رفتن به محتوای اصلی

شکر

نام‌های دیگر: شکر الهی، شکرگزاری، سپاس‌گزاری

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

سپاس‌گزاری قلبی، زبانی و عملی از خدا در برابر نعمت‌های او.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:اولین نماز جمعه‌ بعد از شروع جنگ تحمیلی— ۱۳۵۹/۰۷/۰۴

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۳
۱۳۵۹۱۴۰۳

فقط سال ۱۳۹۸همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

و آن چیزى که همیشه وقتى به یاد شماها ‌-یعنى قرّاء- می‌افتم، براى من اهمّیّت پیدا میکند، یک نکته است؛ و آن این است که شماها نقش زیادى دارید در توجّه دادن مستمعین خودتان به مضامین قرآن. واقعاً آن چیزى را که مردم احتیاج دارند از قرآن بفهمند، شما میتوانید به آنها القا کنید و تلقین کنید. چقدر خوب است که برخى از آیات کریمه‌ی قرآن که مناسب حالِ امروز مسلمین است، در تلاوتهاى شما کثیرالتّردّد[2] باشد. البتّه همه‌ی آیات قرآن را مردم محتاجند، لکن بعضى از اینها امروز واقعاً مورد توجّه شدید و دائمى مردم بایستى باشد: توکّل به خدا، نترسیدن از دشمنان خدا، مجاهدت در راه خدا، امید به فضل و کمک و اعانت الهى، بخصوص وحدت مسلمین، و از این قبیل چیزها که در آیات کریمه‌ی قرآن بحمدا‌لله‌ مضامین فراوانى دارند. اگر شما اینها را در تلاوتهایتان و در اجتماعاتتان بخوانید و یک قدرى مردم به این مضامین توجّه پیدا کنند، خیلى خدمت بزرگى است. یک آیه را که شما خوب میخوانید، گاهى از یک ساعت سخنرانى که یک نفرى درباره‌ی آن آیه بکند، بیشتر ارزش دارد، یعنى این واقعاً یک انقلابى در روح ایجاد میکند. و شکر هر نعمتى عبارت است از اینکه انسان آن نعمت را در جاى خودش مصرف کند؛ و شکر این صداى خوب و این نَفَس قوى و این آشنایى با رموز تلاوت، همین است که من گفتم.
ببینید قرآن چه‌قدر به علم و نظر کردن و تدبر کردن و از گذشته درس گرفتن تکیه میکند؛ ببینید چه‌قدر شکر نعمت را بزرگ میشمارد. شکر نعمت یعنی چه؟ معنای شکر نعمت این است که شما آن نعمتی را که خدا داده، اول بشناسید؛ بعد آن را در جای شایسته‌ی خود - که خدا برحسب حکمت خود معین کرده - مصرف کنید.
عزیزان من! در مقابله‌ى با نعمت، باید شکر کرد. آنچه مهم است، این ‌است که کسى که نعمت را میگیرد از سوى پروردگار عالم، در قبال این نعمت چه روشى از خود نشان خواهد داد. در سوره‌ى حمد در نمازها میخوانید که «صِراطَ الَّذینَ اَنعَمتَ عَلَیهِم غَیرِ المَغضوبِ عَلَیهِم وَ لَا الضّالّین»؛[4] یعنى کسانى که نعمت هم میگیرند، ممکن است «مَغضوبِ عَلَیهِم» بشوند؛ مثل بنى‌اسرائیل؛ بارها خداى متعال به بنى‌اسرائیل فرمود: اُذکـُروا نِعمَتِیَ الَّتیِ اَنعَمتُ عَلَیکُم ‌؛[5] مورد نعمت خدا قرار گرفتند امّا در تفسیر همین سوره‌ى حمد، «مَغضوبِ عَلَیهِم» تفسیر شده است به بنى‌اسرائیل. نعمت را که گرفتیم، باید مواظب باشیم که بعد از تسلُّم[6] نعمت، شکرگزار نعمت باشیم تا «مغضوب علیه» نشویم و جزو «ضالّین» نشویم. راهش هم این ‌است که شکر کنیم. عزیزان من! حقیقت شکر هم این است که انسان نعمت را از خدا بداند؛ نه اینکه [فقط] به زبان بگوید [بلکه] با همه‌ى وجود باور کند که آنچه از نعمت در اختیار او است، از سوى خدا است. این‌جور نباشد که خیال کند او است که این نعمت را براى خود فراهم کرده است، که این جلب غضب الهى را خواهد کرد، جلب حِرمان[7] از نعمت الهى را خواهد کرد. این غلط است که «اِنَّما اوتیتُه عَلىّْ عِلمٍ عِندی»؛[8] آنچه من به دست آوردم، چون خودم این دانایى‌ها را، این تمکّنها را داشتم به دست آوردم. قرآن این‌جور میفرماید که «ما اَصابَکَ مِن حَسَنَةٍ فَمِنَ الله»؛[9] آنچه چیز نیکو و حادثه‌ى نیکو به شما میرسد، از خدا است. وَ ما بِکُم مِن نِعمَةٍ فَمِنَ الله؛[10] هر نعمتى که دارید از سوى خدا است. در دعا هم به ما یاد داده‌اند که ما به خداى متعال عرض کنیم که «ما بِنا مِن نِعمَةٍ فَمِنکَ لا اِلٰهَ اِلّا اَنتَ وَحدَکَ لا شَریکَ لَک»؛[11] هر نعمتى که ما در اختیار داریم از تو است. حدّاکثر این است که ما بتوانیم خود را قابل نعمت خدا کنیم، حافظ نعمت خدا کنیم. این شکر خیلى چیز مهمّى است. احساس اینکه نعمت از خدا است، مشکلات را برطرف میکند، غرورِ نعمت را میگیرد، تفرعنِ به ‌خاطر نعمت را میگیرد، تفاخرِ به‌ خاطر نعمت را از انسان میگیرد، و انسان احساس میکند هیچ‌کاره است. آنچه هست متعلّق به ذات مقدّس پروردگار است؛ او داده است؛ از او باید خواست، از او باید طلبید، از او باید تداوم را توقّع کرد، به او باید پناه برد، به او باید متوسّل شد، پیش او باید تضرّع کرد؛ این راهِ درست است.

