رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

شکیبایی و ایستادگی در برابر سختی‌ها و مصیبت‌ها و بر راه حق.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۶۵/۱۰/۰۵

سیر زمانی

از ۱۳۶۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

این خصوصیاتی که عرض کردیم، همه‌اش باید برای شما موجب شکر باشد، نه موجب غرور. خدا به شما چنین توفیقی داد و این راه را به شما نشان داد. خداوند متعال، با لطفش، شما را در این راه کمک کرد و عنایت و فیض او دستتان را گرفت. پس، شاکر باشید. آن نعمتها، امتیاز بزرگی است و اگر شکر کنید، این شکر هم امتیاز مضاعفی برای شماست. به مجرّد این‌که خود را در صف شاکران قرار دادید، وظیفه‌ای برای شما به وجود می‌آید که وظیفه هر انسان آگاه و فرزانه است و آن، ایستادگی در این راه و ادامه دادن این جهت و حرکت است. لذاست که در دعایی که همین حالا جناب آقای «موحّدی[1] » بر زبان آوردند - که از ادعیه شریفه ماه رجب است - عرض میکنیم: «الّلهم انّی اسئلک صبر الشّاکرین لک.» «شکر»، به معناىِ اقرار به نعمت است؛ اقرار به آن موقعیتی است که خدای متعال، آن را شایسته توجّه لطف خود دانسته است. پس، باید در این راه ایستاد. و این همان صبر است که باید آن را ادامه داد. اوّلاً شکر کنید. ثانیاً، به دنبال شکر، در همین راه مستقیم و خطِّ قویم حرکت کنید و حرکت را ادامه دهید.
عزیزان من! بعضی از سرمایه‌های معنوی، با همه ارزشی که دارند، نیازمند حفظ کردنند. مثلاً محبّت را باید حفظ کرد؛ مثل گیاهی است که اگر به آن نرسیدید، از دست خواهد رفت. ایمان از این قبیل است. ایمان را باید حفظ کنید. حفظ ایمان، با رفتار خوب، با تأمّل و تدبّر خوب، با توجّه به خدا، با حفظ و تقویت ارتباط با خداست. حفظ این گوهر، با تواصىِ به حق و تواصىِ به صبر است. هر دو نفرتان، یکدیگر را به حق و صبر توصیه کنید. صبر، یعنی پایداری و استقامت.
«ان اللَّه سریع الحساب»[8] ؛ خدا سریعاً محاسبه کرد و پاداش داد؛ بعد به مقام عزیزی مصر رسید. زمینه، طوری فراهم شد که برادران بیوفا به او احتیاج پیدا کردند، سراغش آمدند و در امتحان دشواری، او را شناختند. بعد او این جمله را که اوّل صحبت خواندم، گفت: «انّه من یتق و یصبر فان اللَّه لایضیع اجر المحسنین»[9] هرکس که تقوا پیشه و صبر کند - صبر، یعنی پای فشردن بر موضع درست، استقامت - «فان اللَّه لایضیع اجر المحسنین»؛ خدا اجر نیکوکاران را ضایع نمیکند. در دعای امام سجاد هم میخوانیم: «یا ضامن جزاء المحسنین و یا مستصلح عمل المفسدین»[10] .

شاهدها (۲۰۵ پاراگراف)

فرمان پیامبر (ص) به امیرالمؤمنین (ع) به صبر و تحمل در برابر حوادث پس از رحلت

… رخنه‌ای در پیکر استوار این جامعه می‌تواند همچون تهدیدی نسبت به اصل و اساس آن باشد. ازطرفی زاویۀ انحراف واقعیت از حقیقت، آن‌چنان فاحش نیست که برای کسی همچون امیرالمؤمنین، که خود دلسوزترین و متعهدترین انسان نسبت به مکتب و جامعۀ اسلامی است، قابل تحمل نباشد. و شاید به همین جهات ـ که از پیش در آینۀ بینش پیامبر اکرم منعکس بود ـ پیامبر به این شاگرد برگزیدۀ خود فرمان داده بود در برابر چنین حوادثی، صبر و تحمل پیشه سازد.

