حق دانستن اسفندیار در برابر گشتاسب برخلاف منطق شاهی
… سلطنتى و پادشاهى و شاهنامهاى ــ شاهنامهى به معناى واقعى ــ در جنگ و نزاع بین گشتاسب و اسفندیار، حق با کیست؟ حق با شاه است دیگر؛ منطق شاهى این است: «چه فرمان یزدان، چه فرمان شاه»؛ یعنى چه؟ یعنى هر چه شاه گفت، همان درست است؛ اصلاً حقّ مطلق، شاه است؛ حق با گشتاسب است. امّا شما نگاه کنید به شاهنامه، مىبینید که در نزاع و تنازع بین اسفندیار و گشتاسب، حق با اسفندیار است. اصلاً [فردوسی] یک حکیم الهى است. از اوّل شروع میکند با نام خدا: «به نام خداوند جان و خرد»؛ تا آخر هم همینجور. یک حکیم الهى [است]؛ فردوسى را با این چشم نگاه کنید. فردوسى خداى سخن است. زبانِ با آن استحکام و استوارى و در حقیقت پدرِ زبان فارسى امروز، و …
رواج شاهنامه در میان مردم متدین نشانهٔ منافات نداشتن با مفاهیم اسلامی
حالا البتّه یکى زردشتىمسلک است، خب یک چیزی میگوید دربارهی فردوسی ــ بعضى هم زردشتىمسلک نیستند [امّا] خوششان مىآمد که تظاهر کنند به زردشتى ــ امّا حقیقت قضیّه که این نیست. خب، این شاهنامهى فردوسى است در مقابلمان؛ شما خیال میکنید اگر در شاهنامهى فردوسى چیزى برخلاف مفاهیم اسلامى بود، اینقدر در جوامع اسلامى جا مىافتاد؟ چنین چیزى ممکن بود؟ خب میدانید دیگر، مردم ما در این نسلهاى گذشته چقدر دینى و متدیّن بودند؛ در کدام خانه و در کدام دِه و در کدام محلّه شاهنامه نبود یا خوانده نمیشد؟ همهجا میخواندند؛ خب، با مفاهیم اسلامى منافاتى نمیدیدند. کمااینکه حافظ هم اینجور است؛ با اینکه در شعرش اسم از مِى و معشوق و پیاله و مانند اینها هست، در عین حال مردم منافاتى بین آن و مفاهیم مذهبى نمیدیدند. یعنى واقعاً همان برداشت عرفانى را میکردند از …
لزوم پرهیز از تکیهٔ صرف بر پهلوانی در طرح داستانهای شاهنامه
در برنامهى پهلوانى سرود لابد داستانهاى شاهنامه را خواهید گفت، آنها خوب است، منتها مواظب باشید که فقط نرویم در مسئلهى بهاصطلاح یک پهلوان؛ چون یک پهلوان به خودى خود چیزى نیست. این رستم که شما مىبینید چهرهى ملّىاى شده، [علّت دارد؛] در حالى که رستمى وجود نداشته در واقع به آن شکل؛ یعنى این رستمى که در شاهنامه هست که حتماً نبوده؛ یعنى انسانى با این خصوصیّات واقعیّت ندارد، پیدا است که افسانه است امّا در عین حال همین …