شناخت نعمت، قدرشناسی و احساس مسئولیت به‌عنوان ارکان شکر

خب، ایّام الله مهم است؛ بنده میخواهم درباره‌‌ی ایّام الله صحبت کنم؛ برای چه کسانی؟ برای مردمی که صبّارند و شکورند. صبّارند یعنی یکپارچه اهل استقامت و صبرند، به اندک چیزی از میدان خارج نمیشوند، ایستادگی میکنند. شکورند، یعنی اوّلاً نعمت را میشناسند، ابعاد پنهان و آشکار نعمت را میبینند؛ ثانیاً قدرشناس نعمتند، یعنی ارزش این نعمت را، وزن این نعمت را، قیمت این نعمت را میدانند؛ ثالثاً بر اساس آن احساس مسئولیّت میکنند، بر اساس این نعمتی که خدا داده، احساس مسئولیت میکنند؛ ملّتی، جمعیّتی، قومی که بی‌صبر نیستند، مسئولیّت‌ناشناس نیستند. این آیات، آیات سوره‌ی ابراهیم است، مکّی است؛ یعنی در آن وقتی که مسلمانها در اوج مبارزات و ایستادگی و مقاومت در مقابل جریان کفر قرار داشته‌اند، در آن وقت این آیات نازل شده است، به آنها مژده میدهد، …

وعدهٔ افزایش نعمت با شکر و عذاب شدید در کفران نعمت

… از دست قدرت فائقه و غالب ستمگر را که چطور شما را نجات داد؛ این از ایّام‌الله است یکی از نمونه‌های ایّا‌م‌الله این است؛ إِذ أَنجاکُم مِن آلِ فِرعَونَ. پس این [روز] یکی از ایّام‌الله شد؛ آن وقتی که جوامع و انسانها و اقوام از دست قدرتهای ستمگر نجات پیدا میکنند. بعد دنباله‌ی این ندای عمومی پروردگار است، صدای بلند خدا است: وَ إِذ تَأَذَّنَ رَبُّکُم، «تأذّن» یعنی با صدای بلند خدای متعال به همه اعلان میکند که لَئِن شَکَـرتُم لَاَزیدَنَّکُم؛ اگر شکرگزاری کردید، ما آن نعمتی را که به شما دادیم این را روزبه‌روز افزایش خواهیم داد، زیاد میکنیم؛ وَ لَئِن کَفَرتُم إِنَّ عَذابی لَشَدید؛[4] امّا اگر کفران نعمت کردید، وظایف شکر را به جا نیاوردید، آن وقت آنجا عذاب الهی است، مشکلات فراوانی است که برای شما پیش خواهد آمد. بعد در آیه‌ی بعد هم نتیجه‌ی کلّی از این مطالب را میفرماید که: وَ قالَ مُوسی‌ إِن تَکفُرُوا أَنتُم وَ مَن فِی الأَرضِ جَمیعاً فَإِنَّ اللَّهَ لَغَنِیٌّ حَمید.[5] این که ما میگوییم شکرگزار باشید، این که میگوییم مراقب نعمت خدا باشید، نعمت خدا را از یاد نبرید، …

