رفتن به محتوای اصلی

شناخت ائمه (ع)

نام‌های دیگر: شناخت رهبران

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

شناخت زندگی و راه امامان شیعه و فایده‌های آموزشی و روحی آن.

شاهدها (۱۵ پاراگراف)

فایدهٔ آموزشی شناخت گفتار و کردار رهبر برای پیروان

شناخت رهبران و پیشوایان، برای پیروان و دنباله‌روان، دارای دو فایده است. یک فایده، «فایدۀ آموزش» است؛ اگر گفته و کردار و برنامۀ رهبر برای پیروان معلوم شد، فایدۀ بزرگ و مهمی که دارد، این است که به پیروان می‌آموزد چگونه زندگی کنند. چرا این فایده در شناخت برنامۀ رهبر هست؟ چون معنای رهبری این است، یعنی یکی از ابعاد رهبری این است. شما اگر چنانچه کسی را که امام می‌دانید، ندانید که دربارۀ فلان مسئله، قضاوتش چه بود و عملش چگونه بود، طبعاً نمی‌توانید از او پیروی کنید و مأموم او باشید، …

لزوم شناخت راه و خط سیر زندگی امام برای پیروی از او

وقتی‌که ما امام را به امامت شناختیم، باید راه امام را هم بشناسیم، خط سِیر زندگی او را هم بفهمیم و بدانیم؛ تا وقتی خط سِیر زندگی او را دانستیم، بتوانیم دنبال این خط سِیر را بگیریم و عمل کنیم.

فایدهٔ آموزندگی شناخت زندگی پیشوایان در پیمودن خط زندگی

بنابراین یک فایدۀ شناختن زندگی رهبران و پیشوایان، فایدۀ آموزندگی است. یعنی به انسان می‌آموزد که خط زندگی را چگونه باید مشی کرد و رفت و پیمود. به شیعه می‌آموزد که اگر می‌خواهد پیرو امام و پیشوای خود باشد، درمقابلِ فلان مسئلۀ تاریخی یا فلان حادثۀ اجتماعی، چگونه باید موضع بگیرد. به کسی که در مقام رهبریِ اجتماع به‌جای امام نشسته است، می‌آموزد که باید چگونه دنبال کار امام را بگیرد و چگونه جامعه را سِیر …

فایدهٔ روحی و احساسی شناخت رهبران

دومین فایده‌ای که بر شناخت رهبران و پیشوایان مترتب است، فایدۀ روحی و فایدۀ احساسی است، نه فایدۀ آموزندگی. یک جامعه مثل یک خانواده است. شما بچه‌های دو خانه را تصور کنید؛ [در خانه‌ای] اینها احساس کنند که پدر باشخصیتی نداشته‌اند، یا اصلاً پدر نداشته‌اند؛ عکس این را هم تصور کنید. [در خانۀ دیگر] اینها تصور کنند که پدر باشخصیت عظیم‌الشأنِ آبرومندی داشته‌اند که …

دو فایدهٔ آموزندگی و برانگیزانندگی و ایجاد روح غرور در پیروان

گفتیم که شناخت زندگی امام و سیرۀ عملی امام، دارای این دو فایده است: یکی اینکه آموزنده است، و دیگر اینکه برانگیزاننده و به‌اهتزازدرآورنده است؛ انسان را در پیچ‌وخم‌های زندگی کمک می‌کند، به انسان حالت تفاخر و مباهات می‌دهد. تعبیر جامع‌تری برای فایدۀ دوم هست و آن اینکه در انسان روح غروری به‌وجود می‌آورد. این احساس را در پیروان امام به‌وجود می‌آورد که راهی که او می‌رفت و امروز منِ شیعه مدعی‌ام که راه او را می‌روم، راه خداست، راه پرافتخار است، راه افتخارآفرین است؛ و بنابراین این راه را باید پیمود و باید رفت. شناخت امام این دو فایده را دارد.

