رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

شکیبایی و ایستادگی در برابر سختی‌ها و مصیبت‌ها و بر راه حق.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۶۵/۱۰/۰۵

سیر زمانی

از ۱۳۶۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

این خصوصیاتی که عرض کردیم، همه‌اش باید برای شما موجب شکر باشد، نه موجب غرور. خدا به شما چنین توفیقی داد و این راه را به شما نشان داد. خداوند متعال، با لطفش، شما را در این راه کمک کرد و عنایت و فیض او دستتان را گرفت. پس، شاکر باشید. آن نعمتها، امتیاز بزرگی است و اگر شکر کنید، این شکر هم امتیاز مضاعفی برای شماست. به مجرّد این‌که خود را در صف شاکران قرار دادید، وظیفه‌ای برای شما به وجود می‌آید که وظیفه هر انسان آگاه و فرزانه است و آن، ایستادگی در این راه و ادامه دادن این جهت و حرکت است. لذاست که در دعایی که همین حالا جناب آقای «موحّدی[1] » بر زبان آوردند - که از ادعیه شریفه ماه رجب است - عرض میکنیم: «الّلهم انّی اسئلک صبر الشّاکرین لک.» «شکر»، به معناىِ اقرار به نعمت است؛ اقرار به آن موقعیتی است که خدای متعال، آن را شایسته توجّه لطف خود دانسته است. پس، باید در این راه ایستاد. و این همان صبر است که باید آن را ادامه داد. اوّلاً شکر کنید. ثانیاً، به دنبال شکر، در همین راه مستقیم و خطِّ قویم حرکت کنید و حرکت را ادامه دهید.
عزیزان من! بعضی از سرمایه‌های معنوی، با همه ارزشی که دارند، نیازمند حفظ کردنند. مثلاً محبّت را باید حفظ کرد؛ مثل گیاهی است که اگر به آن نرسیدید، از دست خواهد رفت. ایمان از این قبیل است. ایمان را باید حفظ کنید. حفظ ایمان، با رفتار خوب، با تأمّل و تدبّر خوب، با توجّه به خدا، با حفظ و تقویت ارتباط با خداست. حفظ این گوهر، با تواصىِ به حق و تواصىِ به صبر است. هر دو نفرتان، یکدیگر را به حق و صبر توصیه کنید. صبر، یعنی پایداری و استقامت.
«ان اللَّه سریع الحساب»[8] ؛ خدا سریعاً محاسبه کرد و پاداش داد؛ بعد به مقام عزیزی مصر رسید. زمینه، طوری فراهم شد که برادران بیوفا به او احتیاج پیدا کردند، سراغش آمدند و در امتحان دشواری، او را شناختند. بعد او این جمله را که اوّل صحبت خواندم، گفت: «انّه من یتق و یصبر فان اللَّه لایضیع اجر المحسنین»[9] هرکس که تقوا پیشه و صبر کند - صبر، یعنی پای فشردن بر موضع درست، استقامت - «فان اللَّه لایضیع اجر المحسنین»؛ خدا اجر نیکوکاران را ضایع نمیکند. در دعای امام سجاد هم میخوانیم: «یا ضامن جزاء المحسنین و یا مستصلح عمل المفسدین»[10] .

شاهدها (۲۰۵ پاراگراف)

توصیه به جوانان به تحمل و صبر و پرهیز از بی‌صبری

نرنجید؛ دنبال کار بروید. همین مطلب را عیناً خطاب به آن برادر عزیزی که به عنوان نماینده‌ی جامعه‌ی اسلامی، بسیار متین و شیوا مطالبی را بیان کردند، عرض میکنم. این حرفها، حرفهای دل ماست؛ منتها فرق ما و شما این است که ما بر اثر تجربه‌ی روزگار فهمیده‌ایم که یک مقداری باید انسان تحمل و صبر کند، شما جوانید و تازه از راه رسیده و پرشور و بیصبر! همه‌اش خوب است، غیر از این بیصبری. البته این هم علاج ندارد. نه اینکه بخواهم بگویم خیلی علاج دارد؛ نه، ما خودمان هم این دوره‌ی شما را گذرانده‌ایم، میدانیم چه‌جوری است؛ ولی بالاخره این را من میخواهم به شما بگویم که همه‌ی این چیزهائی که شما گفتید و شعارش در این کشور داده شده، به حول و قوه‌ی الهی …