تحمل امیرالمؤمنین (ع) بر حادثهٔ عظیم پس از پیامبر (ص) با شجاعت خیبر

… و شوهر بودند. (77/2/7) نقش آن شوهر در دوران مبارزات و جنگ‌ها، این است که نفر اول و خط‌شکنِ درجه‌یک و گره‌گشای اول و آخر باشد. در دوران بعد از رحلت پیغمبر، این نقش تغییر پیدا می‌کند. همان شجاعت، همان قدرت و همان عظمت وجود دارد؛ منتها در نقش دیگری ظهور می‌کند. مگر هرکسی می‌تواند آن حادثۀ عظیم بعد از پیغمبر را تحمل کند؟ اما علی تحمل کرد و این همان شجاعت خیبر و همان قدرت اُحد است که در اینجا طاقت می‌آورد. بعد، دوران خلافت است که کلمه‌کلمه و قدم‌به‌قدم آن، اثری در تاریخ اسلام و تاریخ بشر گذاشته است. آنگاه نقش همخوان با این شخص، نقش فاطمۀ زهرا سلام‌الله‌علیها است. (77/7/19)

صبر و گذشت امیرالمؤمنین مایهٔ رسیدن انسان به قلهٔ آفرینش

… کرد. (53/7/15) «فَصَبَرتُ وَ فِی العَینِ قَذًی وَ فِی الحَلقِ شَجًا»[5] بیست‌وپنج سال، امیرالمؤمنین به‌خاطر وحدت امت اسلامی و انسجام جامعۀ اسلامی و برقراری حکومت اسلامی، از حق خود ـ که آن را برای خود مسلّم می‌دانست ـ هیچ نگفت. اینها شوخی است؟ اینها آسان است؟ اینهاست که یک انسان را این‌طور بر قلۀ آفرینش بنی‌بشر می‌نشاند. اینهاست که انسان را تبدیل می‌کند به یک خورشید فروزان در طول تاریخ بشری، که غروب ندارد. (86/5/6)

سرنگونی باطل تنومند با صبر و تحمل مشقت و ساختن خود

… چنانچه اهل حق هم همان‌طور، با همان فشار کار می‌کردند؛ مسلّماً به نتیجه رسیده بودند. همچنانی‌که کار کردند در آن حدودی که ممکن بود، و نتیجه‌اش این شد که خلافت برگشت درِ خانۀ امیرالمؤمنین. این‌هم یک احتمال دیگر. هر یک از این دو احتمال باشد برای ما آموزنده است. همیشه انسان در مدّ نگاهش وقتی نگاه می‌کند، باطل را انبوه می‌بیند، در اکثریت می‌بیند. اما [اگر انسان] با صبر، با بردباری، با تحمل مشقت‌ها، با ساختن خود برطبق الگوهای یک انسان صالح، با تمرینی مستمر و مداوم پیش برود، خواهد دید که همین باطل، که آن‌چنان او را تنومند و ستبر می‌دیدی، با سر به زمین می‌آید.

ناکافی بودن صبر و مقاومت بدون بصیرت

… پیش می‌آمد، لذا در همین جنگ صفین، حضرت فرمود: «اَلا.. وَ لا یَحمِلُ هَذَا العَلَمَ إِلّا اَهلُ البَصَرِ وَ الصَّبرِ»[5] پرچم جنگ با معاویه و جنگ با مسلمان‌های گمراه را بر دوش نمی‌کشد، مگر آن‌که هم بصیرت داشته باشد، هم صبر داشته باشد. بدون این دو نمی‌شود. یعنی اگر صبر هم داشته باشد، مقاومت داشته باشد، اما بصیرت نداشته باشد، امکان ندارد. (67/2/17)

