پاسخ به ادعای نداشتن تصنیف با نگارش کتابهای رجالی
یا در زمان «شیخ طوسی»، اگر دشمنِ مکتبِ اهل بیت میگفت : «أن لا مصنَّفَ لکم»؛ شما کتاب و تصنیف ندارید، «شیخ طوسی» خودش به تنهایی وارد میدان میشد و بزرگترین کتاب رجالی را تلخیص میکرد و اختصاصاً یک کتاب و فهرست رجالی دیگر مینوشت. یعنی بدون معطّلی، رجال «کشّی» را تلخیص کرد، رجال خود را نوشت و فهرست «شیخ» را هم نگاشت!
هجرت به نجف و تشکیل حوزهٔ علمیه در آن
… باقی نمانده است و به اکناف دیگری از عالم، مثل شرق دنیای اسلام و ماوراءالنّهر و شرق خراسان منتقل شده است و رجالی مثل «شیخ عیاشی»، «شیخ کشّی» و سمرقندیین و نساییین و دیگر اسمهایی که ما آنها را در زمرهی محدّثین و روات و مؤلّفین میشناسیم، در آن به سر بردهاند. همچنین به حوزهی بغداد باید اشاره کردکه حوزهی «شیخ مفید» و بعد از او، «سید مرتضی» و «شیخ طوسی» (علیهمالرّحمةوالرضوان) است و نیز حوزهی نجف که با هجرت «شیخ طوسی» به این شهر در حدود سال 450 یا 448 یا 449 و تشکیل مرکزی به نام حوزهی علمیهی فقاهت و حدیث و دیگر علوم اسلامی،رونقی میگیرد و مقطع مهمّی بهوجود میآید.
سادگی فتاوای شیخ طوسی در قیاس با شیوهٔ مجتهدان امروز
… از کتاب و سنّت استنباط کرد. فقاهت یعنی شیوهی استنباط. خودِ این هم به پیشرفت احتیاج دارد. اینکه چیز کاملی نیست؛ بلکه متکامل است. نمیشود ادعا کرد که ما امروز دیگر به اوج قلّهی فقاهت رسیدهایم و این شیوه، دیگر بهتر از این نخواهد شد. نه؛ از کجا معلوم است؟ «شیخ طوسی» - ملّای به آن عظمت - فقاهت داشت. فتاوای ایشان را در یک مسألهی فقهی ببینید! امروز، کدام مجتهد حاضر است آن گونه بحث کند؟ آن فتاوا، ساده و سطحی است. مجتهدِ امروز، هرگز راضی نمیشود آن طور کار کند و استنباط نماید.