رفتن به محتوای اصلی

شکر

نام‌های دیگر: شکر الهی، شکرگزاری، سپاس‌گزاری

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

سپاس‌گزاری قلبی، زبانی و عملی از خدا در برابر نعمت‌های او.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:اولین نماز جمعه‌ بعد از شروع جنگ تحمیلی— ۱۳۵۹/۰۷/۰۴

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۳
۱۳۵۹۱۴۰۳

فقط سال ۱۳۷۱همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

و آن چیزى که همیشه وقتى به یاد شماها ‌-یعنى قرّاء- می‌افتم، براى من اهمّیّت پیدا میکند، یک نکته است؛ و آن این است که شماها نقش زیادى دارید در توجّه دادن مستمعین خودتان به مضامین قرآن. واقعاً آن چیزى را که مردم احتیاج دارند از قرآن بفهمند، شما میتوانید به آنها القا کنید و تلقین کنید. چقدر خوب است که برخى از آیات کریمه‌ی قرآن که مناسب حالِ امروز مسلمین است، در تلاوتهاى شما کثیرالتّردّد[2] باشد. البتّه همه‌ی آیات قرآن را مردم محتاجند، لکن بعضى از اینها امروز واقعاً مورد توجّه شدید و دائمى مردم بایستى باشد: توکّل به خدا، نترسیدن از دشمنان خدا، مجاهدت در راه خدا، امید به فضل و کمک و اعانت الهى، بخصوص وحدت مسلمین، و از این قبیل چیزها که در آیات کریمه‌ی قرآن بحمدا‌لله‌ مضامین فراوانى دارند. اگر شما اینها را در تلاوتهایتان و در اجتماعاتتان بخوانید و یک قدرى مردم به این مضامین توجّه پیدا کنند، خیلى خدمت بزرگى است. یک آیه را که شما خوب میخوانید، گاهى از یک ساعت سخنرانى که یک نفرى درباره‌ی آن آیه بکند، بیشتر ارزش دارد، یعنى این واقعاً یک انقلابى در روح ایجاد میکند. و شکر هر نعمتى عبارت است از اینکه انسان آن نعمت را در جاى خودش مصرف کند؛ و شکر این صداى خوب و این نَفَس قوى و این آشنایى با رموز تلاوت، همین است که من گفتم.
ببینید قرآن چه‌قدر به علم و نظر کردن و تدبر کردن و از گذشته درس گرفتن تکیه میکند؛ ببینید چه‌قدر شکر نعمت را بزرگ میشمارد. شکر نعمت یعنی چه؟ معنای شکر نعمت این است که شما آن نعمتی را که خدا داده، اول بشناسید؛ بعد آن را در جای شایسته‌ی خود - که خدا برحسب حکمت خود معین کرده - مصرف کنید.
عزیزان من! در مقابله‌ى با نعمت، باید شکر کرد. آنچه مهم است، این ‌است که کسى که نعمت را میگیرد از سوى پروردگار عالم، در قبال این نعمت چه روشى از خود نشان خواهد داد. در سوره‌ى حمد در نمازها میخوانید که «صِراطَ الَّذینَ اَنعَمتَ عَلَیهِم غَیرِ المَغضوبِ عَلَیهِم وَ لَا الضّالّین»؛[4] یعنى کسانى که نعمت هم میگیرند، ممکن است «مَغضوبِ عَلَیهِم» بشوند؛ مثل بنى‌اسرائیل؛ بارها خداى متعال به بنى‌اسرائیل فرمود: اُذکـُروا نِعمَتِیَ الَّتیِ اَنعَمتُ عَلَیکُم ‌؛[5] مورد نعمت خدا قرار گرفتند امّا در تفسیر همین سوره‌ى حمد، «مَغضوبِ عَلَیهِم» تفسیر شده است به بنى‌اسرائیل. نعمت را که گرفتیم، باید مواظب باشیم که بعد از تسلُّم[6] نعمت، شکرگزار نعمت باشیم تا «مغضوب علیه» نشویم و جزو «ضالّین» نشویم. راهش هم این ‌است که شکر کنیم. عزیزان من! حقیقت شکر هم این است که انسان نعمت را از خدا بداند؛ نه اینکه [فقط] به زبان بگوید [بلکه] با همه‌ى وجود باور کند که آنچه از نعمت در اختیار او است، از سوى خدا است. این‌جور نباشد که خیال کند او است که این نعمت را براى خود فراهم کرده است، که این جلب غضب الهى را خواهد کرد، جلب حِرمان[7] از نعمت الهى را خواهد کرد. این غلط است که «اِنَّما اوتیتُه عَلىّْ عِلمٍ عِندی»؛[8] آنچه من به دست آوردم، چون خودم این دانایى‌ها را، این تمکّنها را داشتم به دست آوردم. قرآن این‌جور میفرماید که «ما اَصابَکَ مِن حَسَنَةٍ فَمِنَ الله»؛[9] آنچه چیز نیکو و حادثه‌ى نیکو به شما میرسد، از خدا است. وَ ما بِکُم مِن نِعمَةٍ فَمِنَ الله؛[10] هر نعمتى که دارید از سوى خدا است. در دعا هم به ما یاد داده‌اند که ما به خداى متعال عرض کنیم که «ما بِنا مِن نِعمَةٍ فَمِنکَ لا اِلٰهَ اِلّا اَنتَ وَحدَکَ لا شَریکَ لَک»؛[11] هر نعمتى که ما در اختیار داریم از تو است. حدّاکثر این است که ما بتوانیم خود را قابل نعمت خدا کنیم، حافظ نعمت خدا کنیم. این شکر خیلى چیز مهمّى است. احساس اینکه نعمت از خدا است، مشکلات را برطرف میکند، غرورِ نعمت را میگیرد، تفرعنِ به ‌خاطر نعمت را میگیرد، تفاخرِ به‌ خاطر نعمت را از انسان میگیرد، و انسان احساس میکند هیچ‌کاره است. آنچه هست متعلّق به ذات مقدّس پروردگار است؛ او داده است؛ از او باید خواست، از او باید طلبید، از او باید تداوم را توقّع کرد، به او باید پناه برد، به او باید متوسّل شد، پیش او باید تضرّع کرد؛ این راهِ درست است.

