فراگیری سعدی در دنیای اسلام و فهمپذیری آثارش پس از قرنها
… میشود. الان ما وقتى بعضى از این کلمات را استعمال مىکنیم، مثلاً فرض کنید میپرسند این چیست؟ مقصود چیست؟ در حالى که اینها کلماتى است که در زبان فردوسى است و این هست. غرضم این است که این هنر است که آدم یکجورى حرف بزند [که در آینده هم مخاطب داشته باشد]؛ یقیناً در زمان خودش هم سعدى، سعدى بوده دیگر. میدانید دیگر سعدى همه جاى دنیاى اسلام را ــ نه فقط فارسىزبان، چون زبان فارسى آن وقتها ظاهراً در همه جاى دنیاى اسلام بوده؛ در دمشق و در بغداد و در همه جا ــ زیر پر گرفته بوده. امروز هم وقتى که شما کتابش را باز میکنید و میخوانید، اصلاً در فهمیدنش مشکلى ندارید؛ به شرطى که فارسى را بلد باشید ــ حالا کسى فارسى بلد نیست، بحث دیگرى است ــ باید اینجورى حرف زد. امروز این کدام زبان است؟ البتّه ما زبان سعدى را توصیه نمیکنیم، زبان حافظ را توصیه نمیکنیم، زبان فصیح امروز را توصیه میکنیم؛ بایستى بالاخره آقایان فکر کنند.
وجود مضامین پست در شعرهای سعدی
… یک چیز پَستِ بشرىِ بسیار پایین یا یک عمل جنسى، ممکن است بهترین یا زیباترین شعرهاى دنیا را بگوید ــ چنین چیزى تحقّق پیدا میکند ــ چنین نیست که هر شعر خوبى از لحاظ هنرى، از لحاظ مضمون هم یک چیز عالى باشد؛ نه، ممکن است مضمونش پَستترین مضامین باشد؛ کمااینکه در شعرهاى سعدى فراوان وجود دارد، عرض کردم در شعر حافظ هم حتّى هست.