استواری، شرط دوم حمل پرچم نبرد با اهل قبله

… الحَربِ بَینَکُم وَ بَینَ اَهلِ القِبلَةِ» باب جنگ و ستیزه میان شما و میان اهل قبله باز شد. ..امروز دشمن شما در مقابلتان، دشمن صریح و واضح و آشکار نیست، بلکه دشمنی است که ازلحاظ شعارهای مشابه، تصور می‌رود که با شما هم‌مسلک است؛ جنگیدن با این خیلی سخت است. «وَ لا یَحمِلُ هَذَا الْعَلَمَ إِلَّا أَهلُ الْبَصَرِ وَ الصَّبرِ» پرچم و عَلَم این‌چنین کارزاری را فقط مردمی می‌توانند بر دوش بکشند که دو صفت در آنها باشد: اول، آگاهی؛ دوم، استواری. «إِلَّا اَهلُ البَصَرِ وَ الصَّبرِ» انسان اگر بخواهد فریب دشمن‌های نابکاری را که به ظاهر دوستند، به ظاهر از انسان پایبند‌ترند به آن مسلک، به آن عقیده، به آن راه، اما در باطن دشمنان بنیادی آن مسلک و آن عقیده‌اند، بشناسد، باید بصیرت داشته باشد.

صبر امام حسین (ع) در برابر حوادث تلخ عاشورا

… حاکی از تأثر او از یک حادثه است. این روح بزرگ و این عظمت بی‌نظیر، در روز عاشورا، درمقابل بعضی از حوادث تکان می‌خورد؛ که برای ما این حوادث هم واقعاً عبرت‌انگیزند. یعنی این‌طور نبود که عظمت روح حسین‌بن‌علی موجب بشود که از این ناراحتی‌ها هیچ غمگین نشود؛ نه، غم او در برخی از حوادث خیلی هم سنگین بود که او را به انابۀ به درگاه پروردگار و سخن‌گفتن با خدا و درد‌و‌دل‌کردن با خدای متعال وادار می‌کرد، اما درمقابل این حوادث صبر می‌کرد، و صبورانه حرکت می‌کرد. یکی از این حوادث سختی که حسین‌بن‌علی علیه‌السلام را تکان داد و امام حسین بعد از آن دست به دعا برداشت، شهادت طفل شیرخوار بود که حسین‌بن‌علی علیه‌السلام را واقعاً تکان داد این حادثه. بعد از آنی‌که این بچه در آغوش پدر به تیر حرمله ذبح شد و خون از گلویش بنا کرد …

صبر بر قضای الهی و مقاومت در راه دین در آخرین دعای امام حسین (ع)

… در یک‌چنین حالی حرف می‌زند. که ما نظایر این را که از حسین‌بن‌علی علیه‌السلام درس گرفتند، نسبت به این شهدای عزیز خودمان هم گاهی شنیده‌ایم که آنها هم در آن لحظات آخر دعا می‌کردند، مناجات می‌کردند و با حال دعا و مناجات از دنیا رفتند. این درس امام حسین است. بعد هم وقتی‌که این کلمات به پایان رسید، چند جملۀ دیگر دعا، این دعای معروفی که شنیدید: «اِلَهِی صَبراً عَلَی قَضائِکَ یا رَبِّ لا اِلَهَ سِواکَ یا غیاثَ المُستَغیثینَ» خدایا بر قضای تو، بر تقدیر تو صبر می‌کنم و تحمل می‌کنم و در راه دین تو مقاومت می‌کنم. این، آن ندای قلب امام حسین علیه‌السلام است که در آن لحظات آخر بر زبانش جاری می‌شود و این درسی است برای ما. (64/7/5)

ادامه دادن و مقاومت و نیمه‌کاره نگذاشتن تلاش

… جدید خودش را ارائه می‌دهد. چه می‌گوید؟ وقتی درمقابل این وضع قرار می‌گیرند، فرعون این‌جور می‌گوید؛ موسی می‌گوید، ﴿قالَ موسىٰ لِقَومِهِ﴾[13] موسی متقابلاً درمقابل این اعلان فرعونی به قومش گفت: ﴿اِستَعينوا بِاللهِ وَ اصبِروا﴾ از خدا یاری بخواهید و صبر کنید. ادامه بدهید، مقاومت کنید، تلاشتان را نیمه‌کاره نگذارید ـ امید در اینها می‌دمد ـ چرا؟ ﴿اِنَّ الاَرضَ لِلّٰهِ﴾ زمین از آن خداست، ﴿يورِثُها مَن يَشاءُ مِن عِبادِهِ﴾ آن را می‌دهد و می‌گذارد برای آن‌که از بندگانش که بخواهد. یعنی بندۀ خدا ماییم، موسی به بنی‌اسرائیل می‌گوید شما بندۀ خدایید، بندگان فرعون کارشان به نتیجه نخواهد رسید. زمین برای بندگان …