لزوم شناخت سیمای واقعی ائمه نه فقط نام و تاریخ ولادت

سیرتمان باید این باشد که این بزرگ‌مردان تاریخ اسلام را بشناسیم؛ و شناسایی اینها به نام و نشان و پاره‌ای خصوصیات، حرف تازه‌ای نیست. این را که امام سوم در سال چندم هجرت، یا امام ششم در زمان کدام قدرت اموی یا عباسی دیده به جهان گشود، یا می‌دانیم، یا اگر هم نمی‌دانیم، لازم نداریم. آنچه در زمینۀ شناخت این بزرگ‌مردان الهی برای ما لازم است، شناخت سیمای واقعی آنهاست؛ آنچه امروز به آن می‌گویند بیوگرافی. بیوگرافی یک انسان را چه چیزهایی تشکیل می‌دهد؟ آیا تاریخ ولادت او و تاریخ وفات او و عدد فرزندان او و نام زنان اوست؟ یا نه، عناصر و عوامل تشکیل‌دهندۀ شخصیت اوست؟ چه چیزهایی شخصیت این رجل مورد نظر را تشکیل می‌دهد؟

ناشناخته ماندن چهرهٔ بزرگان مکتب تشیع در روزگار جلوهٔ آن

لذاست امروز در روزگار جلوۀ تشیّع، در روزگاری که پیشرفت‌های فرهنگ فکری عالَم، مخصوصاً فرهنگ انقلابی جهان، همه‌جا به اصالت شیعه، و واقعیت این آیین، و موافقت این آیین با سنت پروردگار در تاریخ و در انسان، گواهی می‌دهد، در روزگاری که جا دارد انسانیت، سخن امام شیعه را بفهمد و بشناسد، در یک‌چنین روزگاری هنوز وقتی‌که برمی‌گردیم به تاریخ صدر اسلام، می‌بینیم چهرۀ بزرگان این مکتب، ناشناخته است. اگر نبود کوشش عده‌ای از بزرگان سَلَف ما ـ که سخنان این بزرگواران را حفظ کردند ـ ما امروز از تشیّع چیزی در دست نداشتیم؛ چون رجال تشیّع را نمی‌شناختیم.

درمان ناشناختگی ائمه با تحقیق پیگیر و احساس مسئولیت محققان و علاقهٔ شیعیان

این، زمینۀ درد بود. و درمان، به تحقیق است و به کوشش و تلاش پیگیر، و به احساس مسئولیتی ازطرف محققین، و به ابراز علاقه‌ای ازطرف شیعیان ـ به‌طور عموم ـ که امامانشان را بشناسند.

پذیرش ناشناختگی ائمه نخستین گام و پندار شناخت، بلای بزرگ

ما اول احساس ناشناختگی را در خودمان بپذیریم و باور کنیم که ائمه را نشناخته‌ایم؛ اگر این را فهمیدیم و باور کردیم و معلوم شد، به گمان بنده، یک مقداری از راه پیموده شده. بلای بزرگ، ندانستن است؛ تصور باطل است و گمان اینکه ما ائمه‌مان را خوب می‌شناسیم. و آنهایی که بیشتر در «خود» سر فروبرده‌اند تا در «منابع تحقیق»، و به «پندارِ» خود بیشتر سرگرم شده‌اند تا به «واقعیت‌های زمان ائمه علیهم‌السلام»؛ وقتی‌که اشکی هم از روی دلسوزی می‌افشانند، خوشحالند که با معرفت می‌گریند! ما قبول نداریم که این گریه، گریۀ بامعرفت …

ناشناخته بودن زندگی ائمه با وجود شناخت نام و منصب آنان

یک چیز برای ما لنگ است و آن این است که ما اگرچه این بزرگواران را به نام و نشان و منصب شناخته‌ایم، اما زندگی اینها برای ما ناشناخته است. بحث ما دربارۀ این است که زندگی ائمۀ معصومین از اهل‌بیت علیهم‌السلام ـ همین دوازده نفر معهود ـ به چه صورت و به چه کیفیتی می‌گذشته است؛ هدف اینها چه بوده و برنامه‌های اینها را چه چیزهایی تشکیل می‌داده. (51/11/19) ائمۀ هدی علیهم‌السلام این‌کسانی‌که ما اینها را …

کمی اطلاعات دربارهٔ زندگی ائمه تا حد ناشناخته ماندن آنان برای شیعه

و ما معتقدیم که دراین‌باره اطلاعات کم است. بنده شخصاً اعتقادم بر این است که در این زمینه، خیلی اطلاعات کمی [داریم]؛ برای خاطر اینکه خود بنده هم قبل از آنکه در این زمینه بگردم و مطالعه کنم و یک چیزی بخواهم به‌دست بیاورم، یک اطلاعات خیلی مبهم و مجملی داشتم؛ بعد که وارد شدم و نگاه کردم، دیدم نه، خیلی حرف هست، خیلی مسائل هست، خیلی نگفته‌ها هست؛ آن‌قدر از این نگفته‌ها هست که اگر کسی بگوید شیعه، ائمۀ خود را اصلاً نشناخته، خیلی نباید تعجب کرد. (51/11/19)

