رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

کشته شدن در راه خدا و جایگاه و آثار آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

اگرچه در روزها و شبهاى متعلّق به سیّدالشّهدا (علیه السّلام) همه‌ی اجتماعات مردم ما و دیگر شیعیان در سراسر عالم، بوى شهادت و عطر فداکارى در راه خدا را دارند، امّا اجتماعى که متعلّق است به خانواده‌هاى شهدا و فرزندان شهدا و مسئولان دستگاهى که خادم شهدا است، طبعاً آب‌ورنگ دیگرى و حال‌وهواى مخصوص به خود را دارد. شما یک انتساب افتخارآمیزى به شهادت دارید. شهادت یکى از آن مفاهیمى است که فقط در ادیان معنا میدهد؛ اگرچه در همه‌ی ملّتها و کشورها اگر کسى در راه هدفهاى ملّى کشته بشود، به او شهید میگویند ‌-همه‌ی کشورهایى که امروز نامى و آوازه‌اى دارند و تاریخى پشت سر آنها است، کسانى را به‌عنوان شهید در میان خودشان می‌شناسند و به آنها افتخار میکنند و یاد آنها را گرامى میدارند؛ و اینها همان کسانى هستند که در یک برهه‌اى از تاریخ آن کشور و آن ملّت، در راه هدفهاى ملّى یا حفظ استقلال ملّى جنگ کردند و کشته شدند- امّا درحقیقت نام شهید و معناى شهید در آنجایى صادق است که ادیان در آنجا هستند. شهید یعنى آن انسانى که در راه آرمانهاى معنوى کشته میشود و جان خود را ‌-که سرمایه‌ی اصلى هر انسانى است- صرف میکند براى یک هدف و مقصد الهى و خداى متعال هم در پاسخ به این ایثار و این گذشت بزرگ، حضور او را در ملّت او تداوم میبخشد و یاد او، فکر او، آرمان او زنده میماند. این خاصیّت کشته شدن در راه خدا است. آن کسانى که در راه خدا کشته میشوند، زنده هستند. جسم آنها زنده نیست، امّا وجود حقیقى آنها زنده است.
و من عرض کنم بهترین مردن‌ها شهادت است؛ بالاترین اجرها براى انسانى که در راه خدا مبارزه میکند، نوشیدن شربت گواراى شهادت است. خوشا به حال آن عزیزان و گوارا باد بر آنها این نعمت بزرگ الهى! اجرشان را با شهادت گرفتند. شهادت یعنى وارد شدن در حریم خلوت الهى و میهمان شدن بر سر سفره‌ى ضیافت الهى. این کم‌چیزى نیست؛ این خیلى باعظمت است. پروردگارا! تو را به حقّ خون شهیدان و تو را به حقّ اولیائت و تو را به حقّ صاحب‌الزّمان (ارواحنا فداه) مرگ ما را هم به شهادت در راه خودت قرار بده.
این حرف را هم، ما در اسناد و مدارک اسلامی نداریم که برو خودت را به کام کشته شدن بینداز. ما چنین چیزی نداریم. شهادتی را که ما در شرع مقدّس میشناسیم و در روایات و آیات قرآن از آن نشان میبینیم، معنایش این است که انسان به دنبال هدف مقدّسی که واجب یا راجح است، برود و در آن راه، تن به کشتن هم بدهد. این، آن شهادتِ صحیح اسلامی است. اما این‌که آدم، اصلاً راه بیفتد برای این‌که «من بروم کشته شوم» یا یک تعبیر شاعرانه چنینی که «خون من پای ظالم را بلغزاند و او را به زمین بزند»؛ اینها آن چیزی نیست که مربوط بدان حادثه به آن عظمت است. در این هم بخشی از حقیقت هست؛ اما هدفِ حضرت، این نیست.

کشته شدن در راه خدا برترین نیکی و فراتر از ارزش‌گذاری با درجه

مطلب دوّم این است که ما با همین دید وقتى نگاه کنیم، براى شهداى عزیزمان قادر به تعیین درجه نخواهیم بود؛ که فرمود: فَوقَ کُلِّ بِرٍّ بِرٌّ حَتّىٰ یُقتَلُ الرَّجُلُ فی سَبیلِ الله؛ هر خوبى‌اى یک خوبىِ برترى دارد، تا برسد به کشته شدن در راه خدا؛ فَلَیسَ فَوقَهُ بِرّ؛[4] بالاتر از آن، دیگر هیچ نیکى‌اى و خوبى‌اى متصوّر نیست و وجود ندارد. نهایت براى اینکه در مجموعه‌ى نیروهاى مسلّح جاى هر کسى باید معیّن باشد، ما براى شهداى عزیز هم به ‌طور معمول درجه در نظر میگیریم. کسانى که به شهادت میرسند، معمولاً یک درجه بالاتر به آنها داده میشود؛ این به معناى ارزش‌گذارى شهادت نیست؛ این هم یک نوع احترامى است …

