تفاوت نداشتن شخص اول مملکت اسلامی با رعایا در استفاده از مادیات
… گفت که این اسلام است که طاغوت را قطع کرد نه مردم؛ ایمان، طاغوت را قطع کرد نه من و تو! از اسلام چه بدی دیدی؟ آنکه میگوید ما جمهوری دمکراتیک میخواهیم یعنی جمهوری به فرم غرب، از اسلام چه بدی دیدید؟ چه میدانید از اسلام؟ اسلام تامین آزادی، استقلال، عدل [است]. اسلام شخص اول مملکتش با یکی از رعایا فرق نداشت بلکه پایین تر از او بود در استفاده از مادیات. آزادی آرا در اسلام از اول بوده است، در زمان ائمه ما- علیهم السلام- بلکه در زمان خود پیغمبر آزاد بود. حرفهایشان را میزدند. ما حجت داریم. کسی که حجت دارد از آزادی بیان نمیترسد لکن توطئه را اجازه نمیدهیم. اینها حرف ندارند، توطئه میکنند. ما آنها را دعوت …
منزل پیامبر اکرم (ص) اتاقهایی از گل
… دور ایشان جمع شدند. این [ها] بیچیز بودند. یک صُفه مسجد رسول الله- آن هم نه این صفهها بوده که شما دیدید- یک جایی بوده است که از گِل درست کرده بود؛ عده زیادی از آنهایی که اصحاب پیغمبر بودند، طرفداران پیغمبر بودند، آنجا میخوابیدند. هیچ اصلًا منزل نداشتند. خود پیغمبر منزلش آن اتاقهایی بود که با گِل درست کرده بودند. آن هم نه یک معماری، ... یک [اتاق گلی] بوده است. مع ذلک پیغمبر همین طبقه سه را، همین مستضعفین را جمع کرد و جنگها را با اینها شروع کرد بر خلاف سرمایه دارها و بر خلاف قلدرها و بر خلاف شتردارها و بر خلاف قافله دارها و بر خلاف اینها. دائماً جنگ اینها با این دسته بوده.
پایینتر بودن زندگی امیرالمؤمنین از رعیت با وجود فرمانروایی
… این جهت که دید وضع این طوری است. این یک نمونه از قضیه دمکراسی بودن اسلام. نمونه دیگر راجع به وضع زندگی خود اوست. خود او همان روزی که با او بیعت کردند، بیلش را برداشت رفت سراغ کار؛ تیشهاش را برداشت رفت سراغ کار. یک قناتی میکَند با دست خودش. رفت سراغ کار. زندگیاش هم از همه افراد رَعیتش پایین تر بود؛ برای اینکه یک آرد جو، یک نان جوی سرش را میبست که اولادش نروند مثلًا روغنی داخلش بکنند! و خوراکش این بود، در صورتی که امیرِ این همه بود.
نان خشک خوردن حاکم عادل تا کسی در کشورش گرسنه نماند
… شده است، و قاضی حکم بر خلاف حضرت امیر- سلام الله علیه- یعنی حکومت وقت کرده است، و [آن حضرت] تسلیم بوده است. یک همچو وضع حکومتی در بشر معلوم نیست تحقق پیدا کرده باشد. و ما آرزوی یک همچو حکومتی داریم. یک حکومت عادل که نسبت به افراد رعیت علاقهمند باشد؛ عقیدهاش این باشد که باید من نان خشک بخورم که مبادا یک نفر در مملکت من زندگیاش پست باشد، گرسنگی بخورد. ما میخواهیم یک همچو حکومت عدلی ایجاد کنیم.
نشستن حاکم اسلام در مسجد مدینه میان مردم با لباس فقرا
… زندگی عادیاش از افراد طبقه سه پایین تر و با مردم، با همین طبقه فقرا، همدرجه در زندگی هستند؛ و عدالت اجتماعی و عدالتهایی که اجرا میکند اسلام به مصلحت تمام طبقات، سابقه در بشر ندارد. حکومت اسلام مثل حکومتهای دیگر از قبیل سلاطین، از قبیل روسای جمهوری نیست. حاکم اسلام حاکمی است که در بین مردم، در همان مسجد کوچک مدینه میآمد جلوس میکرد و آنهایی که مقدرات مملکت دستشان بود، مثل سایر طبقات مردم در مسجد اجتماع میکردند؛ و طوری بود اجتماعشان که کسی که از خارج میآمد نمیفهمید که کی رئیس مملکت است و کی صاحب منصب است و کی از فقراست. لباسْ همان لباس فقرا و عشرتْ همان عشرت فقرایی. و در اجرای عدالت طوری بود که اگر چنانچه یک نفر از پایین ترین افراد ملت بر شخص اول مملکت، بر سلطان، بر رعیت ادعایی داشت و پیش قاضی میرفت، قاضی شخص اول مملکت را احضار میکرد و او هم حاضر میشد؛ و اگر چنانچه حکم بر خلاف او میکرد تسلیم بود.
