برجستهترین پاراگرافهای هر رهبر دربارهٔ این نمایه، هر کدام از یک متن.
تهیهشده با هوش مصنوعیآخرین نخستوزیر رژیم پهلوی.
امام خمینی
بیعقلی او در نپذیرفتن نصیحت امام برای قرار گرفتن در اختیار ملت
این چه شد؟ این یک تحولی پیدا شد در قشرهای نظامیها؛ که یا روحیهها را دادند از دست یا متحول شدند و متصل شدند به- البته مختلف بودند- اینها؛ متصل شدند به این جمعیت. در این آخر این آدم بسیار بیعقل، این بختیار بسیار بیعقل که من نصیحتش کردم و اگر نصیحت مرا قبول کرده بود حالا نخست وزیر بود؛ من نصیحت کردم به او آن وقت که پاریس بودم که تو حالا که شاه رفته یک چیزی دستت آمده بیا بگو که من میخواستم یک خدمتی به ملت بکنم، حالا من در اختیار ملت؛ اگر این [کار] را میکرد قهرمان میشد؛ نفهمید که چه بکند.
عقبنشینی از تهدید توقیف و امر به کشتار به اقرار خودش
… چیزهایی شروع شد. ما امر کردیم که وزرا [را] به وزارتخانهها راه ندهند و اتْباع وزارتخانهها هم این را قبول کردند و راه نمیدادند. حتی تعبیر رئیس دولت این بود که تا این به طور شوخی، این نخستوزیری به طور شوخی است، ما کاری نداریم. اول گفته بود توقیف میکنیم؛ حالا یک خرده عقبتر رفت و گفت تا شوخی است ما حرفی نداریم، لکن اگر جدی بشود چه خواهیم کرد[1] ما کم کم گفتیم جدی بشود! امر منتهی شد به اینکه آن آدمی که میگفت که توقیف میکنیم و چه خواهیم کرد به واسطه خوی بیابانی که داشت. این خوی بیابانی بود که در شاپور بختیار بود و من هم این خوی بیابانی را میدانستم، که ما با اینها دیری است که سوابق داریم امر منتهی شد به اینکه ایشان جنایاتی کرد، کشتاری کرد. امر به کشتاری کرد به حَسَب اقرار خودش که در روزنامهها منعکس میشد، که با امر من است و ارتش کاری انجام نمیدهد الّا به امر من.[2]
رد ادعای ملی و قانونی بودن نخستوزیر منصوب شاه
… اطلاع داریم و در مشاهدات ما بوده، باز همین معنا بود. بنا بر این یک حکومت ملی، یک سلطنت ملی، یک انتخابات ملی در این وطن نبوده است؛ از اینکه این انتخابات و مجالسْ مجالسِ ملی نبوده است. دولتهای ناشی از این مجلس هم غیر قانونی است، و مستند به آرای ملت نبوده است. این شخصی هم که الآن به جای محمد رضا خان و به امر محمد رضا خان به مسند وزارت نشسته است، ایشان هم [که] ادعا میکند من «ملی» هستم قانونی هستم، نه قانونی هست و نه ملی هست. اما ملی نیست برای اینکه احترام به این ملت هیچ نمیگذارد، احترام به این فریادهایی که الآن هم در بین خیابانها هست نمیگذارد؛ و اما قانونی نیست برای اینکه منشاش مجالسی است که آنها قانونی نیستند. و خود ایشان هم قبل از اینکه به وزارت برسد تصدیق داشت به اینکه مجلسیْن قانونی نیستند. حالا که به وزارت رسیده میگوید که قانونی هستند! البته اشخاصی که این طور باشند که آنکه به نفع خودشان است یکجور است، آنکه به نفع خودشان نیست یک موضوع؛ اگر به نفع او شد قانونی است، اگر به نفع ما شد غیر قانونی است.
