اثر نتیجهٔ این بحث بر شیوهٔ فرماندهی، فرمانبری و ادارهٔ جامعه
عنوان بعدی مسألهی ضرورت حکومت است، این یک بحث است که آیا برای جوامع انسانی وجود فرماندهی و حکومت امری ضروری است یا نه؟ استنتاج از این بحث به معنای التزام به یک لوازمی در زندگی جمعی است، صرفاً به این نیست که ما قبول کنیم بله حکومت برای جامعه لازم است؛ بلکه در شیوهی فرماندهی و در شیوهی فرمانبری و در ادارهی جامعه نتیجهای که از این بحث گرفته میشود مؤثر خواهد بود.
طرح این بحث در نهجالبلاغه در برابر جریانهای نافی حکومت
مسألهی بعدی مسألهی ضرورت حکومت است؛ این بحث در نهجالبلاغه در مقابل یک جریان مطرح میشود و همیشه همینطور است. شاید اگر از حوزهی زندگی و حکومت امیرالمؤمنین خارج بشویم دو جریان در مقابل این جریانی که میگوید حکومت یک ضرورت است و لازم است قابل فرض است. یک جریان، جریان گرایشهای قدرتمندانه است. در یک جامعه همیشه کسانی یافت میشوند که مایلند برای خود حیثیت و قدرت فردی کسب کنند، روال عمومی جامعه را برای خودشان قبول ندارند، مایلند از ضرورتهایی که یک زندگی جمعی بر دوش انسانها میگذارد خودشان را خلاص کنند و تن به …
نیاز جامعه به مدیر، خوب یا بد، بهعنوان ضرورتی طبیعی و انسانی
… فقط، اما این به معنای این نیست که جامعه یک مدیر نمیخواهد. «نعم، انه لاحکم الا لله و لکن هؤلاء یقولون لا امرة الا لله» اینها میخواهند بگویند ادارهی جامعه را هم خدا خودش باید بیاید بکند و هیچکس غیر از خدا حق ندارد مدیر جامعه باشد، یعنی جامعه بلا مدیر بماند. «و انه لا بد للناس من امیرٍ برٍ او فاجرٍ» این یک ضرورت اجتماعی است، یک ضرورت طبیعی و انسانی است که جامعه احتیاج دارد به یک اداره کنندهای، به یک مدیری، یا مدیر خوب یا مدیر بد، مسألهی خوب و بد بودن مدیر مسألهی بعدی است، ضرورت زندگی انسان ایجاب میکند که یک مدیری وجود داشته باشد. «لاحکم الا لله»ای که اینها میگفتند در حقیقت میخواستند حکومت علی را که از آن ناراضی بودند نفی کنند، در حالی که «لاحکم الا لله» اندادالله را نفی میکرد، حاکمیت در عرض حاکمیت خدا و رقیب حاکمیت الله را نفی میکرد. حاکمیت علی حاکمیتی در عرض حاکمیت خدا نبود، محو در …
نیاز ناگزیر جامعه به حاکم و زمامدار بشری
… یعنی خدا باید مجسم بشود ـ العیاذبالله ـ بیاید یکی را بگیرد، یکی را بزند، یکی را تشویق کند، به یکی پول بدهد، تقسیم حقوق بکند، دستگاه اداری راه بیندازد؛ هر بنیبشری اگر آمد این کارها را کرد، این غلط است! مقصود شما این است، درحالیکه چنین چیزی معنا ندارد. «لا بُدَّ لِلنّاسِ مِن اَمیرٍ»، بالاخره جامعه یک حاکمی لازم دارد، یک زمامدار لازم دارد، یک نفری باید امور جامعه را اداره کند، خدای متعال که مجسم نمیشود در شکلِ بشر تا جامعه را اداره کند؛ خدای متعال دستور ادارۀ جامعه را میدهد، یک بشری باید بالاخره این کار را بکند. امیرالمؤمنین سعی میکرد این را به اینها تفهیم بکند.