رفتن به محتوای اصلی

سنت معصوم

نام‌های دیگر: سنت نبوی، قول و فعل و تقریر معصوم

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

گفتار، کردار و تقریر پیامبر اکرم (ص) و امامان (ع) به‌عنوان منبع دین.

تعریف در کلام رهبر

سنت چیست؟ سنت عبارت است از قول معصوم، فعل معصوم، و تقریر معصوم[2]. قولش همان روایاتی است که از گفتار اینها در دست است؛ فلان کار را بکنید، فلان کار را نکنید. فعل او برنامۀ زندگی اوست؛ او چگونه عمل می‌کرد، برنامۀ زندگی‌اش چه بود. و ما اگر شناختیم و دانستیم که پیشوا و امام ما ـ که اگر در اینجا امام به‌معنای عام مورد نظر باشد، هم پیغمبر را شامل می‌شود و هم دوازده امام و پیشوای ما را ـ چگونه عمل می‌کرده، این شقّ سنت را هم پیدا کرده‌ایم. پس یکی دیگر از شقوق سنت، عمل معصوم است، یعنی آنچه او عمل می‌کرده؛ منتها تاکنون آنچه برای پیگیرانِ از اعمال و افعال معصوم مطرح بوده است، عمل اینها در مسائل فردی بوده؛ و این از بدبختی‌های اسلام بوده است، از انحراف‌های بزرگ اسلام بوده است.

سنت به معنای قول و فعل و تقریر معصوم

سنت چیست؟ سنت عبارت است از قول معصوم، فعل معصوم، و تقریر معصوم[2]. قولش همان روایاتی است که از گفتار اینها در دست است؛ فلان کار را بکنید، فلان کار را نکنید. فعل او برنامۀ زندگی اوست؛ او چگونه عمل می‌کرد، برنامۀ زندگی‌اش چه بود. و ما اگر شناختیم و دانستیم که پیشوا و امام ما ـ که اگر در اینجا امام به‌معنای عام مورد نظر باشد، …

جایگاه سنت در کنار کتاب در استنباط فقه

… به رکوع رفت یا سجده کرد. این کار، لازم هم هست. اگر شما ندانید که امام سرش را از سجده بلند کرده، ممکن است سر را بلند نکنید؛ اگر ندانید که امام از جا بلند شده، ممکن است اصلاً از جا بلند نشوید. خب، این چه امامتی و چه مأمومیتی است؟ این چه امامتی و اقتدایی است؟ لذاست که در آیین فقه ما، یکی از چهار مدرک و مأخذ استنباط، سنت است. فقیه وقتی‌که می‌خواهد برای تدوین فقه اسلام، یعنی تدوین حقوق جامع‌الاطراف اسلامی، استنباط کند، درمقابل او، اول‌بار، قرآن قرار دارد که از آن تعبیر می‌کنند به «کتاب»؛ و دنبال سرِ کتاب، در کنار کتاب، «سنت» است.

عمل مردم به دستورات نقل‌شده از پیامبر (ص) به‌عنوان سنت

… یک مطلبی دربارۀ یک آیۀ قرآن از پیغمبر می‌رسید، حتماً مردم در معنای این آیه، گفتۀ پیغمبر را و فهم پیغمبر را بر فهم خودشان ترجیح می‌دادند. شما اکنون قیاس کنید بقیۀ مطالب را. اگر از پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله یک مطلبی نقل می‌شد، مردم بی‌قیدوشرط قبول می‌کردند. اگر راجع‌به دستورات زندگی، از پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله یک مطلبی نقل می‌شد، طبعاً مردم قبول می‌کردند و به‌عنوان سنت، آن را مورد عمل قرار می‌دادند. اگر در شناخت افراد یک مطلبی از پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله نقل می‌شد که فلانی چنین است، اهل دوزخ است، یا اهل بهشت است، یا آدم خوبی است، یا آدم بدی است، مردم بی‌قیدوشرط تسلیم بودند و قبول می‌کردند. این وضعیت ـ که البته وضعیت درستی هم بود، نادرست نبود، باید از پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله قبول کرد، «ما آتاکُمُ الرَّسولُ فَخُذوهُ وَ ما نَهاکُم عَنهُ فَانتَهوا»[5] ـ نتیجه‌اش این شد که عده‌ای که از گفتار و اعمال و کردار پیغمبر مطالبی را نقل می‌کنند، بشوند سررشته‌دار فکر و فرهنگ و عقیده و عمل مردم مسلمان. و بالطبع یک‌چنین وضعی به‌وجود آمد؛ ..برای خاطر اینکه مردم نگاه می‌کنند، ببینند این سررشته‌دارانِ فکر چه می‌گویند، از پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله چه نقل می‌کنند، چه فتوا می‌دهند؛ منتظرند آن را بشنوند و عمل کنند.