سیاستبازی، توطئه و قراردادهای کمعلاقگان به دین در ماجرای سقیفه
ماجرای سقیفه پیش آمد، مسئلۀ سیاستبازیهای یک عده مردمی که به دین و به اسلام و جامعۀ اسلامی آنچنان علاقۀ وافر لازمی نداشتند. و توطئهها و نشستوبرخاستها و قراردادها پیش آمد. و نتیجه همان شد که خود امیرالمؤمنین در بیستوشش سال، بیستوهفت سال بعد از آن، در میانۀ یک جنگ، به یکی از افراد قبیلۀ بنیاسد، در ضمن بیان موجزی ذکر کرد: «فَاِنَّها کانَت اَثَرَةً شَحَّت عَلَیها نُفوسُ قَومٍ وَ سَخَت عَنها نُفوسُ آخَرینَ».[1] مسئلۀ سقیفه و …
حقداری امیرالمؤمنین (ع) و پرهیز او از جدال برای جلوگیری از فتنه
بعد از رحلت پیغمبر، ماجرای سقیفه و مسئلهی خلافت پیش آمد. خوب، معلوم بود حق با امیرالمؤمنین بود و حق را متعلق به خود میدانست؛ اما وارد جدال و جنجال نشد. وقتی بیعت تمام شد و حضرت مجبور شد و نخواست در مقابل جماعت مردم بایستد و فتنهای درست بشود، تسلیم بیعت شد. بعد هم از کار کناره گرفت و اولِ کار، یک گوشهای نشست؛ به معنای اینکه هیچ گونه مزاحمتی برای کسانی که در رأس کار هستند، به وجود نمیآورد. بعد از اندکی احساس کرد که جامعهی اسلامی به او نیاز دارد: «حتّی رأیت راجعة الناس قد رجعت ترید محو دین محمّد(صلّی الله علیه و …
شرح درست آن و بیان نظرات اهل سنت و شیعه در کنار هم
… لازمالمعرفه و لازم الاعتقاد بود، باید به آسانی از آن نگذریم. از جمله جاهایی که خیلی راحت میشود حق مطلب را ادا کرد و هیچ مشکلی وجود ندارد و بدون آن که از اصول کار هم خارج بشویم و از آن چیزهایی هم که خودمان قبول داریم، بیرون برویم، همین دائرةالمعارف است. مثلاً راجع به کلمهی «سقیفه» که در حرف «سین» خواهد آمد، ما «سقیفه» را درست شرح میدهیم و نظرات اهل سنت و شیعه را نیز در کنار هم بیان میکنیم. عقیدهام این است که میشود نوشت و خوب هم میشود نوشت که بشود در همهی دنیا هم چاپ و منتشر کرد.
احتمال تغییر سرنوشت خلافت در صورت حضور علی (ع)
بعد نوبت امتحان پیش آمد و مسئلۀ خلافت مطرح شد. به مسئلۀ حق و باطل و وصیت و اینها کاری نداریم، آنچه مسلّم است اینکه امیرالمؤمنین مدعی خلافت بود. (75/9/5) اگر امیرالمؤمنین علیهالسلام در سقیفۀ بنیساعده شرکت میکرد، شاید سرنوشت دنیای اسلام و سرنوشت خلافت طور دیگری میشد. آنجایی که همه در فکر اینند که حکومت دست چه کسی خواهد افتاد، علی خود را از میانه کنار میکشد، آنجا که همه حاضرند تا ببینند چه میتوانند بکنند و چه تأثیری میتوانند در تعیین حکومت آینده بگذارند، علی غایب است، علی مشغول یک وظیفۀ عزیزتر و شریفتری است[24] و آن …
بیعت شمار اندکی با ابوبکر پس از اختلاف و نزاع
… نفر از بین آن جمعیت انبوهی که در مسجد پیغمبر در مدینه جمع شده بودند، مخالفت نکرد؛ یکچنین چیزی در تمام دوران بیستوپنج سال بعد از پیغمبر پیش نیامده بود. هیچوقت با هیچکدام از خلفای سهگانۀ قبل از امیرالمؤمنین، اینهمه جمعیت بهاتفاقِ کلمه بیعت نکرده بودند. در قضیۀ ابیبکر، سقیفۀ بنیساعده بود، یک عدهای دور هم جمع شدند، ده بیست نفر آدم بودند. اختلافات زیادی هم شد، بحثهای زیادی هم شد، حتی کار به کتککاری هم کشید، گریبان هم را گرفتند، دعوا کردند[6]، چه کردند تا بالاخره چهار پنج نفر، پنج شش نفر با ابوبکر بیعت کردند. آوردند ایشان را در مسجد و به مردم گفتند بیایید بیعت کنید، بیایید بیعت کنید، تدریجاً در طول چندین روز با ابیبکر بیعت کردند.[7]
دفاع دوازده نفر از صحابه از حق امیرالمؤمنین (ع) در مسجد پیامبر (ص)
… داشت. بعد از به خلافت رسیدن جناب ابیبکر، در همان روزهای اول، پای منبر ابیبکر چند نفر از صحابه بلند شدند، اظهار مخالفت کردند، گفتند حق با شما نیست، حق با علیبنابیطالب است. (89/3/14) آن [هم] روزی که همه یک طرف بودند، صحابه، عوامِ مردم، و خواصِ مردم. سقیفه اتفاق افتاده است، آنهم با آن استحکامِ امیرالمؤمنین و [ماجرای] خانۀ فاطمۀ زهرا. در این شرایط، در همۀ آن مجموعۀ مدینه، ظاهراً اسم دوازده نفر در تاریخ ثبت است؛ اُبَیّبنکَعب، ابیذر، و سلمان، دوازده نفر را اسم میآورند که آنان در مسجد پیامبر آمدند و از حق امیرالمؤمنین دفاع کردند؛ یکی از آنان زبیر است. (76/3/13) اینها چیزهایی نیست که شیعه نقل کرده باشد؛ نه، این در همۀ کتب تواریخ ذکر شده است.
