رفتن به محتوای اصلی

شاپور بختیارشخص

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

آخرین نخست‌وزیر رژیم پهلوی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:مصاحبه با کرککروفت درباره اسلام‌— ۱۳۵۷/۱۰/۰۷

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۳
۱۳۵۷۱۳۶۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۶۴ پاراگراف)

بی‌عقلی او در نپذیرفتن نصیحت امام برای قرار گرفتن در اختیار ملت

این چه شد؟ این یک تحولی پیدا شد در قشرهای نظامیها؛ که یا روحیه‌ها را دادند از دست یا متحول شدند و متصل شدند به- البته مختلف بودند- اینها؛ متصل شدند به این جمعیت. در این آخر این آدم بسیار بی‌عقل، این بختیار بسیار بی‌عقل که من نصیحتش کردم و اگر نصیحت مرا قبول کرده بود حالا نخست وزیر بود؛ من نصیحت کردم به او آن وقت که پاریس بودم که تو حالا که شاه رفته یک چیزی دستت آمده بیا بگو که من می‌خواستم یک خدمتی به ملت بکنم، حالا من در اختیار ملت؛ اگر این [کار] را می‌کرد قهرمان می‌شد؛ نفهمید که چه بکند.

عقب‌نشینی از تهدید توقیف و امر به کشتار به اقرار خودش

… چیزهایی شروع شد. ما امر کردیم که وزرا [را] به وزارتخانه‌ها راه ندهند و اتْباع وزارتخانه‌ها هم این را قبول کردند و راه نمی‌دادند. حتی تعبیر رئیس دولت این بود که تا این به طور شوخی، این نخست‌وزیری به طور شوخی است، ما کاری نداریم. اول گفته بود توقیف می‌کنیم؛ حالا یک خرده عقبتر رفت و گفت تا شوخی است ما حرفی نداریم، لکن اگر جدی بشود چه خواهیم کرد[1] ما کم کم گفتیم جدی بشود! امر منتهی شد به اینکه آن آدمی که می‌گفت که توقیف می‌کنیم و چه خواهیم کرد به واسطه خوی بیابانی که داشت. این خوی بیابانی بود که در شاپور بختیار بود و من هم این خوی بیابانی را می‌دانستم، که ما با اینها دیری است که سوابق داریم امر منتهی شد به اینکه ایشان جنایاتی کرد، کشتاری کرد. امر به کشتاری کرد به حَسَب اقرار خودش که در روزنامه‌ها منعکس می‌شد، که با امر من است و ارتش کاری انجام نمی‌دهد الّا به امر من.[2]

رد ادعای ملی و قانونی بودن نخست‌وزیر منصوب شاه

… اطلاع داریم و در مشاهدات ما بوده، باز همین معنا بود. بنا بر این یک حکومت ملی، یک سلطنت ملی، یک انتخابات ملی در این وطن نبوده است؛ از اینکه این انتخابات و مجالسْ مجالسِ ملی نبوده است. دولتهای ناشی از این مجلس هم غیر قانونی است، و مستند به آرای ملت نبوده است. این شخصی هم که الآن به جای محمد رضا خان و به امر محمد رضا خان به مسند وزارت نشسته است، ایشان هم [که‌] ادعا می‌کند من «ملی» هستم قانونی هستم، نه قانونی هست و نه ملی هست. اما ملی نیست برای اینکه احترام به این ملت هیچ نمی‌گذارد، احترام به این فریادهایی که الآن هم در بین خیابانها هست نمی‌گذارد؛ و اما قانونی نیست برای اینکه منشاش مجالسی است که آنها قانونی نیستند. و خود ایشان هم قبل از اینکه به وزارت برسد تصدیق داشت به اینکه مجلسیْن قانونی نیستند. حالا که به وزارت رسیده می‌گوید که قانونی هستند! البته اشخاصی که این طور باشند که آنکه به نفع خودشان است یکجور است، آنکه به نفع خودشان نیست یک موضوع؛ اگر به نفع او شد قانونی است، اگر به نفع ما شد غیر قانونی است.

