رفتن به محتوای اصلی

صفات الهی

نام‌های دیگر: اسماء و صفات الهی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نام‌ها و ویژگی‌های خداوند و معنای آن‌ها.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار جمعی از فرماندهان و رؤساى دفاتر نمایندگى ولی‌فقیه در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی— ۱۳۶۹/۰۶/۰۶

سیر زمانی

از ۱۳۶۹ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۹۱۴۰۳

فقط سال ۱۳۷۲همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

با این ‌همه موانع که وجود دارد در مقابل دعوت نبوى ــ و حالا در زمان خودش که این همه متحمّل زحمت شد تا توانست چهار نفر را مسلمان بکند ــ آیا در آینده کسان دیگری مسلمان خواهند شد؟ اینکه خیلى سخت است؛ آخر آیه جواب این است: وَهُوَ العَزیزُ الحَکیم؛[9] او عزیز است. عزیز یعنى غالب، یعنى آن کسى که در نهایت، حرف او تحقّق پیدا میکند: الغالِبُ الَّذى لا یُغلَب؛ معناى عزیز این است؛ آن کسى که او مغلوب نمیشود و حرف او پیش خواهد رفت. وَهُوَ العَزیزُ الحَکیم؛ و خود داراى حکمت است، یعنى کارهایش محکم است. قطعاً کشش این دعوت و رسالت خواهد کشید به نسلهاى طولانى، که مى‌بینید کشیده و الحمدلله‌ روزبه‌روز هم دارد مدام زیادتر میشود. مضمون «اِنّاٰ اَعطَینٰکَ الکَوثَر»[10] [است]؛ کوثر یعنى افزاینده، که روزبه‌روز زیادتر میشود.

عینیت صفات با ذات: راه دراز معتزله و اخذ آن در کلام مفید از نهج‌البلاغه و روایات

برای نمونه میتوان اشاره کرد که در مسأله‌ی صفات باری، معتزله از نفی صفات در کلمات واصل بن عطاء و نظریه‌ی نیابت ذات از صفات، تا رسیدن به نظریه توحید به معنای عدم زیاده‌ی صفات بر ذات و این‌که صفات حق تعالی عین ذات او در وجود است، راه درازی را پیموده‌اند، در حالی که این مسأله در کلمات مفید، متخذ از سمع یعنی نهج البلاغه و روایات صادره از ائمه (علیهم‌السّلام) است. حتی از این روایات استفاده میشود که این مباحث در زمان ائمه (علیهم‌السّلام) میان شیعیان مطرح بوده و درباره‌ی آن از منبع لایزال علم اهل بیت استفاده میکرده‌اند (رجوع شود به کافی ج ۱ ص ۱۰۷ باب صفات الذات و به فصول گوناگون از توحید صدوق و خطبه نهج البلاغه).

شناخت صفاتی چون اراده، سمع و بصر به مدد وحی در دیدگاه مفید

کار بزرگ مفید اثبات این مطلب است که عقل مستقلاً از فهم همه‌ی مباحثی که در علم کلام مطرح میشود، ناتوان است، مثلاً در باب صفات باری مانند اراده و سمع و بصر و امثال آن، عقل به مدد وحی است که میتوان در وادی معرفت درست گام نهد و به تنهایی وارد شدنش در این وادی که مربوط به حضرت حق (جلّ‌وعلا) است، ورود در تیه ضلالت است، و این در واقع مضمون همان روایاتی است که آدمی را از تکلم در باب خدای متعال نهی میکند. پس کار مفید، محروم کردن عقل از قلمرو متعلق به او - که در آن سمع و وحی را راه نیست - یعنی وادی اثبات صانع و استدلال بر وجود باری یا توحید یا نبوت عامه نیست، بل محدود کردن عقل به همان حدودی است که خالق عقل برای او معین کرده است تا به گمراهی نیفتد.عبارت اوائل المقالات یکجا چنین است: «ان استحقاق القدیم سبحانه بهذه الصفات (اعنی کونه تعالی سمیعاً بصیراً و رائیاً و مدرکاً) کلها من جهة السمع دون القیاس و دلائل العقول»[26] و در جای دیگر چنین: «ان کلام الله تعالی محدث و بذلک جائت الا ثارعن آل محمّد (صلّیالله‌علیه‌واله)»[27] و در جای دیگر چنین: «ان الله تعالی مرید من جهة السمع و الاتباع و التسلیم علی حسب ماجاء فی القرآن، و لااوجب ذلک من جهة العقول»[28] و در جای دیگر بطور کلی چنین:«اتفقت الامامیة علی ان العقل یحتاج فی علمه و نتائجه الی السمع، و انه غیر منفک عن سمع ینبه العاقل علی کیفیة الاستدلال ... و اجمعت المعتزلة ... علی خلاف ذلک و زعموا ان العقول تعمل بمجردها عن السمع و التوقیف...»[29]

استدلال عقلی مفید بر قادر و عالم بودن خدا در النکت

«فان قال: ماالدلیل علی انّه قادر ؟ فقل: تعلق الافعال به مع تعذّرها فی البدائة علی العاجز...» و باز: «ما الذی یدل علی انّه عالم؟ فقل: ما فی افعاله من الاتقان و التظافر علی الاتساق، و تعذّر ماکان بهذه الصفه فی البدائة علی الجاهل» و به همین ترتیب در باب سمیع و بصیر و حکیم و هکذا. (النکت فی مقدمات الاصول ص ۳۳ - ۳۴).

خداوند ناقد بصیر خلوص کارها

… داخل این آلیاژ باشد، [امکان] فساد آن و از بین رفتن آن بیشتر است. این یک قاعده‌ى کلّى است؛ حالا ما در محسوسات مثال زدیم امّا در معنویّات این موازنه‌ها بسیار دقیق‌تر است. ما به‌ حسب دید مادّى معمولى نمیفهمیم [امّا] اهل معنا چرا، اهل بصیرت چرا؛ آنها میفهمند. ولى نقّاد این قضیّه، صرّاف و زرگر این ماجرا، خدای متعال است؛ فَاِنَّ النّاقِدَ بَصیر.[4] یک سر سوزن ناخالصى در کار ما، کار ما را به همان اندازه کم‌ارزش میکند و از ماندگارى آن میکاهد؛ و خداى متعال ناقد بصیرى است.