حرکت صبورانه و امیدوارانه شرط حتمی رسیدن به قلهٔ هدف

… کنند؛ اینها زود مأیوس می شوند. بعضیها چند تا پیچ و خم هم بالا می روند، لیکن خسته می شوند. بعضی احساس خستگی هم نمی کنند، اما حوصله شان سر می رود؛ عجله می کنند؛ خیال می کنند که نیم ساعت یا یک ساعت که انسان راه رفت، باید به آنجا برسد. اینها آفتهای این حرکت است. آن کسی که صبورانه، شائقانه، با استفاده ی از همه ی توان و نیروی خود و با امید به اینکه به آنجا خواهد رسید، حرکت بکند، از طولانی شدن زمان، از دراز بودن راه، از پی درپی آمدن گردنه ها، از در میان راه ماندن بعضی از رفیقانِ نیمه راه، نمی هراسد؛ این آدم باید مطمئن باشد که به آن قله خواهد رسید.

پرهیز از بی‌حوصلگی و انتظار نتایج تلاش با جهت‌گیری درست

… دارد، فلان جا این اشکال وجود دارد؛ بارها امام در جواب اینها میگفتند: «آقا! کار سخت است.» در واقع هم همین‌طور است. از خواستن تا توانستن و از توانستن تا تحقق پیدا کردن، فاصله‌های زیادی است؛ انسان خیلی کارها را میخواهد بکند، لیکن راه طولانی است و مقدماتی دارد. در طی این مقدمات نباید بیحوصلگی کرد. اگر روشن شد که تلاش دارد انجام میگیرد و جهتگیری هم درست است، بایستی منتظر نتایج بود تا ان‌شاءاللَّه به آن نتایج دست پیدا کنیم.

صبر و استقامت مردم بم در مصیبتی بزرگ و تناسب نام دارالصابرین

برای کسی که به بم می‌آید و میرود، آنچه مهم است، روح کرامت و تلاش در میان مردم بم است. هر چه میتوانید، این روحیه را تقویت کنید. شما مردمِ با کرامت و صابری هستید. اسم «دارالصابرین» ی که امروز من چند بار شنیدم و در برخی از نوشته‌های مقابلِ خودم میبینم، خیلی مناسب است. حقیقتاً در مصیبت به این بزرگی، شما صبر و استقامت کردید.

ارزش صبر خانوادهٔ شهید صدر بر سختی‌های نجف و شهادت عزیزان

… ایشان افتخار میکنیم - ایشان مایه‌ی افتخار همه‌ی ما بودند - و هم به شما افتخار میکنیم؛ چون شما در بیست‌وچند سال گذشته زحمات زیادی متحمل شدید و سختیهای فراوانی کشیدید؛ اما صبر کردید. شما از خانواده‌ی بزرگی هستید و صبر و کرم و بزرگواری، سجیه‌ی خانواده‌ی شماست. پس از شهادت مرحوم آیت‌الله صدر، شما در آن شرایط سخت در نجف زندگی کردید؛ بعد هم شوهران این دختر خانم‌ها شهید شدند و هر کدام به نحوی گرفتار شدید؛ اما همه‌ی اینها را تحمل کردید. واقعاً صبر شما برای ما خیلی ارزش دارد. بدانید من دورادور همیشه شما را دعا میکردم و میدانم که چه مشکلات و زحماتی را تحمل کرده‌اید. خداوند ان‌شاءالله درجات آن شهید عزیز و مرحوم شهید سیدمحمد صدر و همچنین دامادهای شما و پسران شهید صدر (رضوان‌الله‌تعالیعلیهم) را عالی کند. این خانمهایی که در آن محیط …

قدرت صبر و تحمل دشواری‌ها حاصل از روزهٔ ماه رمضان

… میشود که بتواند گرسنگی و تشنگی را تحمّل کند. انسانهای نازپرورده - کسانیکه معنای گرسنگی و تشنگی را نچشیده‌اند و نفهمیده‌اند - قدرت صبر و تحمّل هم ندارند؛ در بسیاری از میدانها، خیلی زود از پا درمیآیند و امتحانهای گوناگون زندگی، آنها را درهم میفشرد و له میکند. انسانی که گرسنگی و تشنگی را چشیده است، معنای اینها را میداند و در مقابل دشواریهایی که از این راه ممکن است پیش بیاید، قدرت تحمّل دارد. ماه رمضان، این قدرت تحمل و این صبر را به همه میدهد. یک روایت دیگر هم در همین زمینه عرض میکنم که آن هم از امام رضا علیه‌الصّلاةوالسّلام است؛ گرچه شاید این یکی، دو مورد، فقره‌های یک حدیث باشد. «و رائضا لهم علی اداء ما کلّفهم[5] »؛ یعنی تحمّل گرسنگی و تشنگی و اجتناب از مشتهیّات نفسانی در روز ماه رمضان، یک نوع …