شکرگزاری توفیق الهی با تداوم راه حاصل می‌شود

… دوره‌ی دفاع مقدّس که خب جوان بودند، پُرشور بودند، با‌نشاط بودند، در میدانهایی حرکت کرده‌اند، ولی بعد جاذبه‌های گوناگون، اینها را به سمت دیگری کشاند؛ این حیف است؛ یعنی این واقعاً از دست دادن یک ارزش حقیقی است، از دست دادن یک ذخیره است، از دست دادن یک گنج است. اینکه خدای متعال کسی را موفّق کند یک کار بزرگِ خوبی انجام بدهد، او باید دائماً شکرگزار این توفیق الهی باشد؛ این شکرگزاری با تداوم این راه حاصل میشود و بدون آن حاصل نمیشود. بنابراین ما به رزمندگان عزیز که در دوران دفاع مقدّس تلاش کرده‌اند احترام میگذاریم، تکریمشان میکنیم، تعظیمشان میکنیم، لکن توصیه هم میکنیم که سعی کنند آن روحیه را در خودشان حفظ کنند؛ این روحیه‌ی دفاع از حق را، مجاهدت در راه خدا را، روحیه‌ی مایه‌ گذاشتن از جان و …

شایستگی سپاس پایان‌ناپذیر برای هدیهٔ نماز با کمترین هزینه

… به ما هدیه فرموده است. با آن میتوانیم جان خود را پالایش کنیم، میتوانیم خود را از گناهان دور کنیم، میتوانیم ارتباطات بشری را در جامعه‌ی خود، برخوردار از معنویت کنیم و بدین وسیله، امن و سلامت روانی و رهائی از چالش‌های ستیزگرانه، و بهجت و نشاط را نصیب آن سازیم. این هدیه به صورت فریضه و تکلیف درآمده است تا دست‌کم، جامعه از حداقل‌های آن محروم نماند، هدیه‌ئی با این وزن عظیم و متقابلاً با کمترین هزینه‌ی مالی و وقت حقیقتاً درخور سپاس پایان‌ناپذیر ما است.

شکر نعمت ازدواج با رعایت کامل الگوی الهی خانواده و اخلاق خانوادگی اسلامی

یک جمله‌ای من عرض کنم. اوّلاً نعمت ازدواج -چه برای پسر، چه برای دختر- نعمت بزرگی است که خیلی‌ها توجّه ندارند. اینکه خدای متعال به شما توفیق بدهد و کمک کند که همسر خوبی پیدا کنید، یکی از بزرگ‌ترین نعمتهای الهی است؛ این نعمت را باید شکر بکنید. شکر این نعمت هم به این است که آن شکلی را که خدای متعال برای خانواده‌ها، برای زن، برای شوهر تعیین کرده و اخلاق خانوادگی‌ای را که در اسلام مقرّر شده، به طور کامل رعایت کنید. و قدر این زندگی را بدانید؛ سعی کنید ان‌شاءاللّه هر چه بیشتر این زندگی را اسلامی کنید. این یک نکته است.

لزوم شکر خدا به‌عنوان مقلب‌القلوب برای حضور مردم

… خداوند متعال برکاتش را بر این مردم زیاد کند- درمرکز این [بیماری] بودند، اوّل اسم آنها آورده شد، یکی از شلوغ‌ترین حوزه‌های انتخابی در انتخابات، حوزه‌های قم بود که آنها آمدند. ببینید، این ملّت، ملّتی است که خدای متعال اراده کرده آن را پیروز کند؛ ان‌شاء‌اللّه. این واقعاً جای تشکّر دارد؛ جای شکر از پروردگار را دارد، چون مقلّب‌القلوب خدا است، دلها دست او است؛ از مردم هم حقیقتاً به خاطر این باید تشکّر کرد. این نکته‌ی اوّل.

سپاس از خدا و ملت ایران برای حرکت عظیم مردمی

… پست و حقیر و کوچک- یعنی استکبار جهانی، صهیونیسم جهانی، آنهایی که نشسته‌اند پشت مانیتورهای اساسی سیاسی خودشان و دارند دنیا را مراقبت میکنند، میفهمند که این حرکت یعنی چه؛ آنها تو دهنی میخورند، آنها وادار به عقب‌نشینی میشوند در مقابل حرکت عظیم ملّت ایران. خدا را سپاسگزاریم، خدا را شاکریم و از ملّت ایران سپاسگزار و شاکریم؛ و شکر این حقیر قیمتی ندارد، ارزشی ندارد، خدای متعال ان‌شاء‌الله شاکر این حرکت عظیم مردمی هست و خواهد بود.