وجوب فطریه بر مکلف برای خود و افراد تحت تکفل حتی میهمان
… کردیم که استهلال کنند و میکنند، لکن عادت به استهلال چیز خوبی است. مردم یاد بگیرند خودشان دنبال هلال بگردند؛ مخصوصاً در ماههایی که دانستن روزهای ماه در آن، دارای اهمّیّتی است، مثل ماه رجب، مثل ماه شعبان، مثل ماه حج، مثل محرّم و مثل ماه رمضان و ماه شوّال. خب، اگر امشب انشاءالله هلال دیده شد و ثابت شد که فردا عید است، آن وقت بر هر فردی که حائز شرایط تکلیف باشد، یعنی بالغ باشد و عاقل باشد، واجب است که زکات فطره بدهد؛ هم برای خودش و هم برای کسانی که تحت عِیالت او هستند، عیال او هستند و مخارج آنها بر عهدهی او است؛ چه به صورت مستمر مثل فرزند و زن و خدمتکار منزل و از این قبیل، و چه به صورت موقّت، مثل میهمانی که وارد بشود بر شما، که مثل عائلهی شما است و جزئى از عیالات شما در همان وعدهى مهمانى است. پس اگر امشب قبل از غروب آفتاب، مهمانى بر شما وارد شد و تا وقت غروب آفتاب و حلول شب عید بود، فطرهى او هم بر شما واجب میشود. و آن کسى که فطرهاش بر گردن دیگرى است، دیگر بر خود او فطره واجب نیست. اگرچه اگر بداند که آن کسى که باید فطره را میداد نداده، احتیاط واجب این است که خودش فطره را بدهد؛ یعنى اگر شما امشب یک جایى رفتید مهمانى و فطرهى شما به گردن صاحبخانه قرار گرفت و فهمیدید که …
بهتر بودن پرداخت فطریه به مستحقان همان شهر
بهتر هم این است که به فقراى همان شهر داده بشود. این روزها از ما میپرسند که چطور است براى آوارگان[1] یا دیگران [داده شود]؛ البتّه [کمک] براى آوارگان واجب شرعى است؛ اگر کسى بداند برادر مسلمانش مستأصل است، خب باید کمک کند ــ در این که شکّى نیست ــ لکن فطریّه را اگر در شهرى که شما در آن زندگى میکنید مستحقّى هست، خوب است که به او بدهید. همینطورى هم که شما نگاه میکنید، مىبینید کسانى هستند از مستمندان، از مستحقّین، اینها منتظر روز عید فطرند تا یک گشایشى در کارشان بشود، پولى به آنها داده بشود؛ نباید اینها را هم مأیوس کرد. این هم راجع به این مسئله. یک صلواتى بفرستید.
مقدار و جنس زکات فطره و احتیاط در پرداخت آن پیش از نماز عید
اوّلاً یک تذکّر کوتاهی دربارهی مسائل مربوط به عید فطر [بدهم]. یک مسئله، مسئلهی فطریّه است که مکرّر گفته شده، که هر کسی برای خودش و عائلهاش، برای هر کدام واجب است به قدر تقریباً سه کیلو از قوت غالب اداء کند. قوت غالب یعنی آن چیزی که به طور غالب مردم از آن برای تغذیه استفاده میکنند؛ مثلاً گندم. نظرات مختلفی هست در باب اینکه آیا غیر از غلّات اربع،[2] جنس دیگری را میشود داد یا نه، یا کدام ترجیح دارد؛ چون در وضع کنونی مردم ایران، تقریباً این مسائل تفاوتی ایجاد نمیکند، لذا اگر برای هر فطریّهای به قدر سه کیلو گندم، یا قیمت آن را در نظر بگیرید، این قطعاً مُجزی[3] است. از غروب روز آخر ماه، یعنی شب عید فطر، این واجب به عهدهی مکلّف میآید و احتیاط این است که آن را قبل از اداء نماز عید فطر ــ برای کسی که در نماز عید فطر شرکت خواهد کرد و آن را به جا خواهد آورد ــ تأدیه کند. بنابراین اگر شما امشب، فطریّه را از مالتان جدا کنید و …
واجب مالی روز عید فطر
علاوه بر اینها، در این روز، یک واجب مالی وجود دارد که عبارت از ادای زکات فطر است. زکات هم آن تعبیه مالیای است که موجب طهارت انسان میشود: «خذ من اموالهم صدقة تطهّرهم و تزکّیهم بها»[3] . گرفتن این واجب و این صدقهء مالی از مردم، موجب طهارت روح و پاکسازی آنها از دنائتها و لئامتها و حرص و بخل و بقیه آلودگیهاست.