استقامت امیرالمؤمنین (ع) و مغلوب هوای نفس نشدن

… لازم داشت، آن تلاش را هم انجام داد؛ اگر مبارزه لازم داشت، آن مبارزه را کرد؛ اگر جانفشانی میخواست، جان خود را در طبق اخلاص گذاشت و به میدان برد و اگر کار سیاسی و فعالیت حکومت‌داری و کشورداری میخواست، آن را انجام داد. بصیرت و بیداری او، یک لحظه از او جدا نشد. دوم، صبر و پایداری کرد و در این راه استوار و صراطمستقیم، استقامت ورزید. این استقامت ورزیدن، خسته نشدن، مغلوب خواسته‌ها و هواهای نفس انسانی - که انسان را به تنبلی و رها کردن کار فرا میخواند - نشدن، نکته مهمی است.

خستگی از ایستادگی یکی از دو ریشهٔ مشکلات بشر

عزیزان من! تمام مشکلاتی که برای افراد یا اجتماعات بشر پیش می‌آید، بر اثر یکی از این دو است: یا عدم بصیرت، یا عدم صبر. یا دچار غفلت میشوند، واقعیتها را تشخیص نمیدهند، حقایقها را نمیفهمند، یا با وجود فهمیدن واقعیّات، از ایستادگی خسته میشوند. لذاست که به خاطر یکی از این دو، یا هر دو، تاریخ بشر پُر از محنتهای بزرگ ملتهاست؛ پُر از غلبه‌ی زورگویان عالم بر ملتهای ضعیف‌النّفس و غافل است. دهها سال - گاهی صدها سال - یک ملت مقهور سیاست یک جهانخوار و یک قدرت بزرگ بوده است. چرا؟ مگر اینها انسان نبوده‌اند؟ …

گشوده شدن درهای فرج با تحمل سختی‌ها و مجاهدت در راه خدا

اگر سختیها را تحمّل کردید، خدای متعال درهای فَرَج را خواهد گشود. اگر مجاهدت در راه خدا را بر جسم و نفس خودتان هموار کردید، خدای متعال روشنایی فَرَج را به شما نشان خواهد داد و درهای فَرَج را به روی شما باز خواهد کرد: «و من یتّق اللَّه یجعل له مخرجاً و یرزقه من حیث لایحتسب»[3] . خدای متعال به برکت مجاهدت و به شرط ایستادگی، بیرون از دایره محاسبه معمولی عقول بشری، درها را باز و راهها را هموار میکند.

تحمل بزرگوارانهٔ مصائب در راه هدف مقدس، مایهٔ آفرینش ارزش‌ها

هر مجموعه‌ای از انسانها که در راه یک هدف بزرگ و مقدّس و عالی - نه هدف بیهوده - مصیبتهایی را بزرگوارانه تحمّل کند، بخشی از آن ارزشها را به خود اختصاص خواهد داد. برای این است که ما برای خانواده‌های شهدا و اسرا و مفقودان و جانبازان و خودِ جانبازان و خودِ اسرای در دست دشمن، ارزش قائلیم. بیخود نیست که یک ملت و یک تاریخ، برای یک عدّه انسان ارزش قائل میشود. اگر بیصبری بود، این ارزشها آفریده نمیشد. البته لحظه‌های اسارت، حقیقتاً لحظه‌های سختی است؛ آن هم اسارت در دست این دشمنانی که وقتی آزادگان عزیز ما برگشتند، گفتند که آنها با اسرای خودشان چگونه رفتار میکردند؛ نه مثل آنچه که ما با اسرای بیگانه رفتار کرده‌ایم. آنها طور دیگری رفتار کردند. حقّاً و انصافاً …