دولت نبودن دولت بختیار و بی‌معنا بودن استعفای آن

دولت این آقا،[1] که ناشی از این مجلس و ناشی از آن شاه و- نمی‌دانم- ناشی از [سرنیزه‌] است ... این دولت نیست تا اینکه ما بگوییم بیاید استعفا بکند! دولت اصلًا نیست، استعفا می‌خواهد چه کند. استعفا مال این است که دولتی [قانونی‌] باشد. منتها هر کس که تنبه پیدا کرد، توبه کرد برگشت، توبه‌اش البته قبول است؛ خدا قبول می‌کند، ملت هم قبول می‌کند. اینهایی که مانده‌اند سر جای خودشان، در معصیت هستند؛ در زندگی دارند معصیت می‌کنند. اینهایی که بیرون آمده‌اند، …

غاصب و فاقد مقام رسمی بودن و پشتیبانی حامیان شاه از او

… اگر شما کنار بروید و کار به مردم نداشته باشید، مردم دعوا ندارند؛ مردم آرامند؛ مُسْلمند. مردم می‌دانند که قواعد اسلام اقتضای این چیزها را نمی‌کند. شما کنار بروید. از فردا شما بروید کنار. شما یک آدم عادی هستی؛ نه نخست‌وزیری و نه آن وکیل هست و [نه‌] آن کس دیگر. یک آدم عادی هستی مثل سایر افراد، برای اینکه مقامت رسمی نیست. یک آدم عادی هستی غاصب؛ منتها تو را وادار کردند به اینکه باید این کار را بکنی. اینکه من می‌گویم وادار کردند، برای اینکه همان اشخاص، همان دولتهایی که پشتیبانی می‌کردند از شاه، همان اشخاص پشتیبانی می‌کنند از این آقا. می‌فرستند که این را چه، می‌گویند که ما پشتیبان این هستیم. آدم فرستادند اینجا.[9] به ارتش گفتند که شما باید حتماً پشتیبانی بکنید از دولت. اگر ملی هست که محال است- امریکا «ملیت» را اصلًا زیر پا دارد می‌گذارد و گذاشته است- اگر ملی بود که محال بود که امریکا …

نصیحت به کناره‌گیری، توبه و پذیرش امر ملت

و یک نصیحتی هم به دولت می‌کنم که آقا! شما یک آدم عادی هستید، آبرویت را می‌ریزی، برو کنار. «من سرِ لج افتاده‌ام»! آخر برای چه انسان سر لج بیفتد و یک ملتی را، مقدرات یک ملتی را مَلْعبه کند که «من لُرَم، سر لج افتادم»! حتماً باید با پس‌گردنی ردشان کنند؟ خوب، مثل آدم بیا توبه کن. بگو صحیح است حرفهای ملت، امر امرِ ملت است.

مهرهٔ دیگر بیگانگان با نقاب ملیت پس از بیرون رانده شدن شاه

… گشودن روی ملت و برادران و خواهران خود ننگین کرد، اکنون نوکر یا نوکران خائنش، این خدمت به استعمار را به عهده گرفتند. هر روز مواجه با یک دسته نیرنگ باز هستیم که می‌خواهند منافع اجنبی را تامین کنند، اگر چه به کشتار هزاران نفر از این ملت رنجدیده شجاع بینجامد. ملت دلیر با خون جوانان عزیز خود محمد رضا را از صحنه خارج کرد، لکن اجانب یک مُهره دیگر[1] را با نقاب ملیت به صحنه آوردند. اینان از این مهره‌ها فراوان دارند که سالها با ماسک فریبنده در خدمت هستند و به مجرد رفتن مُهره‌ای، مُهره دیگری را مورد تایید قرار داده‌اند و نمی‌دانم پس از این چه خواهند کرد، ولی باید بدانند که ملت هوشیار، از این نیرنگها غافل نیست و یکی پس از دیگری را مدفون …

غیرقانونی بودن شاه سابق، مجلسین و بختیار و نپذیرفتن او

جواب: من مکرر گفته‌ام که اصولًا شاه سابق قانونی نبود، مجلسین قانونی نیست، بختیار قانونی نیست. پس کسی را که قانونی نیست نخواهم پذیرفت. من به ملت ایران توصیه می‌کنم که در این وقت حساس درست بیدار باشند؛ متوجه باشند که توطئه‌ای باید در کار باشد. من می‌بینم که همان کسانی که از شاه سابق طرفداری می‌کردند حالا از بختیار پشتیبانی می‌کنند. هم دولت انگلستان و هم دولت امریکا از او پشتیبانی می‌کنند. اگر …