صبر در میدان‌های مبارزه و جهاد شرط پیروزی مکتب انبیا

باری، خلاصۀ مطلب این می‌شود که پیغمبران الهی، علاوه‌بر‌آنکه در سلسلۀ نبوت‌ها کارشان توأم با پیروزی‌ست، در پایان کار، فتح و فرجام ابدی و نهایی با آنهاست؛ در همین دنیا هم پیغمبران، فتح و پیروزی و دست یافتن بر خواسته‌های خود و خواسته‌های مکتبشان برایشان مسلّم است، اما به‌شرط اینکه پیروانشان، همراهانشان، ایمان بیاورند، ایمان واقعی به خرج بدهند، کمک بکنند و در میدان‌های مبارزه و جهاد صبر کنند؛ به‌شرط ایمان و صبر، این حاصل کلام است.

تاب‌آوری بی‌همتای حضرت زهرا (س) در مصائب

در تاب‌آوری در سختی‌ها و مصیبت‌ها؛ چه کسی است که بتواند تاب بیاورد و طاقت بیاورد مصائب حضرت زهرا (سلام الله علیها) را؟ در این زمینه هم ایشان یک انسان آسمانی است، یک انسان عرشی است. در دفاع شجاعانه از حقّ مظلوم؛ در تبیین حقایق و روشنگری؛ در فهم و عمل سیاسی. ببینید، اینها همه خصوصیّات فاطمه‌ی زهرا (سلام الله علیها) است. به عنوان یک زن و دارای جنسیّت زنانه، در خانه‌داری، در شوهرداری، در فرزندپروری؛ کسی مثل زینب را پرورش میدهد و به وجود …

تناسب اجر الهی با سختی و بزرگی مصیبت

خداوند ان‌شاءالله درجات آقای رئیسی را عالی کند. بنده هر چه فکر میکنم، هم برای خودم، هم برای کشور، هم بخصوص برای خانواده، احساس میکنم که این [حادثه] هیچ جبرانی ندارد؛ یعنی خسارت سنگینی است که واقعاً جبران ندارد؛ خیلی سخت است، داغ بزرگی است. امیدواریم ان‌شاءالله خدای متعال درجات ایشان را عالی کند و به شماها هم صبر بدهد؛ هر چه مصیبت سخت‌تر و بزرگ‌تر باشد، اجر الهی هم به همین نسبت بزرگ‌تر و شیرین‌تر است ان‌شاءالله.

لزوم تحمل خستگی ناشی از مراجعات مردمی

… کسی که مراجعه میکند به دادگستری، اگر چنانچه با اخم آن کسی که به او مراجعه شده مواجه بشود، این دل‌شکسته از آنجا بیرون می‌آید، ولو حالا شما آن اخم را بکنید بعد هم به کارش رسیدگی کنید، این باز همان تأثیر سوء را دارد و فرق نمیکند؛ یعنی برخوردِ خوب [لازم است]. البتّه کار سختی است، بنده میدانم؛ یعنی مراجعات مردمی گاهی اوقات واقعاً انسان را خسته میکند؛ در نوع مواجهه و مراجعه، آدم خسته میشود، اعصاب انسان [به هم میریزد] لکن باید تحمّل کرد.