احساس غرور از خواندن زندگی قهرمانان هم‌نیاز

… ـ چون با اینها هم‌نژاد بود یا چون با اینها هم‌منطقه بود یا اگر هیچ‌کدام از اینها نبود، چون با اینها هم‌نیاز بود یعنی دارای نیاز واحدی بودند، دارای راه واحدی بودند ـ برای زنده‌کردن این ملت، خوب است که آن قهرمان را زنده کنند؛ خوب است که آن قهرمان را بشناسند. امروز شما هم وقتی‌که زندگی فلان قهرمان دیگر را که در گوشۀ دیگر دنیا زندگی می‌کرده، می‌خوانید، لذت می‌برید، احساس احتظاظ[5] می‌کنید، احساس می‌کنید که به‌خاطر نیاز مشترکتان با او، در خودتان یک غروری وجود دارد. پس این خاصیت شناخت رهبران است از جنبۀ دوم.

بی‌بهرگی امروز از دو فایدهٔ شناخت زندگی امام

متأسفانه امروز هیچ‌یک از این دو فایده در اختیار ما نیست، ما نه به‌صورت آموزنده زندگی امام را فهمیده‌ایم و نه به‌صورت برانگیزاننده. وقتی به زندگی ائمۀ هدی علیهم‌السلاام نگاه می‌کنیم، چیزی از زندگی اینها به‌دست نمی‌آوریم. خب، اگر بخواهید به ظاهر نگاه کنید، زندگی، زندگی متناقضی است، به‌حسب دریافت عوام مردم و آنهایی که در حکم عوامند؛ امام حسن علیه‌السلام یک‌طور زندگی می‌کند، امام حسین علیه‌السلام نقطۀ مقابل او زندگی می‌کند. هر دوی اینها زندگی‌شان با امام چهارم فرق دارد؛ هر سۀ …

آگاهی از جزئیات خانوادگی و تاریخ ولادت به‌جای موضع امام

… و وفادار آن امپراتوری زندگی کنند؟ یا نه، یک آدم مخالفی بودند؟ اگر مخالف بودند، آیا این مخالفت را به‌صورت غصه‌ها و روضه‌ها و ناراحتی‌ها در خود حفظ کردند و در دل نگه داشتند تا به فوت ایشان منجر شد؟ یا نه، این را به یک صورتی ظاهر کردند؟ هیچ معلوم نیست. اما این را که مادر امام صادق علیه‌السلام کیست، غالباً می‌دانند؛ چون صد بار شنیده‌ایم و صد بار گفته‌اند. اینکه فرزندان امام چه کسانی بوده‌اند، مکرر شنیده‌ایم؛ اگر یادمان نباشد، از بی‌حافظگی است. چون گفته شده و نوشته شده، و اقوال متعددی دربارۀ تاریخ وفات و تاریخ ولادت ذکر شده.

نقد توجه صرف به باب‌الحوائج بودن امام و غفلت از زندگی مبارزاتی او

… و آن راهب مسلمان شد. از اینجا به بعدِ روایت، اینهاست. تا اینجا چیست؟ تا اینجا این است که موسی‌بن‌جعفر علیه‌السلام همین موسی‌بن‌جعفر علیه‌السلام خودمان، حضرت باب‌الحوایج، ناشناخته و فراری، در کوه‌ها و قریه‌های اطراف شام می‌گشت و متواری بود تا رسید به یک غاری. ما فقط به باب‌الحوایجی موسی‌بن‌جعفر علیه‌السلام نظر دوخته‌ایم، برای اینکه قرضمان ادا شود، مشکلمان حل شود، و ازاین‌قبیل. اما آخر، برادر! این باب‌الحوایجِ ما یک مدتی از عمرش را در کوه‌های اطراف شام و در قریه‌های اطراف شام، به‌صورت ناشناخته، فراری بوده! زندانش را بگذار کنار، چون زندانش را هم آمیخته‌اند با یک حرف‌هایی که اصلاً آن وضع پرشکوه اولی خود را از دست داده. موسی‌بن‌جعفر علیه‌السلام در شام چه‌کار می‌کرده؟ در قریه‌های شام چه‌کار می‌کرده؟ چرا به کوه‌ها رفته بود؟ چرا فراری باشد؟ چرا متواری باشد؟ …