رفتن به محتوای اصلی

شکر

نام‌های دیگر: شکر الهی، شکرگزاری، سپاس‌گزاری

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

سپاس‌گزاری قلبی، زبانی و عملی از خدا در برابر نعمت‌های او.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:اولین نماز جمعه‌ بعد از شروع جنگ تحمیلی— ۱۳۵۹/۰۷/۰۴

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۳
۱۳۵۹۱۴۰۳

فقط سال ۱۳۸۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

و آن چیزى که همیشه وقتى به یاد شماها ‌-یعنى قرّاء- می‌افتم، براى من اهمّیّت پیدا میکند، یک نکته است؛ و آن این است که شماها نقش زیادى دارید در توجّه دادن مستمعین خودتان به مضامین قرآن. واقعاً آن چیزى را که مردم احتیاج دارند از قرآن بفهمند، شما میتوانید به آنها القا کنید و تلقین کنید. چقدر خوب است که برخى از آیات کریمه‌ی قرآن که مناسب حالِ امروز مسلمین است، در تلاوتهاى شما کثیرالتّردّد[2] باشد. البتّه همه‌ی آیات قرآن را مردم محتاجند، لکن بعضى از اینها امروز واقعاً مورد توجّه شدید و دائمى مردم بایستى باشد: توکّل به خدا، نترسیدن از دشمنان خدا، مجاهدت در راه خدا، امید به فضل و کمک و اعانت الهى، بخصوص وحدت مسلمین، و از این قبیل چیزها که در آیات کریمه‌ی قرآن بحمدا‌لله‌ مضامین فراوانى دارند. اگر شما اینها را در تلاوتهایتان و در اجتماعاتتان بخوانید و یک قدرى مردم به این مضامین توجّه پیدا کنند، خیلى خدمت بزرگى است. یک آیه را که شما خوب میخوانید، گاهى از یک ساعت سخنرانى که یک نفرى درباره‌ی آن آیه بکند، بیشتر ارزش دارد، یعنى این واقعاً یک انقلابى در روح ایجاد میکند. و شکر هر نعمتى عبارت است از اینکه انسان آن نعمت را در جاى خودش مصرف کند؛ و شکر این صداى خوب و این نَفَس قوى و این آشنایى با رموز تلاوت، همین است که من گفتم.
ببینید قرآن چه‌قدر به علم و نظر کردن و تدبر کردن و از گذشته درس گرفتن تکیه میکند؛ ببینید چه‌قدر شکر نعمت را بزرگ میشمارد. شکر نعمت یعنی چه؟ معنای شکر نعمت این است که شما آن نعمتی را که خدا داده، اول بشناسید؛ بعد آن را در جای شایسته‌ی خود - که خدا برحسب حکمت خود معین کرده - مصرف کنید.
عزیزان من! در مقابله‌ى با نعمت، باید شکر کرد. آنچه مهم است، این ‌است که کسى که نعمت را میگیرد از سوى پروردگار عالم، در قبال این نعمت چه روشى از خود نشان خواهد داد. در سوره‌ى حمد در نمازها میخوانید که «صِراطَ الَّذینَ اَنعَمتَ عَلَیهِم غَیرِ المَغضوبِ عَلَیهِم وَ لَا الضّالّین»؛[4] یعنى کسانى که نعمت هم میگیرند، ممکن است «مَغضوبِ عَلَیهِم» بشوند؛ مثل بنى‌اسرائیل؛ بارها خداى متعال به بنى‌اسرائیل فرمود: اُذکـُروا نِعمَتِیَ الَّتیِ اَنعَمتُ عَلَیکُم ‌؛[5] مورد نعمت خدا قرار گرفتند امّا در تفسیر همین سوره‌ى حمد، «مَغضوبِ عَلَیهِم» تفسیر شده است به بنى‌اسرائیل. نعمت را که گرفتیم، باید مواظب باشیم که بعد از تسلُّم[6] نعمت، شکرگزار نعمت باشیم تا «مغضوب علیه» نشویم و جزو «ضالّین» نشویم. راهش هم این ‌است که شکر کنیم. عزیزان من! حقیقت شکر هم این است که انسان نعمت را از خدا بداند؛ نه اینکه [فقط] به زبان بگوید [بلکه] با همه‌ى وجود باور کند که آنچه از نعمت در اختیار او است، از سوى خدا است. این‌جور نباشد که خیال کند او است که این نعمت را براى خود فراهم کرده است، که این جلب غضب الهى را خواهد کرد، جلب حِرمان[7] از نعمت الهى را خواهد کرد. این غلط است که «اِنَّما اوتیتُه عَلىّْ عِلمٍ عِندی»؛[8] آنچه من به دست آوردم، چون خودم این دانایى‌ها را، این تمکّنها را داشتم به دست آوردم. قرآن این‌جور میفرماید که «ما اَصابَکَ مِن حَسَنَةٍ فَمِنَ الله»؛[9] آنچه چیز نیکو و حادثه‌ى نیکو به شما میرسد، از خدا است. وَ ما بِکُم مِن نِعمَةٍ فَمِنَ الله؛[10] هر نعمتى که دارید از سوى خدا است. در دعا هم به ما یاد داده‌اند که ما به خداى متعال عرض کنیم که «ما بِنا مِن نِعمَةٍ فَمِنکَ لا اِلٰهَ اِلّا اَنتَ وَحدَکَ لا شَریکَ لَک»؛[11] هر نعمتى که ما در اختیار داریم از تو است. حدّاکثر این است که ما بتوانیم خود را قابل نعمت خدا کنیم، حافظ نعمت خدا کنیم. این شکر خیلى چیز مهمّى است. احساس اینکه نعمت از خدا است، مشکلات را برطرف میکند، غرورِ نعمت را میگیرد، تفرعنِ به ‌خاطر نعمت را میگیرد، تفاخرِ به‌ خاطر نعمت را از انسان میگیرد، و انسان احساس میکند هیچ‌کاره است. آنچه هست متعلّق به ذات مقدّس پروردگار است؛ او داده است؛ از او باید خواست، از او باید طلبید، از او باید تداوم را توقّع کرد، به او باید پناه برد، به او باید متوسّل شد، پیش او باید تضرّع کرد؛ این راهِ درست است.