اعلام صریح مخالفت خواص صحابه با برندگان خلافت در روزهای پس از سقیفه
… بیستوپنج سال میان سقیفه و خلافت، همان خواص صحابهای بودند که علیرغم تظاهرات حقبهجانب و عامهپسند دستگاه خلافت، معتقد بودند که حکومت، حق برترین و فداکارترین مسلمان، یعنی علیبنابیطالب علیهالسلام است و تصریح پیامبر به جانشینی علی را از یاد نبرده بودند. و در نخستین روزهای پس از سقیفه نیز، نظر مخالف خود را نسبت به بَرندگان خلافت، و نیز وفاداری خود را به امام، صریحاً اعلام کردند. بعدها نیز بااینکه طبق مصلحت بزرگی که امام را به سکوت و حتی همکاری با خلفای نخستین وادار میساخت، آنان در رَوند معمولی و عادی جامعۀ اسلامی قرار گرفتند؛ لیکن هیچگاه رأی و نظر و تشخیص درست خود را از دست نداده و همواره پیروان علی باقی ماندند. و به همین علت بود …
درگیری انصار و مهاجران پس از وفات پیامبر نشانهٔ باقی ماندن زمینههای تفرقه
… بین این جامعه باید وحدت ایجاد کند. وحدتِ فکر آسان است؛ خب یک معلّم سر کلاسی فرضاً یک درسی را، یک معرفتی را، یک حقیقتی را بیان میکند همه میفهمند، امّا وحدت در عادتها و تقالید و روشها و سنّتهای گوناگونی که وجود داشته و حبّوبغضها، بسیار بسیار کار دشواری است؛ حتّی بعد از اینکه سالها از اسلام گذشته بود و این همه کار شده بود، شما دیدید، بعد از آنکه پیغمبر نبود، در اوّلین روز بعد از وفات پیغمبر در سقیفهی بنیساعده انصار و مهاجر به جان هم افتادند؛ یعنی هنوز آن زمینهها در اینها بکلّی از بین نرفته بود و با یک چنین جامعهی ناهماهنگِ ناهمگون، رسول خدا آن حرکت عظیم را انجام داد [که نتیجهی] قدرت فوقالعادهی پیغمبر بود و مبارزهی شبانهروزی او.
اصحاب سقیفه، اقلیتی که نظر اکثریت مردم را جلب کرده بود
… تا شاید از این راه، بتواند یک اقلیت پولادین نیرومند را در اطراف خود جمع کند. و مطمئن باشد که اگر با اینها حرکت کرد، اسلام نونهال و اسلام جدیدالولاده از بین نخواهد رفت.[28] امیرالمؤمنین علیهالسلام میرفت درِ خانهها و مردم را دعوت میکرد که با او بیعت کنند. و درِ خانۀ او بیایند تا او بتواند برود از یک اقلیت رقیب دیگر ـ چون اصحاب سقیفه اقلیت بودند ـ از یک اقلیت مستأثر[29] دیگر، که نظر اکثریت تودۀ مردم را جلب کرده، حق خود را بگیرد. در رأس جامعۀ اسلامی قرار بگیرد و آن شغلی را که پیغمبر صلیاللهعلیهوآله و خدا و قرآن برایش معیّن کرده است، ادامه دهد و جامعۀ اسلامی را بهسوی رشد، بهسوی کمال، بهسوی همان راهی که پیغمبر سوق میداد، بِکِشد. (51/11/21)