شاهدها (۱۰ پاراگراف)

شکر نعمت پیروزی نخستین وظیفهٔ ملت پس از پیروزی

اولین وظیفه‌ى یک ملت بعد از پیروزى، عبارت است از شکر خدا بر این نعمت: «لئن شکرتم لازیدنکم[1] ». باید به ملتها و امتهاى دیگر نگاه کنیم که بر اثر ناسپاسى، به قهر الهى دچار شدند. شکر خدا در این است که احکام خدا در افغانستان پیاده شود. «الذین ان مکناهم فى الارض اقاموا الصّلاة و اتوا الزکوة و امروا بالمعروف و نهوا عن المنکر و للَّه عاقبة الامور.[2] » این، …

وجوب عقلی شکر نعمت و پرهیز از کفران آن در عمل

شکر نعمت، موجب این است که خداوند نعمت را بر انسان زیاد کند، و لذا، وجوب شکر نعمت، وجوب عقلی است و عقل حاکم بر این است که ما باید هر نعمتی را که می‌شناسیم، صمیمانه آن را شکرگزاری کنیم و نگذاریم در عمل ما چیزی آشکار شود که حاکی از کفران نعمت الهی باشد.

شکر خدا به‌جای خودستایی برای کارهای برجستهٔ خود

این روحیه، روحیه برجسته‌ای است که باید از آن الهام بگیریم. اگر کار برجسته‌ای در خودمان سراغ داریم، خودمان را شکر نگوییم. مگر ما که‌ایم و چه کاره هستیم!؟ باید خدا را شکر بگوییم. و آن وقت: «فشکرالله تعالی له ذلک فی موضعین من القرآن.» در دو جای قرآن، خدای متعال از این عملِ امیرالمؤمنین علیه‌السّلام طبق این روایت شکرگزاری کرد. و هوقوله تعالی: «سیجزی الله الشاکرین، و سنجزی الشاکرین.[2] »

لزوم شکر نعمت‌ها و برنامه‌ریزی بر اساس آنها

… از اینها بالاتر، روحیه نشاطی است که در شما مردم وجود دارد. یکی از مظاهر آن، همین حضور پرشور و محبّت‌آمیز شما مردم عزیز و گرامی در این میدان یا در خیابانهای شهر است؛ که هرچه انسان چشم میگرداند، این چهره‌های جوان و بانشاط و پرقدرت و بااستعداد را مشاهده میکند. همه اینها نعمتهای خدا بر ما مردم ایران و بر شما مردم این استان - بخصوص - و بر مسؤولین کشور است؛ که باید از این نعمتها قدردانی کنیم. خدا را بر این نعمتها شکر کنیم، و بر اساس این نعمتها برنامه‌ریزی کنیم.