صبر و حوصلهٔ مردم در برابر نگرانی‌های معیشتی دوران کرونا

خب، ملّت ایران البتّه در یک بخش دیگری هم درخشید. یعنی اینها که عرض کردیم، میدانهای حضور ملّت ایران و مسئولین بود لکن در یک جنبه‌ی دیگری هم ملّت ایران انصافاً خودش را بخوبی نشان داد و آن متانت و سراسیمه نشدن بود. وقتی که یک چنین حادثه‌ای پیش می‌آید، طبیعی است که نگرانی‌هایی برای مصارف زندگی و مسائل عمومی پیش می‌آید که نمونه‌هایش را شما در تلویزیون مشاهده کردید و در کشورهای دیگر حمله‌ی به فروشگاه‌ها و خالی کردن فروشگاه‌ها و پُر کردن انبار منازل دیده شد [امّا] در کشور ما مطلقاً این معنا دیده نشد و مردم متانت به خرج دادند و صبر و حوصله به خرج دادند، سراسیمه نشدند؛ این خیلی با ارزش است.

صبوری علامه جعفری در فقدان دختر و همسر

انسان صبوری [هم] بود. با همه‌ی این خصوصیّات روحی و ظرافتهایی که داشت، انسان صبوری بود. مصائبی برای ایشان پیش آمد، صبیّه‌ی ایشان از دنیا رفت، [همچنین] همسر ایشان؛ یعنی مشکلاتِ این‌جوری هم در زندگی داشتند، درعین‌حال ایشان قرص و محکم؛ مرد قوی و مرد صبور و پرمقاومتی بود.

صبر و بصیرت شرط فتوحات پی‌درپی پس از پیروزی انقلاب

آن روز که اسلام در ایران پیروز شد و توانست دژ آمریکا و صهیونیزم را در یکی از حساسترین کشورهای این منطقه‌‌ی بسیار حساس فتح کند، اهل عبرت و حکمت دانستند که اگر صبر و بصیرت را به کار گیرند، فتوحات دیگر پیدرپی فرا خواهد رسید؛ و فرا رسید.

صبر بر ابتلای الهی نمونهٔ انسان مؤمن شاکر و متوکل

همچنین این فقید راحل در اواخر زندگی خود با صبر بر ابتلاء الهی و بیماری طاقت‌فرسا، نمونه و تصویر بسیار والائی از انسان مؤمنِ صابرِ شاکرِ واثق به خدای بزرگ و توانا و متوکل بر او به ظهور رساند.

صبر شرط عبور و بی‌صبری و شتاب‌زدگی مانع پیمودن راه

این هنوز آغاز راه است. ملتهای مسلمان هنوز گردنه‌های دشواری بر سر راه دارند. عبور از این گردنه‌ها نیز جز با ایمان و اخلاص، جز با امید و جهاد، جز با بصیرت و صبر، میّسر نخواهد گشت. با یأس و منفی‌بافی، با بی‌تفاوتی و بی‌همتی، با بی‌صبری و شتابزدگی، با بدگمانی به صدق وعده‌ی الهی، این راه طی نخواهد شد.

تعبیر صبر به روزه در روایات ذیل آیهٔ استعانت به صبر و نماز

خصوصیت روزه چیست که تعبیر «جنّة من النّار» درباره‌ی آن بیان شده است؟ خصوصیت روزه عبارت است از کفّ نفس. روزه، مظهر کفّ نفس است؛ «و نهی النّفس عن الهوی». مظهر صبر در مقابل گناه و غلبه‌ی مشتهیات، روزه است. لذا در روایات، ذیل آیه‌ی شریفه‌ی «واستعینوا بالصّبر و الصّلاة» صبر را به روزه تعبیر کرده‌اند. روزه، مظهر گذشت از خواسته‌هاست. اگرچه زمانِ روزه محدود است - چند ساعت در روز، آن هم چند روز در سال - لیکن به صورت نمادین، یک حرکت اساسی برای انسان است. چرا؟ چون هواهای نفسانی و هوسها و مشتهیات و خواستهای نفس، همان مسیری است که انسان را به گناه میرساند. …