تفاوت طرح صبر به‌عنوان دستور اخلاقی فردی و به‌عنوان وظیفهٔ جامعه در برابر موانع

مسأله اخلاق نیز همین طور است. مثلاً راجع به گذشت و صبر حرف میزنیم. یک وقت یک مسأله شخصىِ محض است و به عنوان اخلاق اسلامی و یک دستور اخلاقی و روحىِ صرفاً فردی، یک ارزش مطرح میشود: در مقابل مصائب صبر کنیم. این، یک طور است. یک وقت هم صبر در سطح جامعه‌ای که با انواع مشکلات و فشارها و موانع و عوائق در کار و راه خود مواجه است، مطرح میشود: باید افراد در قبال این موانع و این شداید، صبر بورزند. در این جا، صبر یک طور دیگر مطرح میشود. حقیقت صبر یک چیز است؛ چگونگی طرح قضیه مهمّ است.

صبر مادران و خانواده‌های شهدا بر شهادت فرزندان

… نیست. لکن این از خودگذشتگی را بارها و بارها به چشم خودمان در قضایای هشت سال جنگ تحمیلی و در دوران انقلاب دیدیم. هزاران دل استوار و محکم در راه خدا، داستانهای تاریخی آفریدند. اینها حوادث ناچیزی نیست. اینها همان ارزشهایی است که ملتی را بزرگ و سرافراز می‌کند. این هم مجاهدتی دیگر بود که صبر کردند. شما خانواده‌های شهدا صبر کردید؛ مادران صبر کردند. مادرانی که طاقت ندارند خاری را به پای فرزندشان ببینند، چطور طاقت می‌آورند بدن غرقه به خون فرزندشان را ببینند و گریه نکنند و اشک نریزند!؟ از این قبیل مادران و پدران و همسران داشته‌ایم. امروز هم بحمدالله خانواده‌های شهدای ما این‌گونه‌اند و من خلاف این سراغ ندارم. مجاهدت دیگری نیز هست که شما هنوز با آن سرو کار دارید. آدمهای سطحی‌نگر و مادّی‌ای هستند که قدر شهید و خانواده‌ی شهید را نمی‌دانند. این …

تحمل سختی‌های مادی برای اهداف بزرگ، راه رسیدن ملت به اوج ترقی

با این چشم به مسائل نگاه کنیم؛ همه‌، بخصوص شما جوانها. شما پاسدارها، شما نیروهاى انقلابى با این دید نگاه کنید به مسائل. مسائل جزئى، مسائل شخصى، مسائل مادّى، مسائل درجه‌ى دو هستند. سختى‌هاى مشکلات مادّى را باید تحمّل کرد براى اهداف بزرگ. این، آن راهى است که یک ملّتى وقتى بپیماید، به اوج ترقّى خواهد رسید؛ و این همان چیزى است که اسلام را در صدر اوّل پیروز کرد. اسلامِ پیروزِ صدرِ اوّل به مشکلات با این چشم نگاه کرد و اهداف را با آن دید نگریست که توانست پیش برود.

عزت آزادگان و ذلت دشمن نتیجهٔ صبر، توکل و استقامت

… تابنده‌اى منوّر کرده. در بحران خلیج فارس[1] چهره‌ى جمهورى اسلامى و ملّت ایران و مسئولین، یک چهره‌ى سرافرازى است که دوست و دشمن به آن اعتراف میکنند؛ و شما فرزندانِ عزیزِ این نظامید، عزیزید، سربلندید و دشمن جبّار شما امروز در عین ذلّت و ضعف و درماندگى است. این، نتیجه‌ى صبر است؛ این، نتیجه‌ى توکّل به خدا است؛ این، نتیجه‌ى استقامت در راه خدا است. شما در عین جوانى، این امر بزرگ را تجربه کردید.

لمس ثمرات شیرین صبر به دست آزادگان در جوانی

گاهى انسان باید پنجاه سال، شصت سال عمر کند تا یکى از این ‌گونه حقایق را به چشم ببیند، وَالّا در کتابها باید بخواند، از زبانها بشنود که صبر چه ثمرات شیرینى دارد و خداى متعال با صابرین چگونه عمل میکند؛ شما بحمدالله‌ در عین جوانى، با همه‌ى وجودتان این حقیقت را لمس کردید. خودتان را به دشمن ندادید؛ دلتان را نباختید؛ در مقابل ظواهر زور و جلوه‌هاى گوناگون، خدا را فراموش نکردید؛ امامتان را همیشه در یاد نگه داشتید؛ ملّتتان، کشورتان، انقلابتان را در یاد نگه داشتید؛ ایستادید تا خداى متعال نتایج شیرین صبر را به شما چشاند. شما امروز …

