قدردانی، حفظ حرمت و صمیمیت متقابل زوجین بهعنوان شکر نعمت ازدواج
… نعمت بودن این است که انسان شکر کند آن را و باید شکر گزاشت؛ نعمت الهی را باید شکر کرد و اگر چنانچه انسان شکر کند، آن نعمت را خدای متعال برای آن کسی که نعمت را گرفته، گوارا میکند. این زیادتیِ نعمت به معنای همین است که نعمت را برای انسان دلنشین و گوارا میکند. شکر این نعمت ازدواج هم به این است که زن و شوهر قدر همدیگر را بدانند و حرمت همدیگر را حفظ کنند و با یکدیگر با صمیمیّت رفتار کنند. این توصیهی من به همهی عروسها و دامادهایی است که عقدشان را در طول این زمانهای طولانی خواندهایم.
محبت، وفاداری و همکاری زن و شوهر در همهٔ امور زندگی بهعنوان شکر نعمت ازدواج
باید رفتارها بین زن و شوهر با صمیمیّت باشد و این همان شکر نعمت ازدواج است. شکر نعمت به این است که به همدیگر محبّت داشته باشید، به هم وفاداری داشته باشید و با هم همکاری کنید و در همهی امور زندگی به همدیگر کمک کنید؛ زن به شوهر کمک کند برای اینکه در راه خدا حرکت کند، شوهر به زن کمک کند برای اینکه در راه خدا حرکت کند. این، معنایش این است: یعنی کمک زن و شوهر به یکدیگر عمدتاً در امور معنوی است؛ در امور مادّی هم همینطور.
امنیت و آرامش زن در خانواده، زمینهٔ غلبه بر مشکلات بیرون
… آن محور است. ما خلأهای قانونی و عادتی و سنتىِ عجیب و فراوانی داریم. گاهی اوقات خانمهائی با ما تماس میگیرند - یا از مجلس، یا از حوزه، یا از مراجعات گوناگون مردمی، یا از مراکز دیگر - و مشکلاتشان را میگویند؛ این مشکلات عمدتاً مربوط میشود به مشکلات داخل خانواده. اگر زن داخل خانواده امنیت روانی داشته باشد، امنیت اخلاقی داشته باشد، آسایش داشته باشد، سَکَن داشته باشد، حقیقتاً شوهر برای او لباس محسوب شود - همچنان که او لباس شوهر است - و همچنان که قرآن خواسته، مودّت و رحمت بین اینها باشد، و اگر «و لهنّ مثل الّذی علیهن»[2] در خانواده رعایت شود - این چیزهائی که اصول کلی و اساسی است - آنگاه مشکلات بیرون خانواده برای زن قابل تحمل خواهد شد؛ اصلاً بر اینها فائق میآید. اگر زن در آسایشگاه خود، در سنگر اصلی خود، بتواند مشکلات خودش را کاهش بدهد، بلاشک در عرصهی اجتماع هم خواهد توانست.
مایهٔ آرامش و سکینه بودن زن و شوهر برای یکدیگر
… ممکن است مدعی داشته باشد؛ زن بداخلاق و تنبل، یا محیط بد، که به جای اینکه برای او آرامش درست کند، خراب میکند. بنابراین اینها با ثروت و فقر و عنوان و بیعنوانی و در تهران یا فلان روستا بودن، هیچ تفاوتی نمیکند؛ همه ی انسانها به این امنیت زندگی نیاز دارند. لذا شما در قرآن که نگاه کنید، میبینید که وقتی بحث ازدواج میشود، میگوید: «و جعل منها زوجها لیسکن الیها»؛ تا مایه ی سکونت و سکینه - یعنی آرامش - باشد؛ زن و شوهر باید برای هم مایه ی آرامش باشند. درست گوش کردید! این را هم شما دخترها، هم شما پسرها در گوش داشته باشید! این ازدواج یک خانواده درست میکند، این خانواده باید محیط امن و امان و راحتی برای شما دو نفر باشد و اگر انشاءالله فرزند داشتید - که خواهید داشت - برای آن فرزندان هم شما باید این محیط امن و …
رویش محبت در دل همسر با وفاداری و محبت ورزیدن