رفتار بیتکلف حاکم مسلمان در سرزمین فتحشده، تعلیم اسلام
… که با غلام خودش این جوری رفتار بکند که او سوار بشود؛ یک شتر باشد و چیزی بیشتر از این نه؛ آن جمال و جلال هیچ نباشد در کار. هر سلطان دموکراتی را که بیاورد اگر بخواهد وارد یک مملکت شکست خورده بشود، ببینید چه جوری وارد میشود! ببینیم چه جوری وارد میشود! این هم وارد شده در یک مملکتی که فتح شده است، سوار شتر غلام است- حالا نوبت اوست- خودش دستش را جلو گرفته و افسار شتر را دارد میکشد. آمدند اشراف مصر آنجا و ... همه هم تعظیم کردند به او. این تعلیم اسلام بوده. خود پیغمبر اکرم وقتی که در یک جمعیتی بودند و نشسته بودند و میخواستند مثلًا مساله بگویند و صحبت بکنند و قضاوت بکنند و همه کارها، وضع جوری بوده است که کسی وارد میشد از خارج، نمیشناخت، نمیدانست کدام یکی آقاست- عرض میکنم که- سلطان به اصطلاح هست و کدام یکی …
مهر کردن ظرف نان جو به دست امیرالمؤمنین (ع) برای پرهیز از خورش
… شان را در تاریخ ببینید. آنی که نقل میکنند[5] یک پوستی ایشان داشته است، یک پوست گوسفندی داشته، شبها خودش و عیالش رویش میخوابیدهاند؛ روز هم این را میگذاشتند آنجا برای شترشان علف میریختند. این زندگی حضرت امیر! در عمرش شاید یک دفعه یک نان سیری نخورده باشد. آن وضع خوراک حضرت امیر که درِ آن [صندوقچه] را- به حَسَب نقل- مُهر میکرده،[6] آنجایی که توی آن [نان] جو بوده است، مُهر میکرده است که مبادا اینها باز کنند و یک چیز دیگر توی آن بریزند، یک چربی، یک چیزی، که این مثلًا به واسطه ترحمی که فرزندانش میخواستند به پدر بکنند، و زینب مثلًا میخواسته به پدر بکند، [خورشتی] داخل این بکند، مُهر میکرده که دست نخورده باشد؛ این خوراک حضرت امیر- سلام الله علیه- بود.
مسجد و خانههای گلی بیتشریفات پیامبر اکرم (ص)
… مدتها زحمت بکشد. آن هم چه شخصی باشد، همه مردم که نمیتوانند بروند پیش او. [اما پیغمبر] در مسجدش باز بود و همه میآمدند: غنی و فقیر و درویش و مسکین و همه میآمدند پیش ایشان، حرفهایشان را میزدند و جوابهایشان را میشنیدند و مسائلشان را گوش میکردند و اینها. وقتی هم منزل داشتند، یک مسجدی اینها داشتند، خیال میکنید مثل مسجد حالای مدینه بوده، یک تکه زمین بوده، دورش را با چوبهایی [از] درخت و شاخههایی از درخت، محفظهای درست کرده بودند که حیوانات نروند آنجا. آن مسجدشان بوده است. و یک- دو- سه تا هم، چند تا هم خانه، اطاق گلی درست کردند؛ توی آن هم ابداً از این تشریفاتی که حتی منزل تو و من دارد، نداشته؛ این پیغمبر اکرم.
سادهزیستی امیرالمؤمنین در برابر پرخوری سران مکاتب کمونیستی
… گرفته تا برود آفریقا و کذا، همه جاها را این سلطنت داشته است؛ آن وقت زندگیاش را ببینیم چه است، که روزش چه جوری میگذشته، شبش چه جوری میگذشته، چه جوری زندگی میکرده، چه وضعی داشته است، عبادتش چه جور بوده، توجهش به مردم چه جوری بوده، با ضعفا چه جور بوده. غصه میخورد که مبادا من نان جو میخورم، میترسم که یک نفری در سر حد کذا، در یمامه، در کجا، یک وقتی کم داشته باشد، کم خوراک داشته باشد. اینها از بس که میخورند، این روسایی که شما بازی شان را میخورید، از بس که میخورند تُخَمِه[2] دارند! آن رئیس، رهبر چین، وقتی که وارد ایران میشود، از روی کشتههای ما رد میشود؛ این آدم دوست، این رهبر خلق! از روی این آدمها و کشتههای ما رد میشود. همین چند روز که وارد ایران شد، میداند چه است قضیه. شاه نتوانست او را از خیابانها ببرد برای اینکه فریاد مردم- که …
زندگی پیشوای اسلام در سطحی پایینتر از مردم
کمونیستی مخدر است، نه قرآن. قرآن که همه روسایش با آنهایی جنگ کردند که ظالم بودند؛ و خود [پیشوای اسلام] وقتی که زندگی میکند، یک زندگی عادلانه که کمتر از مردم، نه عادلانه، دونِ مردم زندگی میکند. این مکتب مکتب است، نه آن مکتبی که خودش گاوش را همراهش میآورد و شیر گاوش را میخواهد بخورد و مردم را میخواهد ببلعد و ظلمش از همه [بیشتر است]. چرتکه میاندازد! آقای لنین ... گفتهاند که چرتکه میانداخته است که ... یکی یکی افراد، هر که به اندازه خرجش در …
سادهزیستی حاکم عادل اسلامی و نگرانی او از گرسنگی مردم
… و خودشان اداره بکنند. جوان دارند، دانشمند دارند، همه چیز دارند، لکن نمیگذارند. اینها میخواهند این طبقهای که نمیگذارند جلو برود مملکتشان، نمیگذارند جوانهایشان درست تربیت بشود، اینها را کنار بگذارند. یک حکومت عدل اسلامی [میخواهند] که به درد مردم برسد؛ آن حکومتی که وقتی که حکومتش و حاکمش سرکار میآید، میگوید که من میترسم، خودش نان، مثلًا جو میخورد، میگوید: من میترسم که در فلان شهر، در یمامه، در کجا، یک کسی باشد که نانش [از] همین جورها کمتر باشد و همین جورها باشد. ما نمیتوانیم البته مثل او؛ ولی ما میخواهیم یک کسی باشد [که] دزد نباشد لا اقل.