سفارش متقابل به صبر و ایستادگی برای برچیدن ذلت مظلومان

همه وصیّتمان به همدیگر باید این باشد: وَتَواصَوابِالصَّبر؛ ایستادگى و صبر؛ تا ان‌شاءالله‌ خداى متعال به برکت این صبرها و مجاهدتهاى شما، این نکبت و ذلّتى را که در دنیا بین توده‌هاى مظلوم بیچاره گسترده شده، برچیند و از بین ببرد. فقط این نباشد که ما ملّت ایران فقط خودمان را هدف قرار بدهیم براى این مجاهدتها؛ بلکه بایستى ریشه‌ى استکبار را در سطح جهانى کَند و شرّش را باید از سر ملّتها کوتاه کرد.

صبر، مقاومت و توکل، پیش‌برندهٔ امور به سود ملت؛ آسانی در پی سختی

… بیابند. خداى متعال خودش هدایت کرد همه را. شما بحمدالله‌ برگشتید. دوران سختى بر شما گذشت؛ بر خانواده‌هاى شما هم خیلى سخت گذشت؛ بر ملّت ایران [هم] به خاطر نداشتن جوانهاى فداکار و مردان مؤمن و رزمندگان مخلصى مثل شماها و بقیّه‌ى اسراى آزاده‌ى عزیز ما سخت گذشت؛ امّا صبر و مقاومت و توکّل به خدا، همه چیز را در جهت مصلحت ملّت ایران و مصلحت صابران پیش برد. بحمدالله‌ برگشتید؛ این هم یک تجربه‌اى شد. خداى متعال فرموده است که «اِنَّ‌ مَعَ العُسرِ یُسرًا»؛[3] هر سختى‌ای اگر صبر کنید، یک آسانى به دنبال خود دارد. و ما ملّت، این را در این ده دوازده سال مکرّر تجربه کردیم؛ این هم تجربه‌ى دیگرى شد. خدا را شکر میکنیم و امیدواریم ان‌شاءالله‌ بقیّه‌ى اسراى عزیز و آزادمردان و آزادگان نور چشم ما و نور چشم ملّت ایران زودتر بیایند ــ و شما ذخیره‌ى بزرگ الهى و یک ثروت عظیم انسانى …

اجر بزرگ الهی برای صبر و ناشکری‌نکردن در مصیبت مرگ عزیزان

از اعماق دل به شما برادران و خواهران عزیز یک ‌بار دیگر تسلیت عرض میکنم؛ همچنین به همه‌ى مردم گیلان و زنجان. حادثه‌ى حقیقتاً تلخى بود؛ حادثه‌ى پُرخسارتى بود؛ خیلى از عزیزان را از ما گرفت؛ خیلى از خاندانهاى این مناطق را داغدار کرد. البتّه خداى متعال در مقابل همه‌ى حوادث تلخ زندگى براى کسانى که صبر کنند، بى‌تابى نشان ندهند، ناشکرى نکنند، اجر بزرگى را آماده کرده؛ این را مطمئن باشید. مادرها، پدرها، برادرها، کسانى که عزیزانى را از دست داده‌اند، بدانند که خداى متعال در مقابل این مصیبت و این سوز غم، براى آنها اجر بزرگى را در نظر گرفته؛ البتّه شرط آن همین است که صبر کنید، ناشکرى نکنید. بالاخره حادثه‌ى تلخ مرگ نزدیکان، همیشه هست، براى همه هست. وقتى این حوادث متراکم میشود، با هم اتّفاق مى‌افتد، تلخ‌تر میشود، [امّا] اجر الهى آن هم بیشتر است. این در مورد اجر خدایى و معنوى.

