خودداری از بازپرداخت قرض بیتالمال و نزاع با ابنمسعود
… دست حاکم نبود. یک نفر را برای حکومت و اداره امور مردم میگذاشتند، یک نفر را هم رئیس دارایی میگذاشتند که او مستقیم به خودِ خلیفه جواب میداد. در کوفه، حاکم «سعدبن ابیوقّاص» بود؛ رئیس بیتالمال، «عبداللَّهبن مسعود» که از صحابه خیلی بزرگ و عالی مقام محسوب میشد. او از بیتالمال مقداری قرض کرد - حالا چند هزار دینار، نمیدانم - بعد هم ادا نکرد و نداد. «عبداللَّهبنمسعود» آمد مطالبه کرد؛ گفت پول بیتالمال را بده. «سعدبن ابیوقّاص» گفت ندارم. بینشان حرف شد؛ بنا کردند با هم جار و جنجال کردن. جناب «هاشمبن عتبةبنابیوقّاص» - که از اصحاب امیرالمؤمنین علیهالسّلام و مرد خیلی بزرگواری بود - جلو آمد و گفت بد است، شما هر دو از اصحاب پیامبرید، مردم به شما نگاه میکنند. جنجال نکنید؛ بروید قضیه را به …
امتناع از بیعت و شرکت نکردن در هیچ اقدامی علیه امیرالمؤمنین (ع)
نفر دومی که بیعت نکرده بود، سَعدبنابیوقّاص بود، پدر همین عُمَرِ سَعد معروفی که شما کاملاً میشناسید. فرمود او را بیاورید، آوردند، فرمود چرا بیعت نکردی؟ گفت یا علی وقتیکه تنها من بودم که بیعت نکرده بودم، بیعت میکنم ـ یعنی همان حرف عبداللهبنعمر ـ و بدان که از من به تو شرّی نمیرسد. حضرت امیر فرمودند که راست میگوید، این به ما شرّی نمیرساند، برو. آنهم فرستادندش رفت. تا آخر هم سعدبنابیوقّاص در هیچ حادثهای علیه امیرالمؤمنین شرکت نکرد، انصافاً اینهم بود.
قرض گرفتن از بیتالمال در حکومت کوفه و پس ندادن آن
مثال سوم، سعدبنابیوقّاص حاکم کوفه شد. از بیتالمال قرض کرد. چون بیتالمال آنوقت دست حاکم نبود، یک نفر را میگذاشتند برای حکومت، ادارۀ امور مردم، یکی را هم میگذاشتند رئیس دارایی که او مستقیم به خودِ خلیفه جواب میداد. در کوفه، حاکم، سعدبنابیوقّاص بود، رئیس بیتالمال، عبداللهبنمسعود بود که از صحابۀ خیلی بزرگ و عالیمقام بود. از بیتالمال مقداری قرض کرد ـ حالا چندهزار دینار، نمیدانم ـ بعد هم ادا نکرد، نداد. عبداللهبنمسعود آمد مطالبه کرد، گفت آقا پول بیتالمال را بده. گفت ندارم، نمیشود، فلان. بینشان حرف شد، بنا کردند باهم جاروجنجالکردن. جناب هاشم مِرقال ـ هاشمبنعُتبَة بن ابیوَقّاص ـ که از اصحاب امیرالمؤمنین بود و خیلی مرد بزرگواری بود،[21] آمد جلو گفت: بد …
اعتراض به تبدیل خلافت به پادشاهی
… ما زیرک شدهایم، نه تو احمق شدهای؛ «وانّما هوالملک»[40]؛ مسأله، مسأله پادشاهی است! - تبدیل حکومت الهی، خلافت و ولایت به پادشاهی، خودش داستان عجیبی است - «یتغدّاه قوم و یتعشاه اخرون»[41]؛ یکی امروز متعلّق به اوست، یکی فردا متعلّق به اوست؛ دست به دست میگردد. «سعدبنابیوقّاص»، بالأخره صحابی پیامبر بود. این حرف برای او خیلی گوشخراش بود که مسأله، پادشاهی است. «فقال سعد: اراکم جعلتموها ملکاً»[42]؛ گفت: میبینیم که شما قضیه خلافت را به پادشاهی تبدیل کردهاید!
اعتراض سعد به تبدیل خلافت به پادشاهی
… «وَ اِنَّمَا هُوَ المُلکُ» مسئله، مسئلۀ پادشاهی است! پادشاهی! تبدیل حکومت الهی، خلافت، ولایت، به پادشاهی! «وَ اِنَّمَا هُوَ الْمُلْکُ» این پادشاهی است. «یَتَغَدّاهُ قَومٌ وَ یَتَعَشّاهُ آخَرونَ»[23] امروز برای یکی است، فردا برای دیگری؛ دستبهدست میگردد. سعدبنابیوقّاص بالاخره صحابی پیغمبر بود، خیلی برایش گوشخراش بود این حرف که پادشاهی است؛ «فَقالَ سَعدٌ اَراکُم جَعَلتُموها مُلکاً»! میبینیم که قضیۀ خلافت را شما تبدیل کردهاید به پادشاهی! بله، خب همینطور است، همین است.