صبر و شکر پدری که فرزندان و دامادهایش شهید شده‌اند

… مجید و از استادان پیشکسوت قرائت و تجوید بودند، به همه‌ی دوستان و ارادتمندان آن مرحوم و خادمان و معلمان قرآن کریم و بالاخص به خانواده‌ی مکرم ایشان تسلیت عرض می‌کنم. آن مرحوم یکی از بندگان صالح و مؤمنان مخلص بودند که در آزمایشهای گوناگون سربلند گشتند. دو فرزند و دو صهر نامدار ایشان از شهدای عالیمقام انقلاب و دفاع مقدس‌اند. و ایشان با صبر و شکر نمونه‌ی خود در زمره‌ی صابران که خداوند متعال صلوات و رحمت خود را بر آنان نثار کرده است قرار گرفتند. از خداوند متعال غفران و علوّ مرتبه‌ی آن مرحوم و صبر جمیل و اجر جزیل برای همسر مکرمه و خاندان معزز ایشان مسئلت می‌کنم.

صبوری و ایستادگی، عامل سازندگی و ماندگاری ثمر تلاش

فهم درست و آگاهی فزاینده، اخلاص و خداجویی، ایثار و فداکاری، صبوری و ایستادگی، تلاش شما را سازنده و بالنده و ثمر آنرا ماندگار خواهد نمود.

رفع مشکلات با پیگیری مسئولان و صبر و تحمل مردم

… را - که البته برای دولت هم معلوم بوده است - بازنگری و ملاحظه کنند و هر کاری که در وسع دولت است، انجام گیرد. البته ما تأکید و سفارش کرده‌ایم و با مسؤولان صحبت کرده‌ایم، باز هم ان‌شاءاللَّه دنبال خواهیم کرد، تا در حد مقدورات کنونی کشور، مشکلات برطرف شود. البته همه این مشکلات، با پیگیری مسؤولان و صبر و تحمّلی که لازمه روحیه بلند مردم مسلمان ماست، برطرف خواهد شد.

همراهی خدا با صابران و اهل استقامت

یکى از آیات الهى این بود که اگر براى خدا کار کنید، خدا به شما کمک خواهد کرد: وَ لَیَنصُرَنَّ‌ اللهُ مَن یَنصُرُه؛[2] یکى از آیات الهى این است که اگر صبر کنید و استقامت کنید، خدا را با خود خواهید یافت: اِنَّ ‌اللهَ مَعَ الصّٰبِرین؛[3] نمیشود این آیات را همین‌‌طور خواند و رد شد؛ هر کلمه‌اى از کلمات این آیات یک تجربه‌ى زندگى است، یک درس حکمت است؛ همین‌جورى نیست که بخوانیم و عبور کنیم و فکر کنیم که فهمیدیم. یا اینکه در قرآن کریم هست که هر کس تلاش کند در راه خدا، هر کس مجاهدت کند براى خدا، در حقیقت براى خود تلاش کرده است و مجاهدت کرده …

عمل به تکلیف اسلامی و صبر بر تبعات آن

… امسال نیز شما را از حقّ مسلّمتان ‌-یعنى زیارت بیت‌ا‌لله‌ و مرقد پیامبر (صلّى ا‌لله‌ علیه و آله و سلّم) و ائمّه‌ی هداى مدفون در بقیع (سلام ا‌لله‌ علیهم)- محروم ساخت و برگ دیگرى بر کارنامه‌ی سیاه خود افزود، امّا چشم‌انداز آینده به نظر ما روشن و امیدبخش است. ما تاکنون به تکلیف اسلامى خود عمل کرده‌ایم و بر تبعات آن نیز صبر میکنیم و امیدوارم خداوند لطف خود را بر ما بگستراند و رضاى حضرت ولی‌عصر (ارواحنا فداه) و دعاى آن حضرت را شامل حال ما سازد. وعده‌ی خدا به رسولش ‌-ان‌شاءالله- درباره‌ی شما فرزندان مخلص امام و یاران فداکار اسلام نیز به تحقّق خواهد پیوست، که فرمود: لَقَد صَدَقَ اللهُ رَسولَهُ ال‌رُّءیا بِالحَقِّ لَتَدخُلُنَّ المَسجِدَالحَرامَ اِن شاّْءَ اللهُ ءامِنینَ مُحَلِّقینَ رُءوسَکُم …