صبر و استقامت بر مشکلات و توطئه‌های دشمن، شرط پیمودن راه

… مِن عِبادِه وَ الع‌ـاقِبَةُ لِلمُتَّقین؛[2] یعنى این دو عامل را باید رعایت کرد: اوّل صبر و استقامت، و دوّم استعانت به خدا و کمک گرفتن از خدا و تکیه‌ی به خدا. این دو عامل حتماً لازم است؛ اگر نباشد، راه طى نخواهد شد. اگر امام نمیداشت، راه را نمیتوانست طى کند. اوّل: صبر و استقامت؛ بر مشکلات، بر سختی‌ها، بر کمبودها، بر فشارها، بر طعنه‌ی دشمن، بر شایعه‌پراکنى و شماتت انسانهاى پستْ در سطح عالم، بر همه‌ی اینها باید صبر کرد. از دشمن نمیشود انتظار داشت که توطئه نکند، دشمنى نکند ‌-او دشمن است، توطئه خواهد کرد، دشمنى خواهد کرد- این ما هستیم که باید در مقابل مشکلات و توطئه‌هایى که دشمن سر راه ما میگذارد صبر کنیم؛ یعنى استقامت، یعنى پافشارى بر راه، خسته نشدن، کسل و ملول نشدن. این تکلیف اوّل؛ همه‌ی ما، هر که هستیم، هر جا هستیم. و دوّم: استعانت به خدا، ایجاد رابطه‌ی با خدا، کمک گرفتن از خدا، راه را راه خدا دانستن، حول و قوّه‌ی الهى را از او خواستن، و براى خودْ حول و قوّه‌اى غیر از حول و قوّه‌ی الهى قائل نبودن؛ اگر این باشد، که ملّت …

لزوم تحمل آزارها و سختی‌ها در راه عدالت و ریشه‌کن‌کردن ظلم

بعد حسین‌بن‌علی علیه‌السلام این حقیقت را بیان می‌کند که در راه رسیدن به ارزش‌های والا، در راه رسیدن به عدالت، در راه رسیدن به جامعۀ انسانی، در راه ریشه‌کن‌کردن ظلم و تجاوز، باید آزارها و سختی‌ها را تحمل کرد. ظالمین مسلّحند، ظالمین مجهّزند. با نصیحت و به زبان نرم، با ستمگران عالم نمی‌شود حرف زد. باید زحمت‌ها را تحمل کنید، شما تحمل کنید تا یک جامعه‌ای، تا یک دنیایی، تا یک عده انسان محروم و مظلومی نجات پیدا کنند، تا دنیا آباد بشود. می‌فرماید: «وَ لَو صَبرتُم عَلَی الاَذَی وَ تَحَمَّلتُمُ المَئونَةَ فی ذاتِ اللهِ کانَت اُمورُ اللهِ عَلیکُم تَرِدُ وَ عَنکُم تَصدُرُ وَ اِلَیکُم تَرجِعُ» اگر شما زحمات را تحمل می‌کردید، اگر به خودتان زحمت می‌دادید، اگر حاضر می‌شدید در راه خدا رنج و مصیبت‌ها …

صبر از معصیت در بازگشت حر بن یزید

… در آن لحظه‌ای که نزدیک بود با مغز برود در اعماق جهنم، ناگهان این ریسمان را از گردن خودش باز کرد، با یک حرکت، با یک تکان، با یک بیداری بجا ـ که چه خوب است انسان بجا بیدار بشود، چشمش باز شود ـ این رشته را برید، خودش را انداخت به مرز بهشت، شد بهشتی. چه کار کرد؟ صبر از معصیت. زانوانش درمقابل این انگیزۀ فسادآفرین نلرزید، خم نشد؛ گردنش اسیر این بند و این پیوند نماند و توانست خودش را نجات بدهد. (52/11/1)

صبر و توکل دو بال پرواز انسان و امت در تلاش‌های زندگی

… می‌کند؛ این‌چنین آدمی یا توکل را نمی‌فهمد، اسلام سَرَش نمی‌شود، توکل را درک نمی‌کند، یا نه؛ می‌فهمد، شَرَف سَرَش نمی‌شود، می‌خواهد عوضی معنا کند، تا مردم بی‌توکل بار بیایند، تا مردم عوضی بار بیایند. معنای توکل این است، ﴿وَ عَلی رَبِّهِم یَتَوَکَّلونَ﴾. به نظر من دو بالِ نیرومند برای پرواز انسان در تلاش‌های زندگی، یکی صبر است، یکی توکل. هر امتی که این دو بال را داشته باشد، از تیررس دشمن‌های خاکی به‌کلی دور خواهد شد؛ بال صبر و بال توکل، ﴿وَ عَلی رَبِّهِم یَتَوَکَّلوَ﴾. این سه‌تا علامت برای مؤمن. (ارزش ایمان؛ ایمان چگونه چیزی‌ست؟ خصوصیاتی دربارۀ ایمان؛ اینها مباحث خیلی الزمی است که باید ان‌شاء‌الله اگر خدا توفیق داد، فردا فراهم کنم، باز بدهیم پلی‌کپی کنند و بیاورند در اختیار آقایان بگذارند، آیات قرآنی‌اش را هم پیدا کنند، …