… این محیط امن و امان به وجود بیاید، راهش این است که زن و شوهر این محیط را محیط محبت کنند؛ یعنی به هم محبت و عشق بورزند. چه طور؟ عشق ورزیدن که زورکی نیست؛ به قول مشهدی ها: «مهر به زور، عشق به چمبه»! بایستی محبت در یک دل، مثل گلی که از زمین میروید، بروید. شما چه کار میکنید که گل محبت در دل همسرتان بروید؟ این دست شما خانم و دست شما آقاست. راهش چیست؟ راهش این است که شما به او وفادار باشید و محبت بورزید. این کار، محبت را در دل او زنده میکند. او هم که به شما محبت کند، در دل شما هم محبت زنده میشود؛ چون به هم وابسته اید. اگر نگوییم که این خیل عظیم احکام مربوط به زن و مرد و محرم و نامحرم و حجاب، برای همین است، صدی هشتاد نود درصدش برای این است که شما دوتا با هم در خانه با محبت زندگی کنید. اگر شما که …
لزوم سازگاری با عیبهای یکدیگر با زبان نرم و مهربانی
… بد باشد، اینجا خوب است. شما از همدیگر بتدریج چیزهایی را کشف خواهید کرد. انسان اول که نگاه میکند، همه اش حُسن میبیند؛ اما وقتی وارد میشود، به نقایص، کمبودها و ضعف هایی میرسد؛ اینها را دو طرف یواش یواش در یکدیگر کشف میکنند، که این مسائل نبایستی موجب سردی شود؛ باید با اینها بسازید؛ چون بالاخره نه مرد ایده آل آنچنانی بی عیب در همه عالم پیدا میشود و نه زن بی عیب. بنابراین اگر رفتار تندی، بداخلاقی در وهله یی و کم کاری دیدید، باید بسازید؛ منتها با زبان، با ملایمت و با مهربانی. البته این مطلب را من هم به مردها بگویم و هم به زنها، که زنها در این زمینهها قویتر از مردهایند. این آقایان که میبینید ماشاءالله با این یال و کوپال! اینها همه اش ظاهر است. جسم قوی است؛ اما از لحاظ پیچیدگی ذهنی در زمینه های احساسی و عاطفی، زن قویتر از مرد است؛ …
تلاش زن و شوهر برای متدین کردن یکدیگر
یک نکتهی دیگر که حتماً باید بگویم این است که شما هر دو؛ زن و شوهر، سعی کنید همدیگر را متدین کنید؛ حواستان باشد. بخصوص شما که در محیطهای ورزشی هستید؛ چون محیطهای ورزشی ما الان از لحاظ جنبه های ارزشی، که بنده راضی باشم و بگویم الحمدلله، چندان خوب نیست. نمیگویم خیلی بد است؛ نه، از سابقها خیلی بهتر شده و جوانهای خوبی در این محیط هستند؛ اما هنوز خیلی کار …
تأثیر هر یک از همسران در سعادت یا شقاوت دیگری
... خیلی از زنها هستند که شوهر خودشان را بهشتی میکنند. خیلی از مردها هستند که همسر خود را حقیقتاً سعادتمند میکنند. موارد عکس این هم هست. ممکن است مردهای خوبی باشند، زنهایشان آنها را اهل جهنم کنند و زنهای خوبی باشند که مردهایشان آنها را اهل جهنم کنند. اگر چنانچه زن و مرد هر دو توجه داشته باشند، با توصیههای خوب، با همکاریهای خوب، با مطرح کردن دین و اخلاق در محیط خانه ـ آن هم بیشتر از مطرح کردن زبانی، مطرح کردن عملی ـ این طور یکدیگر را کمک میکنند. آن وقت زندگی کامل و حقیقتاً وافی و شافی خواهد شد.
ماندگاری محبت در گرو رعایت حقوق و حدود یکدیگر
... محبت در صورتی خواهد ماند که طرفین حقوق یکدیگر و حدود خود را رعایت کنند و از آن تخطی و تجاوز نکنند. یعنی در واقع هر کدام از این دو طرف که دو شریک هستند و با هم زندگی را بنا میکنند، سعی کنند که جایگاه خود را در دل و ذهن و فکر طرف مقابل، جایگاه راسخ و نافذی قرار دهند. یعنی همان نفوذ معنوی؛ همان ارتباط و پیوند قلبی زن و شوهر. حقوق اسلامی برای این است.
