… معمارى ما را نابود کردند، تحقیر کردند، ذلیل کردند و به جاى آن در مقابل هر پدیدهى خارجى از همین قبیل که گفته شد، سر تعظیم فرود آوردند، بدون اینکه حتّى آن را هم بشناسند؛ یکى هست که مثلاً نقّاشى فلان نقّاش ایتالیایى را مىشناسد، احترام میکند؛ ما حرفى نداریم؛ یا نوشتهى شکسپیر هم براى یک آدمى که اهل ادبیّات است، به قدر نوشتهى سعدى احترام و لذّت ایجاد میکند؛ بنده خودم شاید بتوانم بگویم اکثر نوشتههاى شکسپیر را خواندهام و احساس التذاذ و احساس تعظیم و تکریم کردهام؛ من چند سال قبل از این ــ شاید در حدود بیست سال یا کمتر، همین حدودها؛ حالا درست و دقیقاً یادم نیست ــ بینوایان ویکتورهوگو را براى اوّلین بار خواندم؛ البتّه بعد از آن چند بار دیگر خواندم آن کتاب را. من یک تعبیرى کردم که همه تعجّب کردند، حالا آن تعبیر را …