ارزشی بودن نمایشنامههای شکسپیر بر پایهٔ ارزشهای غربی
… او را فرستادهاند. اما رستم - با همهی عظمتش - در این قضیه، با تقلب وارد ماجرا میشود. این داستان را نگاه کنید: یک داستان بلند است. یعنی اگر ما نویسندهی زبردستی داشتیم، میتوانست رمانی مثل رمانهای تاریخی - مثل همین نمایشنامههای شکسپیری - بر اساس آن بنویسد. نمایشنامههای شکسپیر[4] ، داستانهایی تاریخی است که او آنها را به این شکل زیبا درآورده و غالباً هم از دیدگاه خود آنها، «ارزشی» است. نمایشنامههای شکسپیر، همین «تاجر ونیزی» یا آن یکی «اتللو»، همهاش آثار ارزشی است؛ منتها ارزش غربی. مثلاً «رام کردن زن سرکش»، یکی از همان نمایشنامههای ارزشی است. در این نمایشنامه، از دیدگاه شکسپیر، همهی ارزش و اهمیت زن به این است که مطیع و بردهی مرد باشد. خانمها خوب است تعدادی از نمایشنامههای شکسپیر را اگر نخواندهاند، بخوانند تا ببینند که زن در چشم …
التذاذ و تکریم در خواندن بیشتر نوشتههای شکسپیر
… معمارى ما را نابود کردند، تحقیر کردند، ذلیل کردند و به جاى آن در مقابل هر پدیدهى خارجى از همین قبیل که گفته شد، سر تعظیم فرود آوردند، بدون اینکه حتّى آن را هم بشناسند؛ یکى هست که مثلاً نقّاشى فلان نقّاش ایتالیایى را مىشناسد، احترام میکند؛ ما حرفى نداریم؛ یا نوشتهى شکسپیر هم براى یک آدمى که اهل ادبیّات است، به قدر نوشتهى سعدى احترام و لذّت ایجاد میکند؛ بنده خودم شاید بتوانم بگویم اکثر نوشتههاى شکسپیر را خواندهام و احساس التذاذ و احساس تعظیم و تکریم کردهام؛ من چند سال قبل از این ــ شاید در حدود بیست سال یا کمتر، همین حدودها؛ حالا درست و دقیقاً یادم نیست ــ بینوایان ویکتورهوگو را براى اوّلین بار خواندم؛ البتّه بعد از آن چند بار دیگر خواندم آن کتاب را. من یک تعبیرى کردم که همه تعجّب کردند، حالا آن تعبیر را …