حمایت واقعی از مردم مؤمنِ پشتیبان دولت از راه‌های شکر نعمت

این هم یک نکته بود که عرض کردم. اینها همه جزو آن شکر نعمتی است که قبلاً عرض شد. یعنی واقعاً اگر بخواهید شکر نعمت خدا را بکنید، یکی از روشها همین است که از این مردم خوب و مؤمن، یعنی از کسانی که حقیقتاً پشت سر دولت ایستاده‌اند و از دولت حمایت می‌کنند و بعد از این هم حمایت خواهند کرد، باید حمایت واقعی انجام گیرد. بحمدالله همین‌طور که ایشان[4] گفتند، نظام به سمت خوب و درستی در حرکت است. دشمنان سعی می‌کنند مردم را بترسانند و توی دل مردم را خالی کنند، که آینده چنین است و امریکا چنان است! سعی می‌کنند خصومتهای جهانی را بزرگ کنند و بعضی از افراد ضعیف را بترسانند و مردم را …

افزونی نعمت حج با قدردانی و سلب آن با ناسپاسی

نکته‌ی مهمی که این‌جانب می‌خواهم به شما برادران و خواهران از هر کشور و ملت که هستید بگویم این است که حج، نعمتی الهی است که بر نسلهای مسلمان ارزانی شده است. قدردانی و شکرگزاری، آن را زیاد می‌کند و ناسپاسی و قدرناشناسی، آن را از مسلمین می‌گیرد که این همان عذاب شدید الهی است که: «و لئن کفرتم ان عذابی لشدید».

لزوم شکرگزاری ملت و مسئولان از نعمت انتخابات

ملت و نمایندگان و مسؤولان کشور باید این نعمت بزرگ را شکرگزارند و چنانکه لازمه ی قدردانی و نعمت شناسی است، با آن رفتار نمایند. این جانب ضمن تشکر دوباره از مردم عزیزمان که این قدم بلند را در مرحله یی حساس برداشتند و با درود و سلامی از اعماق جان بر امام رفیع الشأن، که این حضور و حماسه ها را پایه گذاری کرد، نکاتی را به نمایندگان محترم یادآوری می کنم:

ناتوانی زبان از شکر توفیق کار هنری هدایتگر

… احساس انجام وظیفه به ما بدهد، هم در سرنوشت کشور و ملت و ادب و تاریخمان اثر بگذارد، هم یک عده گمراه بیچاره را نجات بدهد و هم رضای الهی را کسب کند، چه چیزی را با این می‌توانید برابر کنید؟ چیزی را دارید که با این مقابله کند؟ این، والاترین است. این، بهترین است. چیزی است که اگر کسی به آن دست پیدا کرد، باید هر لحظه هزاران بار خدای متعال را شکر بگزارد؛ و البته نخواهد توانست؛ زیرا زبان از شکرگزاری قاصر است. آن انسانی که توانسته کاری پیدا کند که هم می‌بیند در مقابل چشم خودش گمراهانی، لغزندگانی، بی‌دست و پاها و سرگشتگانی به وسیله‌ی کار او هدایت می‌شوند و راه پیدا می‌کنند و می‌توانند به سعادت برسند؛ هم این کار مورد علاقه‌ی اوست و بر او تحمیل نیست - چون آدم هنری و …

به زبان آوردن نعمت خدا به استناد آیهٔ قرآن

یک نکته، آن جنبه‌های ارزشی است که باید در کار تفریح دخالت داشته باشد. من برنامه‌ی «صبح جمعه با شما» را گوش می‌کنم و این برنامه، حقیقتاً یکی از برنامه‌های بسیار هنرمندانه است. لازم می‌دانم از باب این‌که این هم از نعمتهای خدا بر ماست، آن را به زبان بیاورم. در آیه‌ی شریفه‌ی قرآن است که «و أما بنعمة ربک فحدث[2] ؛» یعنی انسان، نعمت خدا را باید به زبان بیاورد و بگوید. و این از نعم خداست. یکی از نعمتهای خدا، برنامه‌ی «صبح جمعه با شما» است که خیلی خوب و خیلی هنرمندانه و هوشمندانه تهیه و تنظیم می‌شود و بر خاسته از یک مغز فرزانه و عالم است. تا یادم نرفته این را بگویم، از جمله مواردی که باعث شد از این برنامه‌ی شما خیلی خوشم …