شرط دیدار با او: نوشتن و اعلام استعفا پیش از آمدن

من گفتم که اگر دولت بیاید اینجا یعنی رئیس دولت بیاید- به قول خودشان- بیاید اینجا، تا استعفایش را قبلًا ننویسد و اعلام نکند با من ملاقات نمی‌تواند بکند. این هم که من می‌گویم استعفا، نه اینکه این معنای واقعی استعفا دارد؛ این نیست. این نخست وزیر نیست نه اینکه نخست وزیر است و استعفا کند؛ لکن برای حفظ ظاهری که حالا کلمه استعفا را ما هم ذکر می‌کنیم و الّا استعفا یعنی چه! تو نخست وزیر اصلًا نیستی! اعلام بکند من نخست وزیر نیستم. اگر این را [اعلام‌] کرد، چون مثل بعضی از آنها که بودند که خیلی …

تکذیب شایعهٔ پذیرش نخست‌وزیری او و غیرقانونی دانستن وی تا زمان استعفا

آنچه ذکر شده است که شاپور بختیار را با سمت نخست‌وزیری من می‌پذیرم، دروغ است بلکه تا استعفا ندهد او را نمی‌پذیرم؛ چون او را قانونی نمی‌دانم. حضرات آقایان به ملت ابلاغ فرمایید که توطئه‌ای در دست اجراست و از این امور جاریه گول نخورید. من با بختیار تفاهمی نکرده‌ام و آنچه سابق گفته است که گفتگو بین او و من بوده، دروغ محض است. ملت باید موضع خود را حفظ کنند و مراقب توطئه‌ها باشند. و السلام علیکم و رحمه …

خیانت به ایل خود و به ملت ایران

ملت ایران باید بداند که این شخص که متکفل حکومت شده است به ایل خودش[2] خیانت می‌کند؛ آن ایلی که پشتوانه ایران بودند و رضا شاه آنها را از پای درآورد. این شخص به ایل خودش، به ملت خودش، خیانت می‌کند. و باید ایل بختیاری بداند که این اشخاصی را که به آنها خیانت می‌کنند از جلو راه ملت بردارند. باید ارتش بداند که اینها خیانتکارند؛ به آنها کمک نکنند. باید همه ایران بدانند که توطئه‌ای در کار است؛[3] از این توطئه باید جلوگیری شود. این آخرین قدمی است که این خائنین …

ناتوانی، غیرقانونی بودن و طرد حکومتش از سوی ملت

- شاید امریکا بخواهد پشتیبانی از حکومت فعلی بکند لکن حکومت فعلی هم قادر بر حل مشکلات نیست، و به علاوه غیر قانونی است و ملت او را طرد می‌کند. پیروزی مطمئناً از آن ماست.

محکومیت دولتش و ترفند آزادی‌های سطحی برای انحراف اذهان از شاه

- من و تمام مردم ایران دولت جدید را محکوم کرده‌ایم. آزادیهای سطحی و ندادن نفت به اسرائیل، برای انحراف اذهان از ماده فساد که شاه و رژیم شاهنشاهی است می‌باشد. این حکومت[1] چون مردم از آن پشتیبانی نمی‌کنند نمی‌تواند دوام بیاورد.

غیرقانونی بودن دولت منصوب شاه غاصب

اینها یکی از راههایشان این است که این دولت[1] را پشتیبانی کنند؛ و ما قبلًا هم گفتیم- حالا هم می‌گوییم- که این دولت به تعیین شاه آمده است و شاه به حَسَب رفراندمی که شد[2] قانونیت ندارد و غاصب است و یاغی است و شاه نیست؛ بنابر این دولتی که به تعیین او آمده باشد قانونی نیست. و به پشتیبانی از مجلسیْن آمده است، مجلسیْن هم از باب اینکه برگزیده ملت نیستند و ملت اصلًا از این وکلا اطلاعی ندارد و آنها را تعیین نکرده است، مجلسیْن هم قانونی نیستند و دولت برگزیده مجلسیْن هم نمی‌تواند قانونی باشد.

