى، «وَ اَدَباً بارِعا»، ادب برجسته و درخشانى، به من عنایت کن؛ شش چیز خواسته شده است. آن نکتهى سوّم این است: لُبّاً راجِحا؛ یعنى باطن و مغز کار من بیشتر باشد از ظاهر و شکل کار من؛ این را امام سجّاد از خدا خواسته است. من میخواهم به شما مردم مؤمن، به ملّت بزرگ ایران، به دلهایى که به نور ایمان روشن شد و با سخن خود و عمل خود دنیایى را روشن کرد، این نکته را تکرار کنم: لُبّاً راجِحا.
دو گونه انسان و درس امام سجاد (ع) برای برتر بودن باطن از ظاهر
ما دو جور آدم داریم؛ یک جور آدمى که هر چه هست، در ظاهر او است؛ ظاهر، جذّاب است، چشمگیر است، احیاناً خاشعکننده و خاضعکننده است، امّا باطن پوک است، پوچ است، چیزى در او نیست؛ این [انسان] بدترین نوعِ انسانى است که میخواهد منشأ آثار بزرگ باشد؛ پناه بر خدا! یک جور دیگر انسانى است که باطن او بر ظاهر او ترجیح دارد؛ ظاهرش هر چه هست، باطن او بهتر و بیشتر از این ظاهر است؛ امام سجّاد به ما درس میدهد که ما از خدا بخواهیم که از این نوع دوّم باشیم. و میدانیم که دعاها، فقط خواستن از خدا نیست؛ درسِ به خود ما هم هست. ریاکارى مال مردم نوع اوّل است، سمعه[4] مال مردم نوع اوّل است، پوکى و بىمغزى مال مردم نوع اوّل است؛ آن جور مردمى، نه در جنگ به درد میخورد، نه در شدّت به کار مىآیند، نه بارهاى سنگین را …
آشکار شدن باطنِ مخالف ظاهر در موقعیتهای پول، شهوت و قدرت
… است، هم دینی. میفرماید فعل و عمل شما، قول شما را تصدیق کند. اینطور نباشد که در زبان، چیزی را بگویید، اما در عمل طوری رفتار کنید که نشان بدهد به آن قول اعتقادی ندارید. این خیلی حرف مهمی است. بعد میفرماید سرّ شما، باطنِ شما هم علانیۀ[20] شما را تصدیق کند. بعضی اوقات کسانی در علانیه به یک جهتی متوجه هستند، یک اعتقادی را، یک روشی را نشان میدهند، اما در باطن طور دیگری عمل میکنند! آن باطن، در مواقعِ عادی خودش را نشان نمیدهد، لکن در مواقعِ حساس خودش را نشان میدهد. آنجایی که پول، شهوت جنسی یا قدرتطلبی در میان است، آن باطن ظهور میکند؛ یعنی اینطور نیست که آن باطن همیشه در بطون بماند؛ خودش را نشان میدهد. این، آن چیزی است که امیرالمؤمنین سلماااللهعلیه از آن نگران بودند. لذا بعد میفرمایند: «وَ لا تُخالِفْ اَلسِنَتُکُم قُلوبَکُم» دلهایتان مخالف با زبانهایتان نباشد؛ بر زبان، مخلصیم، …
کافی نبودن آراستن سر و صورت با باطن خراب
اگر جسم شما هم سالم باشد در حالی که دل شما خدای نکرده ناسالم است، این هم مثل همان است؛ هیچ تفاوتی ندارد. وجود شما از ظاهر و باطن آمیخته شده؛ کافی نیست که سر و صورت را درست کنید، باطن خراب باشد؛ باطن را باید درست کرد، دل را باید آباد کرد.
کافی نبودن پاکیزگی پوست با دل آلوده به تعبیر حضرت عیسی
حضرت عیسیٰ به حواریّین خود میفرماید کافی نیست که پوست خود را تمیز کنید، در حالی که دل شما آلوده و ناپاک است.
نهی از بیرون دادن سخن پاک و نگهداشتن ناخالصی در دل
بعد میفرماید مثل غربال نباشید -غربال و الک را میگویند «مُنخَل»- که آرد ریز نرم تمیز را از خودش خارج میکند، امّا نخالهها را در خودش نگه میدارد؛ این جوری نباشید.