معنای عملی شکر: شناختن نعمت، از خدا دانستن و به‌کار بردن آن در جای خود

وقتی که این اهمیت را ملاحظه کردیم، اولین اثری که باید ایجاد کند، این است که خود ما - یعنی من و شما - که مرتبط با دانشگاه هستیم، این وضع را مغتنم بشمریم، قدر این وضعیت را بدانیم و این نعمت بزرگ را به معنای حقیقی کلمه شکرگزاری کنیم. شکر، شناختن نعمت، از خدا دانستن نعمت و به کار بردن نعمت در آن جائی است که خدا خواسته است؛ این معنای عملی و کامل شکر است. این نعمت را شکر کنید؛ که در این صورت، فهرستی از وظائف و مسئولیتها و تذکرات را متوجه ما میکند.

شکرگزاری خدا از بندگان مخلص با باقی گذاشتن نام نیکشان

… در واقع سرسپرده و دلسپرده‌ی به ارزشهای انقلاب بودند. علت اینکه خدای متعال نام و یاد اینها را باقی گذاشته، شاید همین است. این، نوعی شکر الهی و شکر پروردگار عالم است از بندگان خودش؛ «انّ اللَّه شاکر علیم».[1] با اینکه ما هیچ طلبی نداریم، خدا هم شکرگزاری میکند. خدای متعال از بندگانی که با اخلاص کار کردند و همه‌ی سرمایه‌ی خودشان را آوردند وسط، شکرگزاری میکند. یکی از بخشهای شکرگزاری هم همین است که این نام نیک در سالهای متمادی برای اینها باقی میماند. امیدواریم که ان‌شاءاللَّه این چهره‌های نورانی، در جامعه‌ی ما همچنان زنده باشند؛ چون اینها نماد ارزشها هستند. زنده بودن اسم اینها به معنای زنده بودن ارزشهاست، یا باید به این شکل ان‌شاءاللَّه جریان پیدا کند.

استفاده از فرصت‌ها بزرگ‌ترین شکر

… را که در اختیار شما قرار داده شده است، قدر بدانید. هم شما، هم جوانان ارتش، هم جوانان نیروی انتظامی، هم مجموعه‌ی مقدس و پاکیزه‌ی بسیج عمومی، امروز در این کشورِ خدائی امکاناتی دارند که هرگز چنین امکاناتی در اختیار جوانان برگزیده و مؤمن و صالح قرار نداشته است. از این فرصتها استفاده کنید. استفاده‌ی از این فرصتها، بزرگترین شکر است.

لزوم شکر فرصت نقش‌آفرینی در سرنوشت کشور

… را ترسیم کنید، یک کاری را انجام دهید که تا سالهای متمادی بر اساس آن کار، یک ملت سعادت داشته باشند، از دین و دنیا برخوردار باشند، این چیزی نیست که هیچ عبادتی، هیچ نماز شبی، هیچ خدمت متوسط و معمولىِ متعارفی به خلق‌اللَّه با این معادله کند؛ خیلی چیز بالائی است. این فرصت را خدا به من و شما داده است؛ پس باید شکرگزاری کنیم. منتها مثل همه‌ی کارهای بزرگ، همچنان که غنیمت آن زیاد است، غرامت آن هم سنگین و خطرناک است؛ »من له الغنم فعلیه الغرم «با هم مبادل است؛ مثل ارتفاع بالا در حرکت کوهنوردی است. اگر انسان از آنجا پرتاب شود، خطرش خیلی بیشتر از این است که مثلاً از یک متری و دو متری …

لزوم شکر شبانه‌روزی نعمت نمایندگی مردم

بالاخره برادران عزیز! خواهران عزیز! قدر این نعمت را باید بدانید. اینکه شما با انتخاب مردم در جایگاه نمایندگی تکیه زدید و میتوانید در امر و نهی کشور، باید و نبایدِ ملت نقش‌آفرینی کنید، خیلی فرصت بزرگی است، خیلی نعمت بزرگی است. باید شب و روز خدا را شکر کنید.