بی‌نتیجه بودن مشروعیت‌بخشی به دولت او نزد ملت

بنا بر این، این نقشه‌شان که بخواهند دولت را یک دولتی حساب بکنند و یک مشروعیتی به آن بدهند، این پیش ملت ایران به جایی نمی‌رسد. و ملت ایران باید تظاهر کنند بر ضد این دولت، و بر آنها لازم است که بر خلاف این دولت مثل دولتهای سابق قیام کنند و تظاهرات بکنند و این دولت را ساقط کنند؛ چنانچه ساقط است و این دولتی نیست که بتواند آرامش را در مردم ایجاد کند. مردمی که در مقابل دولت نظامی ایستادند …

بی‌اعتباری وعدهٔ محاکمهٔ خائنان از دولت منصوب شاه

وعده‌هایی که این دولت داده است مثل وعده‌هایی است که دولتهای سابق داده‌اند. دولت سابق- یعنی اسبق[3]- خیلی وعده‌ها داد. وعده صلح داد و با تفنگ و مسلسل این صلح را می‌خواست برقرار کند! این هم وعده این را می‌دهد که ما اشخاصی که استفاده غیر مشروع کردند محاکمه می‌کنیم. ما از ایشان می‌پرسیم که خوب شاه چطور؟ شاه این اموالی را که الآن دارد، این اموالی را که به خارج منتقل کرده است، اینها همه مشروع است یا استفاده غیر مشروع است؟ اگر استفاده مشروع شما می‌دانید، خود شما هم مجرمتر از همه مجرمها هستید و تا دیروز هم این را نمی‌گفتید، …

مردود بودن دولت منصوب شاه و حرمت شرعی و جرم بودن همکاری با آن

2- دولت کنونی،[1] که منصوب شاه مخلوع و مجلسینْ غیر قانونی می‌باشد، هرگز مورد قبول مردم نخواهد بود. همکاری با این دولت غاصب به هر شکل و به هر نحوی شرعاً حرام و قانوناً جرم است. همان طوری که کارمندان محترم و مبارز بعضی از وزارتخانه‌ها و ادارات دولتی عمل کرده‌اند باید از اطاعت وزرای غاصب سرپیچی نموده و در صورت امکان آنان را به وزارتخانه‌ها راه ندهند. خواست ملت مظلوم ایران تنها رفتن شاه و برچیده شدن بساط نظام سلطنتی نیست، بلکه مبارزه …

غیرقانونی بودن حکومتش به‌سبب انتصاب شاه غیرقانونی و تأیید مجلسین غیرملی

جواب: حکومت بختیار غیر قانونی است. شاه او را تعیین کرده است و شاه خلاف قانون است. شاه نیست و مجلسین او را تایید کرده‌اند. مجلسین ملی نیستند. بنا بر این ما با او مخالف هستیم. آن حکومتی که ما اختیار می‌کنیم یک جمهوری است که متکی به آرای ملت است و قانون اساسی‌اش اسلام است.

مخالف نبودن با شاه، بند و بست با آمریکا و غیرقانونی بودن

جواب: اولًا بختیار مخالف شاه نیست. او می‌خواهد شاه را نگه دارد. ایشان با امریکا بند و بست دارد. و ثانیاً بر فرض اینکه مخالف شاه باشد خودش مخالف قانون است. مجلسین مخالف قانونند و شاه هم مخالف قانون است. از این جهت ما مخالف او هستیم.

غیرقانونی بودن دولتش به‌سبب انتصاب از سوی رژیم غیرقانونی شاه

جواب: به دو دلیل: یکی اینکه این دولت از طرف رژیم شاه تعیین شده است. این رژیم قبل از تظاهرات تاسوعا و عاشورا، خود غیر قانونی بود و تظاهرات مزبور که در واقع نوعی رفراندم بودند، غیر قانونی بودن رژیم را تعیین کردند. دلیل دیگر این است که نه مجلس شورا و نه مجلس سنا هیچ پایگاه ملی ندارند و نمایندگان این دو مجلس را که دولت از آنها رای اعتماد می‌خواهد، ملت انتخاب نکرده است.