دولت نبودن دولت بختیار و بیمعنا بودن استعفای آن
دولت این آقا،[1] که ناشی از این مجلس و ناشی از آن شاه و- نمیدانم- ناشی از [سرنیزه] است ... این دولت نیست تا اینکه ما بگوییم بیاید استعفا بکند! دولت اصلًا نیست، استعفا میخواهد چه کند. استعفا مال این است که دولتی [قانونی] باشد. منتها هر کس که تنبه پیدا کرد، توبه کرد برگشت، توبهاش البته قبول است؛ خدا قبول میکند، ملت هم قبول میکند. اینهایی که ماندهاند سر جای خودشان، در معصیت هستند؛ در زندگی دارند معصیت میکنند. اینهایی که بیرون آمدهاند، …
غاصب و فاقد مقام رسمی بودن و پشتیبانی حامیان شاه از او
… اگر شما کنار بروید و کار به مردم نداشته باشید، مردم دعوا ندارند؛ مردم آرامند؛ مُسْلمند. مردم میدانند که قواعد اسلام اقتضای این چیزها را نمیکند. شما کنار بروید. از فردا شما بروید کنار. شما یک آدم عادی هستی؛ نه نخستوزیری و نه آن وکیل هست و [نه] آن کس دیگر. یک آدم عادی هستی مثل سایر افراد، برای اینکه مقامت رسمی نیست. یک آدم عادی هستی غاصب؛ منتها تو را وادار کردند به اینکه باید این کار را بکنی. اینکه من میگویم وادار کردند، برای اینکه همان اشخاص، همان دولتهایی که پشتیبانی میکردند از شاه، همان اشخاص پشتیبانی میکنند از این آقا. میفرستند که این را چه، میگویند که ما پشتیبان این هستیم. آدم فرستادند اینجا.[9] به ارتش گفتند که شما باید حتماً پشتیبانی بکنید از دولت. اگر ملی هست که محال است- امریکا «ملیت» را اصلًا زیر پا دارد میگذارد و گذاشته است- اگر ملی بود که محال بود که امریکا …
اعلامیهٔ بختیار برای دیدار با امام در پاریس و ناباوری از پذیرش آن
… بهشتى و شهید مطهرى و اینها بودند اشخاص بارزى که معلوم بود با امام در ارتباط هستند دائماً و بعضى از برادران دیگرمان مثل آقاى برادرمان آقاى هاشمى، شهید باهنر، اینها کسانى بود که مشخص بود که مشخص بود با امام در ارتباط هستند در زمینهى مسائل تظاهرات و اینها. آن اعلامیه را فرستاد آن روز عصرى در مدرسهى رفاه بودیم که آن اعلامیه را یکى از همان آقایانى که با آن گروه ارتباط داشت آورد آنجا و گفت بله این اعلامیه را بختیار داده و گفتند که امام هم موافقت کردند با این اعلامیه ... بله همان اعلامیهاى بود که در او گفته بود که من مىخواهم براى پارهاى از گفتگوها و تبادلنظر بروم پاریس و با آیتاللَّه خمینى صحبت کنم. که ما برایمان خیلى غیر قابل باور بود که امام ملاقات با بختیار را با این شرط به این سادگى بپذیرند، چون ما مىدانستیم قبلاً که اذن دخول زیارت امام استعفا از مقامات و حتى یک خرده بالاتر، تبرى کردن از نظام پادشاهى و این چیزهاست، اصلاً این آن وقت ما مىگفتیم این اذن دخول خدمت امام است، آن وقت چطور ایشان با این چیز مثلاً بىرمق و ضعیف، این متنى که خیلى ضعیف بود چنین اجازهاى پیدا کرده باشد براى ما غیر قابل تصور بود، لکن از طرفى آن آقایى که این را آورده بود و جزو خودمان هم بود دیگر، جزو شوراى انقلاب بود، به تحقیق مىگفتش که نخیر این کار حتماً انجام گرفته و اینها. مرحوم شهید بهشتى اول توى جلسه نبود بعد ایشان آمد، قبل از آنى که ایشان بیاید شهید مطهرى یک اصلاح در این عبارت کرد بعد که شهید بهشتى آمد یک اصلاح هم ایشان کرد که این دو تا اصلاح تقریباً محتوا را عوض مىکرد، مثلاً براى کسب نظر او نوشته بود فرض کنید کردند کسب …