معیوبترین بخش مسئلهٔ زن در کشور و دوری از الگوی اسلام و قرآن
پیشرفت زن در این میدان، آن نکتهی اوّل مورد نظر است؛ چه برای این، چه برای تنظیم روابط زن و شوهر در درون خانواده که این بهنظر من امروز معیوبترین بخش مسألهی زن در کشور ماست؛ یعنی اگر کسی بخواهد در زمینهی مسائل زنان، زبان به انتقاد باز کند، بیشترین نقطه نظر در این بخش خواهد بود. یعنی به نظر من روابط زن و شوهر در درون خانواده، آن روابطی که مورد نظر اسلام و قرآن است، نیست! این البته معلول عوامل فراوانی است و مخصوص ایران هم نیست. تقریباً در همه جای دنیا چنین چیزهایی وجود دارد؛ منتها با تفاوتهایی.
مودت و رحمت، رابطهٔ درست زن و مرد در خانواده
… احتیاج دارد، آرامش است. سعادت انسان در این است که از تلاطم روحى و اضطراب روحى در امان باشد، آرامش روحى داشته باشد؛ این را خانواده به انسان میدهد، هم به زن و هم به مرد. بعد جملهى بعدى بسیار جالب و زیبا است؛ میفرماید: وَ جَعَـلَ بَیـنَکُم مَوَدَّةً وَ رَحمَة؛ رابطهى درست زن و مرد، این است: مودّت و رحمت؛ رابطهى دوستى و رابطهى مهربانى؛ هم یکدیگر را دوست بدارند، به هم عشق بِورزند، و هم با یکدیگر مهربان باشند؛ عشق ورزیدن همراه با خشونت هم مورد قبول نیست، مهربانى بدون محبّت هم مورد قبول نیست. طبیعت الهىِ زن و مرد در محیط خانواده، طبیعتى است که براى زن و براى مرد رابطهاى را فیمابین آنها به وجود مىآورد که آن رابطه، رابطهى عشق و مهربانى است؛ مَوَدَّةً وَ رَحمَة. اگر این رابطه تغییر پیدا کرد، اگر مرد در خانه احساس مالکیّت کرد، اگر به چشم استخدام و …
همکاری زن و شوهر مانند دو همسنگر و دو شریک
نکتهی دوم این است که زن و شوهر، مثل دو همسنگر و مثل دو شریکند. باید با هم همکاری کنند و بدانند که از نظر اسلام، زن و مرد هردو پیش خدای متعال حقوقی دارند. خداوند مرد را برای کاری آفریده، زن را هم برای کاری. از نظر تقوا و معنویت، نه مرد بر زن ترجیح دارد، نه زن بر مرد. هرکدام تقوایشان بیشتر بود، پیش خدا عزیزتر است. اینگونه نباشد که مثل بعضی از محیطهای جاهلی، مرد به زن زور بگوید و او را به کلی از حوزهی زندگی و …
حافظ یکدیگر بودن زن و مرد و توان زن در هدایت شوهر
در تیپ ملون شما، هم مرد مرد ناباب و خرابی است، هم زن زنی است که بر او تسلط روحی دارد و میتواند او را هدایت کند. شما اینجا حاشیهای بزنید و آن اینکه، زن و مرد، هر دو، حافظ یکدیگر هستند و زن، چنانچه یک وقت بخواهد، میتواند شوهرش را به راه صحیحی هدایت کند. این، موضوعی است که به نظرم میآید شما میتوانید در همین تیپ سازیها - در تیپهای مختلف اجتماعی - جستجو کنید و بسازید.
حفظ پیوند زوجیت با اطمینان و محبت متقابل و پرهیز از زورگویی
… و از این قبیل، یا با بىمحبّتىها جورى بشود که این کانون سست بشود. آنچه مهم است، این است: هم دختر و هم پسر سعى کنند این عُلقهى زوجیّت را حفظ کنند. حالا چه جور میتوانید حفظ کنید؟ البتّه آدمهاى عاقل و زیرک و با احساس و وجدان صادق راه آن را پیدا میکنند؛ با اطمینان متقابل این حفظ میشود؛ با محبّت متقابل حفظ میشود؛ زن به مرد تحمیل نکند و زور نگوید؛ مرد به زن زور نگوید، افزونطلبى نکند. مثل دو رفیق، مثل دو شریک با هم صمیمى باشند تا این کانون خانواده حفظ بشود.