تفاوت شهید حادثه با شهیدی که از لذات زندگی گذشت و به استقبال مرگ رفت

ممکن است در خیابان داریم راه میرویم، تصادفاً یک حادثه‌اى پیش بیاید یا یک ماشینى به ما بزند یا یک بمبى جلوى پاى ما منفجر بشود؛ خب، اسم آن هم در عرف معمولى شهید خواهد بود اگر به ‌وسیله‌ى دشمن این کار انجام بگیرد امّا این غیر از آن فداکارى است. این شهید با آن شهیدى که از جوانى و لذّاتش و زن و زندگى و فرزند و پدر و مادر و آب سرد خنک تابستان و کرسى گرم زمستان میگذشت و در برفها، روى کوه‌هاى گردِه‌رَش[7] یا گرماهاى جنوب خوزستان، تابستان و زمستان را میگذرانید و میرفت به استقبال مرگ که کمین کرده بود در هر قدمى زیر پاى او و سر راه او و بالاخره هم به شهادت میرسید، خیلى تفاوت دارد، خیلى فرق دارد.

پیوند وجود شهید با زنده و فعال بودن انقلاب در برابر دشمن

… به خانواده‌هاى شهدا را پذیرفتند و این را براى خودشان یک انجام وظیفه‌ى انقلابى دانستند و دنبال کردند، بنده شخصاً صمیمانه متشکّرم و دعا میکنم که خداى متعال کمکشان کند، توفیقشان بدهد. بناى بنیاد شهید از آغاز بر یک درک انقلابى از حوادث جارى جامعه‌ى ما بود. اگر انقلاب زنده نباشد، فعّال نباشد، در صحنه و عرصه‌ى سازندگى انقلابى و حقیقى نباشد، چهره‌ی جدّى و مصمّمى در مقابل دشمن نداشته باشد، شهیدش کجا بود تا بنیاد شهید بخواهد. فرض بنیاد شهید، فرض حیات انقلاب است و با همین دید هم باید به بنیاد شهید نگاه کنند؛ هم کسانى که از بیرون نگاه میکنند و هم بخصوص کسانى که زیر بار سنگین این کار عظیم خودشان را درگیر کردند و مشغول کردند و وظیفه را در این تشخیص دادند، که تشخیص خوب و مبارکى هم هست. …

اسلام ما اسلام جهاد و شهادت و آمادگی ملت برای پیمودن این راه

پافشاری بر اسلام ناب محمّدی (صلّی الله علیه و آله) و مقابله با خواسته‌ها و امیال استکبار و ارتجاع، اهداف انقلاب اسلامی است. اسلام ما اسلام جهاد و شهادت است. ملّت ما، با آمادگی کامل، پا در این راه نهاده و ما نیز امیدواریم در راه این اسلام، خدا را ملاقات کنیم.

شهادت بودن کشته شدن تنها با شرایط خاص

… و صلح میشد. صلح عوامل خودش را داشت و هیچ تخلّفى و گزیرى از آن نبود. آنجا آن روز شهادت ممکن نبود. مرحوم شیخ راضى آل‌‌یاسین (رضوان الله‌‌ تعالى علیه) در این کتاب صلح الحسن که بیست سال پیش بنده آن را ترجمه کردم و چاپ شده، ثابت میکند که اصلاً جا براى شهادت نبود. هر کشته شدنى که شهادت نیست؛ کشته شدن با شرایطى شهادت است؛ آن شرایط در آنجا نبود. و اگر امام حسن (علیه ‌‌السّلام) آن روز کشته میشدند، شهید نشده بودند؛ کشته شده بودند. امکان نداشت کسى آن روز بتواند در آن شرایط، حرکت مصلحت‌‌آمیزى را انجام بدهد که کشته بشود و انتحار نباشد و اسم آن شهادت باشد؛ لذا صلح کرد.

کشته‌شدن در مبارزه با تجاوز آمریکا به منطقه، شهادت است

… ما سیستم امنیّتى باید اینجا درست کنیم. خاک بر سر ملّتها و دولتهایى که اجازه بدهند آمریکاى متجاوز بیاید طبق منافع خودش نقشه بکشد و در خلیج ‌فارس و منطقه‌ى خلیج‌ فارس بخواهد سیستم امنیّتى درست کند![6] مسلمانها نخواهند گذاشت؛ ملّتهاى اسلامى اجازه نخواهند داد. هر کسى در مقابله‌ى با تجاوز آمریکا و طمع‌کارى آمریکا و نقشه‌ها و سیاستهاى آمریکا براى دست‌اندازى به منطقه‌ى خلیج‌ فارس بِایستد و مبارزه کند، جهاد فى‌سبیل‌الله‌ کرده و هر کسى در این راه کشته بشود شهید است.