اهمیت بیزاری مردم بختیاری از او به سبب ایستادن در برابر انقلاب و امام
خب، چیزهایی هم که آقایان گفتند از سوابق علمی و نظامی و سیاسی و مانند اینها، آنها هم همه بهجای خود محفوظ و همه ارزش است. نکتهای که آقای نکونام گفتند دربارهی آمدنِ مردم چهارمحالوبختیاری [به تهران] برای ابراز بیزاری از بختیار،[2] خیلی مهم است. ممکن است مردم شیراز، مردم مشهد، مردم تبریز هم بیایند از بختیار ابراز بیزاری بکنند امّا خیلی فرق میکند که مردم بختیاری بیایند از یک فرد سیاسیِ شاخص بختیاری که در مقابل انقلاب و در مقابل امام قرار گرفته، ابراز بیزاری کنند؛ این نکته مهم است. این هم که ایشان گفتند که مردم توقّع دارند که آن روز روز شاخصی باشد، درست است، این واقعاً جا دارد؛ چون در بین عشایر این وابستگیها و پیوندهای عشایری، چیز کوچکی نیست، چیز خیلی مهمّی است. اینها همان کسانی هستند که در قضیّهی مشروطه، بلند شدند …
گماردن او برای نگه داشتن چندروزهٔ رژیم در آستانهٔ انحلال
… به دولت، اداریها، نظامیها و حتی مسؤولینِ وقت هم به مردم پیوستند. بدینترتیب، نشانههای تلاشىِ رژیمِ پادشاهی آشکار شد و نهایتاً رژیم از هم پاشید. روزی که محمّدرضا از ایران فرار کرد، در واقع رژیم پادشاهی از بین رفته بود. او دید ماندنش دیگر فایدهای ندارد. لذا مجسّمهای از فرد بیچاره بدبختِ[9] بدنامی که بدنامتر هم شد، درست کردند تا چند روزی رژیمِ در آستانه انحلالِ کامل را نگه دارند. او سی، چهل روز بر سرِ کار ماند، تا اینکه امام آمد و با یک اشاره دستِ ایشان، همه چیز روی هم ریخت.
خنثی شدن اعلامیهٔ پیشنهادی او با مخالفت مطهری و بهشتی در شورای انقلاب
… جبههی ملی که بیاورند در آن جمعی که ما - شورای انقلاب - که همیشه دور هم جمع میشدیم و یک اعلامیهای که بختیار مایل است که این اعلامیه را اگر شما موافقید و اگر امام قبول میکنند صادر کند؛ که این اعلامیه میتوانست وجهه برای بختیار درست کند و کار را عقب بیندازد. از جملهی کسانی که، دو نفر توی آن جمع قاطعاً مخالفت کردند یکی مرحوم شهید مطهری بود، یکی مرحوم شهید بهشتی؛ این دو نفر هر کدامی یک نکتهای را به عنوان ایراد در این اعلامیه ذکر کردند که اگر آن نکته اصلاح میشد نظر بختیار برآورده نمیشد. لذا بود که وقتی این دو نفر اصلاحهای خودشان را ذکر کردند آن اعلامیه برگشت بختیار مایل نشد که آن را پخش کند آن اعلامیه را و {چیز نکرد} برایش فایدهای نداشت. یعنی یکی ایشان، یکی مرحوم شهید بهشتی این دو نفر روی دو تا نقطهی اصلی انگشت گذاشتند. بههرحال یک بینش سیاسی عمیقی ایشان داشت. یعنی عمق طبیعی و فکری آقای مطهری در میدان سیاست هم آشکار میشد. و ایشان به همین دلائل هم شاید بود، یا یکی از دلائلش حداقل این بود، …