رد درخواست موافقت با دولت بختیار به سبب مخالفت آن با قوانین

اما راجع به دولت بختیار؛ شما سفارش می‌کنید که ما بر خلاف قوانین خود عمل کنیم. بر فرض آنکه من چنین خطایی بکنم، ملت ما حاضر نخواهد بود. ملت ما این همه مصیبت کشید و این همه خون داد، برای آن است که از زیر بار رژیم سلطنتی و سلسله پهلوی خارج بشود. ملت ما حاضر نیست که تمام خونها هدر برود و شاه به سلطنت باقی باشد، یا برود و بدتر از اول برگردد؛ و نه حاضر است که شورای سلطنت را قبول کند؛ و آن هم بر …

غیرقانونی بودن حکومت بختیار و نپذیرفتن آن از سوی ملت

- بختیار- علی‌ ایّ حال- حکومتش بر خلاف قانون است و ملت ایران نمی‌تواند حکومت او را قبول کند. منتهی شدن به کودتای نظامی همین است که تا کنون بوده است و با حکومتهای نظامی یا دولت نظامی رفتار کرده است. و ما در راه اسلام و کشور خودمان، کوشش خودمان را تا آنجا که بتوانیم خواهیم کرد. در ایران کودتای نظامی مسئله‌ای را حل نمی‌کند؛ زیرا دولتِ قبل از بختیار، خود …

غیرقانونی بودن دولت بختیار به سبب غیرقانونی بودن شاه و مجلسین

- دولت بختیار غیر قانونی است؛ برای اینکه شاه و مجلسین هر دو غیر قانونی هستند. اما شاه؛ برای خاطر رفراندم ملت در تاسوعا و عاشورا؛ و اما مجلسیْن؛ برای اینکه به ملت اتکا ندارد و مجلسی بود که شاه وکلای او را تعیین کرده است.

غیرقانونی بودن دولت او با وجود شاه و بی‌اعتباری‌اش نزد ملت

- نخست وزیر و هر دولتی که با وجود شاه به سرِ کار بیاید غیر قانونی است و از نظر ملت ایران اعتبار ندارد؛ و بازگشت من به ایران متوقف بر این است که در آنجا بهتر بتوانم به وظایفم در زمینه خدمت به اسلام و نهضت اسلامی ملت ایران عمل کنم و دعوت یا عدم دعوت آنان در تصمیم من هیچ گونه نقشی ندارد.

بی‌قانونیتی و خیانت او به سبب رأی اعتماد مجلسین غیرقانونی

- بختیار هیچ گونه قانونیتی ندارد. او خائن است؛ زیرا مجلسین که به او رای اعتماد داده‌اند قانونی نیستند. مردم ایران حتی یک وکیل را به طور آزاد انتخاب نکرده‌اند. هر حکومتی‌ با بودن شاه مورد قبول ما نیست.

غیرقانونی بودن حکومت او به سبب اتکا به شاه معزول و مجلسین غیرقانونی

- حکومت بختیار متکی به شاه است که شاه سلطنتش غیر قانونی است و مردم او را با رفراندم خویش عزل کردند. از طرفی متکی است بر مجلسین که مجلسین قانونیت ندارد، برای اینکه منبعث از اراده ملت نیست.

خیانت دولت بختیار در گرفتن رأی اعتماد از مجلسی که فاسدش می‌داند

الآن ما با این دولت[13] مخالفیم برای اینکه این دولتْ غیر قانونی است چون شاه معرفی کرده است و غیر قانونی است؛ و مجلسین معرفی کرده‌اند یا می‌کنند، و هر دوتایشان غیر قانونی هستند. مجلسْ مجلسِ ملت نیست؛ مجلسْ مجلس شاه است یا مجلس امریکاست. ما این دولت را دولت خائن می‌دانیم، برای اینکه خیانت، بالاترْ خیانت این است که مجلس را فاسد بداند و مع ذلک از او رای اعتماد بگیرد! این خیانت به ملت است. رای اعتمادْ ایشان می‌گیرد از کسی که ملت هیچ اطلاع ندارد از وکالت اینها- این را دیگر هیچ کس نمی‌تواند انکار کند- و امر به تشکیل کابینه را از کسی می‌گیرد که ملت یک سال است داد می‌زند که مرگ بر این آدم و دارد با قلدری با مردم رفتار می‌کند. یک همچو دولتی دولت باطل است. و هر کس و هر مقامْ ادنی‌ موافقتی با این دولت بکند، خائن است بر ملت ما و به حَسَب حکم الهی هم فاسق؛ و کارِ حرام کرده، هر کس می‌خواهد باشد. و شما آقایانی که در خارج هستید این مطلب را باید برسانید به همه جا که ما ملت ایران همه این را …