ایمان و صبر شرط موفقیت رهبران الهی و نبود آن علت شکست

… و قبل از یحیی. این چیست؟ این سخن چگونه قابل تحلیل و توجیه است؟ چرا بعضی از انبیا موفق می‌شوند و بعضی دیگر ناکام می‌شوند؟ چرا همه نمی‌توانند جامعۀ الهی و توحیدی را تشکیل بدهند؟ و چرا فقط بعضی این امکان و توفیق را به‌دست می‌آورند؟ جواب در یک جملۀ کوتاه است؛ همه‌جا موفقیت‌هایی که مردان و رهبران و بزرگان الهی کسب کردند، در گرو ایمان و صبر بوده است، و همه‌جا، آنجایی‌که رهبران بزرگ الهی و داعیان حق و حقیقت شکست خورده‌اند، بر اثر نداشتن مایۀ کافی از ایمان یا از صبر بوده، بدون برو برگرد. همه‌جا همین‌جور بوده. هر‌جا اطرافیان پیغمبر و مؤمنینِ به او، در مبارزۀ با دشمنان و معاندان و معارضانِ دعوت پیغمبر، صبر به خرج دادند، پیش بردند. اقتضای فتح و پیشرفت در دعوت انبیا هست؛ چون انبیا برطبق حق سخن می‌گویند، برطبق حق حرکت می‌کنند، و حق پیروز است. حق برطبق فطرت و سرشت جهان است، پس موفق و پیروز است. انبیا هم برطبق سرشت جهان دارند حرف می‌زنند؛ بنابراین مایه و اقتضای موفقیت در نهضت انبیا و در …

صبر و گذشت از منافع مادی رمز پیشرفت مسلمانان صدر اسلام

… چه می‌فهمید؟ سخن امیرالمؤمنین که چیزی جز سخن پیغمبر نیست، آن راهی که علی می‌رفت، همان راهی‌ست که برادرش پیغمبر می‌رفت. چرا در آن روز پیغمبر خدا آن‌جور پیشرفت کرد و چرا در زمان امیرالمؤمنین کارها آن‌جور متوقف ماند؟ چرا؟ امیرالمؤمنین دارد بیان می‌کند سِرّش را. می‌گوید چون آن روز ما صبر کردیم در میدان‌های جنگ، آن روز بر سوزش درد صبر کردیم، آن روز حاضر شدیم از توی رختخواب بیاییم توی میدان، آن روز حاضر شدیم از منافع مادی و کسب و کارمان بگذریم برای خدا، اما امروز شما حاضر نیستید. آن روز پیش رفتیم، امروز عقب می‌مانیم. یک مسئلۀ خیلی ساده و روشن؛ دو دوتا، چهارتا. این تحلیل اجتماعی امیرالمؤمنین است.

صبر و استقامت شرط تحقق وعدهٔ پیروزی پیامبر

… خدا حق است. این وعده‌ای که خدا داده، گفته شما پیروز خواهید شد، آن وعده‌ای که در سورۀ صافات بود، ﴿وَ لَقَد سَبَقَت كَلِمَتُنا لِعِبادِنَا المُرسلينَ **﴿إِنَّهُم لَهُمُ المَنصُورونَ﴾،**، و همچنین وعده‌های دیگری که در قرآن هست؛ اینها حق است، اینها درست است. مسلّم تو پیروز خواهی شد ای پیغمبر، برطبق وعدۀ خدایی؛ اما شرطش صبر است. ﴿فَاصبِر﴾ باید صبر کنی، باید مقاومت و استقامت کنی، باید از راه این ستیزۀ مقدسی که در پیش گرفته‌ای برنگردی.