سازش زن و شوهر، اصل زندگی مشترک و طرد هر عامل منافی آن
… صحبت میکردند. من دیدم ایشان عقد را که خواندند، رویشان را به دختر و پسر کردند، گفتند بروید با هم بسازید. من فکر کردم دیدم اینهمه ما حرف میزنیم، در همین یک جملهى «بروید با هم بسازید» خلاصه میشود. حالا ما هم به دخترها و پسرها عرض میکنیم که بروید با هم بسازید؛ سازش، اصل است. هرگونه چیزى که با ساختن عروس و داماد، دختر و پسر، زن و شوهر منافات دارد، بایستى بیگانه تلقّى بشود. اصل را این قرار بدهید تا انشاءالله خداوند متعال برکاتش را بر شما نازل کند.
تبادل مودت و رحمت، یعنی عشق و مهربانی، میان زن و شوهر
… او جرئت میدهد، به او جسارت میدهد، به او قوّت میدهد تا او بتواند کار کند. یعنی زن به عنوان همسر این جوری است: مایهی سکونت، مایهی عشق و آرامش و مانند اینها است. حالا این مسئلهی سکونت را که گفتم: وَ جَعَلَ مِنها زَوجَها لِیَسکُنَ اِلَیها؛ این یک آیه است؛ در یک آیهی دیگر هم «خَلَقَ لَکُم مِن اَنفُسِکُم اَزواجًا لِتَسکُنوا اِلَیها وَ جَعَلَ بَینَکُم مَوَدَّةً وَ رَحمَة»[15] [دارد]. «مَوَدَّة» یعنی همان عشق؛ «رَحمَة» یعنی مهربانی؛ بین زن و شوهر عشق و مهربانی متبادل میشود. نقش زن به عنوان همسر این است؛ این نقش کوچکی نیست، خیلی نقش مهمّی است، خیلی نقش بزرگی است. این مربوط به همسری.
پرهیز از گره در زندگی مشترک و نادیدهگرفتن گرههای کوچک
همسری شما جوانان عزیز را که پیوند دلها و جسمها و سرنوشتها است صمیمانه به همهی شما فرزندان عزیزم تبریک میگویم. توصیه میکنم به همسران خود مهر بورزید، به آنان وفادار باشید و خویشتن را در سرنوشت یکدیگر شریک بدانید. از گِره افتادن در رشتهی زندگی مشترک برحذر باشید و گرههای کوچک و بیاهمیت را نادیده بگیرید. خداوند به شما خوشبختی و شادکامی و اعتلاء روحی عطا فرماید و کانون زندگیتان را با فرزندانی تندرست و صالح، گرمی و روشنی ببخشد. انشاءالله
توان زن در هدایت شوهر به سمت صحیح
… رادیویی شماست و خیلی خوب اجرا میکند، بر ملون مسلط است. یعنی ملونی که همهی دنیا از دست او عاجزند، همسرش، یک نوع تسلط روحی بر او دارد و به او تشر میزند. اینجا شما بیایید یک حقیقت قابل توجهی را بگنجانید؛ و اینکه او گاهی بتواند ملون را هدایت کند. چون زن، آنجا که بر شوهرش مسلط میشود، میتواند او را به سمت صحیحی هم هدایت کند. این یک امر واقعی است.
بهترین مردان کسانی با بهترین رفتار با همسران
… اکرم است. جایگاه زن در خانواده، همانی است که در گفتارهای گوناگون ائمه (علیهمالسّلام) آمده: «المرأة ریحانة و لیست بقهرمانة».[2] در تعبیرات عربی، قهرمان یعنی کارگزار، پادو، یک خدمتگزار محترم. میفرماید: در داخل خانه، زن قهرمانه نیست؛ ریحانه است، گلِ خانه است. خطاب به مردان میفرماید: بهترین شما کسانی هستند که بهترین رفتارها را با همسرانشان دارند. اینها نظرات اسلام است و از این قبیل الی ماشاءاللَّه وجود دارد. ولی در عین حال تحقق خواستهی اسلام در خانواده، یک امری است که با این بیانات تمام نمیشود، حل نمیشود؛ احتیاج به پشتوانهی قانونی، پشتوانهی اجرائی و ضمانت اجرائی دارد؛ و این کار باید انجام بگیرد. …