آمدن مدرس با گاری به تهران و اجارهٔ خانهای مختصر
مرحوم مدرس- رحمه الله- خوب، من ایشان را هم دیده بودم. این هم یکی از اشخاصی بود که در مقابل ظلم ایستاد؛ در مقابل ظلم آن مرد سیاهکوهی، آن رضا خان قلدر ایستاد و در مجلس بود ... ایشان را به عنوان طراز اول، علما فرستادند به تهران و ایشان با گاری آمد تهران. از قراری که آدم موثقی نقل میکرد، ایشان یک گاری آنجا خریده بود و اسبش را گاهی خودش میراند، تا آمد به تهران. آنجا هم یک خانه مختصری اجاره کرد. و من منزل ایشان مکرر رفتم؛ خدمت ایشان- رضوان الله علیه- مکرر رسیدم. ایشان به عنوان طراز اول آمد لکن طراز اول که اصلًا از اول موضوعش منتفی شد. بعد ایشان وکیل میشد. هر وقت هم که ایشان وکیل میخواست بشود، وکیل اول؛ در تهران وکیل اول مدرس بود. ایشان در مقابل …
خودداری از کشیدن تلفن و نهی از پیشنهاد پرداخت هزینهٔ آن
ان شاء الله تعالی موفق و موید به تحصیل علوم شرعیه و تهذیب اخلاق باشید. اولًا پنیر دیگر نفرستید، برای هر دوی ما خوب نیست و ممنوع هستم؛ ثانیاً راجع به تلفن[1] چیزی ننویسید که: تلفن بکشید خرجش را میدهم. من تلفن نمیکشم و شما هم چیزی جز مال فقرا ندارید و خوب است از حالا ملاحظه وجوه شرعیه را تمرین کنید و زیاده روی را احتراز نمایید. خداوند تعالی از شما راضی خواهد بود. و السلام.
عادت نداشتن طلاب به تشریفات
من دو کلمه میخواهم صحبت کنم: یکی راجع به حال خودم که الحمد للَّه بد نیست و شاید تشریفات زیاد برای من مهیا کردند آقایان اطبا، آقای وزیر بهداری. تشریفاتی که ما عادت به آن نداریم. ما طلبهها عادی نیستیم به آن. و من وقتی خوشحال میشوم که بفهمم آقایان در صدد این هستند که به این زاغهنشینان شهرها، به این چادرنشینهای شهرها که در زمان طاغوت به آنها هیچ عنایتی نشده بود، در این زمان عنایت بشود. بهداری که اول مرتبه احتیاجی است که مردم به آن دارند طوری باشد که برای همه مهیا …
سادگی منزل امام در برابر بارگاه نخستوزیران
… او حالا از این طرف پاک میکند. ایشان هم بلندگوی اوست، همان عین او را میگوید. من خیال میکردم برای شاه دیکته میکنند و حرفها را میزند- و همین طور هم هست، دیکته از آن بالاترهاست- معلوم شد که دیکته دیکته را ایشان میخواند! [خنده حضار]. با ایشان باید حساب کرد. آقا، من که یک نخست وزیر نبودم و یک بارگاه و قبه داشته باشم؛ من آنم که حالا هم که اینجا آمدهام، منزلم [را] دیدید که شما[6] نمیتوانید تویش بنشینید و بیشتر از این هم نمیخواهم. اصلًا من توی حبس هم وقتی وارد شدم به آن باشگاه افسران- اول من را بردند توی باشگاه افسران- من وقتی وارد شدم دیدم یک جای خیلی خوبی است که همه چیز آماده است که منزلهای ما خواب ندیدهاند! به آن مامورها گفتم خوب، اینکه از منزل ما بهتر است [خنده حضار] و بهتر هم …