صبر یعنی پایداری، ایستادگی، خسته نشدن و خود را در بن‌بست ندیدن

به نظر من، این دو جمله‌ی حیاتی و اساسی و جاودانی قرآن که «وَ تَواصَوا بِالحَقِّ وَ تَواصَوا بِالصَّبر»،[2] برای ما همیشه دستورالعمل است و امروز بیش از همیشه. تواصی به حق یادتان نرود؛ تواصی به صبر یادتان نرود. صبر یعنی پایداری، یعنی ایستادگی، یعنی خسته نشدن، یعنی خود را در بن‌بست ندیدن؛ این معنای صبر است. راه حق را بروید، دیگران را هم به راه حق بکشانید. کوشش کنید؛ بچّه‌های مؤمن، مسلمان، علاقه‌مند، هیئتی و به معنای واقعی کلمه قرآنی و اسلامی سعی کنند در محیط دانشگاه، در محیط‌های گوناگون تأثیر بگذارند، محیط را به همان رنگی که خودشان به آن معتقد هستند ــ به راه …

صبر در برابر بیماری به معنای انجام کار درست و عاقلانه

… آیه‌ی شریفه است: وَ لَنَبلُوَنَّکُم بِشَیءٍ مِنَ ‌الخَوفِ وَالجوعِ وَ نَقصٍ مِنَ الاَموالِ وَ الاَنفُسِ وَ الثَّمَرٰت؛ هم با خودش خوف می‌آورد و یک عدّه‌ای واقعاً میترسند، هم مسئله‌ی مشکل اقتصادی را به وجود می‌آورد، هم نقص اموال و انفس و ثمرات را همراه دارد؛ لکن بعدش خداوند میفرماید: وَ بَشِّرِ الصّٰبِرین؛[22] اینجا هم صبر لازم است. صبر در اینجا یعنی کار درست انجام دادن، کار عاقلانه انجام دادن؛ که البتّه افراد مسئولین محترم ذی‌ربط در این کار دستوراتی داده‌اند، و ان‌شاءالله این دستورات را بایستی عمل کرد؛ همه باید عمل کنند این دستورات را؛ این برای حفظ جان خودشان و حفظ جان [مردم] کشور و کنترل این بیماریِ خطرناک است؛ بنابراین همه باید عمل کنند.

صبّار بودن یعنی ایستادگی و خارج نشدن از میدان

خب، ایّام الله مهم است؛ بنده میخواهم درباره‌‌ی ایّام الله صحبت کنم؛ برای چه کسانی؟ برای مردمی که صبّارند و شکورند. صبّارند یعنی یکپارچه اهل استقامت و صبرند، به اندک چیزی از میدان خارج نمیشوند، ایستادگی میکنند. شکورند، یعنی اوّلاً نعمت را میشناسند، ابعاد پنهان و آشکار نعمت را میبینند؛ ثانیاً قدرشناس نعمتند، یعنی ارزش این نعمت را، وزن این نعمت را، قیمت این نعمت را میدانند؛ ثالثاً بر اساس آن احساس مسئولیّت میکنند، بر اساس این نعمتی که خدا داده، احساس مسئولیت میکنند؛ …

صبر یعنی استقامت و ثبات قدم و نلغزیدن در برابر حوادث تلخ

… تا آخر کوه؛ وقتی به همدیگر وصل شدند، ریسمان بستند، اگر یکی لغزید، دیگران که هنوز نلغزیده‌اند، او را نگه میدارند و بالا میکشند؛ ارتباط و اتّصال، این‌جوری است. تَواصَوا بِالحَقِ‌ّ وَ تَواصَوا بِالصَّبر؛ هم به پیمودن راه حق یکدیگر را توصیه کنید، هم به صبر؛ صبر یعنی استقامت، ایستادگی، ثبات قدم، در مقابل حوادث تلخ نلغزیدن، نلرزیدن، مردّد نشدن؛ این عرض ما با شما است.

صبر یعنی نگه داشتن عزم و اراده

مکرر عرض کرده‌ایم؛ در عرصه‌های گوناگون جهانی، درگیری‌ها غالباً جنگ اراده‌ها است؛ هر طرفی که اراده‌اش زودتر ضعیف شود، شکست خواهد خورد. صبر یعنی این عزم را، این اراده را نگه داشتن، حفظ کردن. توکل هم یعنی کار را انجام دادن و نتیجه را از خدا خواستن. گمان نشود - که البته در فضای دینىِ امروز گمان هم نمیشود؛ در گذشته چرا، تبلیغ میشد، اینجور توهّم میشد - که توکل یعنی بنشین تا خدا برساند، بنشین تا خدا درست کند، بنشین تا خدا گره را باز کند؛ نه، توکل یعنی …