دگرگونی زبیر از یار دوران محنت به شمشیر کشیدن بر امیرالمؤمنین (ع) با نفوذ پسرش
… پیغمبر، در مسجد، در پای منبر خلیفهی اول - جناب ابوبکر - حدود ده نفر از صحابه بلند شدند و صریحاً از امیرالمؤمنین دفاع کردند؛ گفتند اینجائی که شما نشستهای، حق علی بن ابی طالب است. یکی از آن ده نفر، زبیر بود! زبیر، رفیق دوران عشرت نبود؛ رفیق دوران محنت بود. امیرالمؤمنین فرمود: زبیر همواره با ما بود، «حتّی شبّ ابنه عبدالله»؛[6] تا پسرش عبدالله بزرگ شد، آمد توی عرصه، در تصمیمگیریها دخالت کرد؛ آن وقت او عوض شد. زبیر همانی شد که آمد در مقابل امیرالمؤمنین شمشیر کشید! گاهی اوقات یک رخنهی کوچک در درون خانواده، یک چنین اثر بسیار مهمی میگذارد. لذا باید جلوی این رخنه را گرفت؛ و این هم جز با توکل به خدای متعال، جز با ذکر، جز با توجه، امکانپذیر نیست.
سوابق درخشان زبیر و دفاعش از حق امیرالمؤمنین (ع) پس از سقیفه
… نفر از صحابه بلند شدند، اظهار مخالفت کردند، گفتند حق با شما نیست، حق با علیبنابیطالب است. (89/3/14) آن [هم] روزی که همه یک طرف بودند، صحابه، عوامِ مردم، و خواصِ مردم. سقیفه اتفاق افتاده است، آنهم با آن استحکامِ امیرالمؤمنین و [ماجرای] خانۀ فاطمۀ زهرا. در این شرایط، در همۀ آن مجموعۀ مدینه، ظاهراً اسم دوازده نفر در تاریخ ثبت است؛ اُبَیّبنکَعب، ابیذر، و سلمان، دوازده نفر را اسم میآورند که آنان در مسجد پیامبر آمدند و از حق امیرالمؤمنین دفاع کردند؛ یکی از آنان زبیر است. (76/3/13) اینها چیزهایی نیست که شیعه نقل کرده باشد؛ نه، این در همۀ کتب تواریخ ذکر شده است.
ثروت و رفاه زبیر در دوران خلفا و شمشیرکشیدنش بر امیرالمؤمنین (ع)
مابین آن روز، و روزی که زبیر شمشیر کشید روی امیرالمؤمنین، فاصله بیستوپنج سال است. (89/3/14) قضیه این بود که زبیر در روزگار خلفای سهگانه، مخصوصاً در روزگار عثمان، هر دو خصوصیت ممتاز را داشت؛ هم یک فرد ثروتمند مرفهی بود که در کمال راحت و عیش و آسودگی زندگی میکرد، هم پسرعمۀ محترمِ آبرومندِ عزیزِ پیغمبر محسوب میشد. از نظر مردم، هم دنیا داشت، هم آخرت. حالا دوران علیبنابیطالب پیش آمده، دنیا را از او میگیرند! از کجا آوردهای؟ به چه مناسبت جنابعالی بایستی اینهمه ثروت داشته باشی؟ به چه مناسبت بایستی اینهمه باغ و اینهمه گوسفند داشته باشی؟ اینها از راه حلال بهدست آمده یا از راه امتیازطلبیهای بیجا و …
شورش زبیر و طلحه بهسبب دشواری برابری با آحاد مردم در حکومت علوی
از آنطرف بایستی عبادت کنی، بایستی شمشیر بزنی، بایستی سرباز سادۀ اسلام باشی، باید درمقابل ولیّ امر اطاعت کنی، باید خود را مثل آحاد مردم بدانی. حالا که مرد شصت هفتادسالهای هستی، [باید] خودت را مثل دوران جوانی که شمشیر میزدی و توقع نداشتی، در کنار آحاد مردم بدانی. این سخت نیست؟ زبیر بر میشورد، طلحةبنعبیدالله بر میشورد، سعدبنابیوقّاص منحرف میشود، همه کنار میروند، همۀ این گروهها. بعد همه یکجا، همدست، یک جریان قویِ نیرومند را علیه علیبنابیطالب که در محورِ حق قرار گرفته است و در مرکز حق شمشیر میزند، [تشکیل دادند.] (59/5/6) رفتند مکه، با جناب عایشه امّالمؤمنین حرفشان یکی شد و گفتند که بله، ما بایستی برویم دنبال خون عثمان. عجب! خب …
پیام امیرالمؤمنین (ع) به زبیر و یادآوری بیعت او در حجاز
… تو اینطور میگوید. زبیر پسرعمۀ امیرالمؤمنین و امیرالمؤمنین پسردایی زبیرند، و دوستان قدیمی، که از اوایلِ بعثت پیغمبر، این دو نفر باهم بودند؛ در مکه بودند، در مدینه بودند، در جنگها بودند. بعد هم بعد از قتل عثمان، زبیر و طلحه آمدند با امیرالمؤمنین بیعت کردند. حالا حضرت با این لحن ملایم و مهربان میگوید: «یَقولُ لَکَ ابنُ خالِکَ» پسردایی تو، به تو پیغام میدهد و میگوید: «عَرَفتَنی بِالحِجازِ وَ اَنکَرتَنی بِالعِراقِ» در حجاز من را شناختی، در عراق من را نمیشناسی؟ یعنی آنجا با من بیعت کردی، فهمیدی که من خلیفۀ مسلمانها و امیرالمؤمنینم، اما در عراق این را نمیفهمی؟ «فَمَا عَدا مِمَّا بَدا» از آنچه که پیش آمده و موجب شد تو با من بیعت کنی، چه چیزی تخلف شد؟ مگر من چه کردم که با من میجنگی و مبارزه میکنی؟! این لحن امیرالمؤمنین با زبیر است. البته آمد با زبیر صحبت هم کرد، متأسفانه این صحبت مفید واقع نشد.
پشیمانی زبیر و ناکافی بودن ترک میدان جنگ بدون اعتراف به اشتباه
… امیرالمؤمنین آمد، (63/4/1) طلحه و زبیر را خواست، آنها را قسم داد، به قول پیغمبر آنها را یادآوری کرد، بیعت خودشان را یادآوری کرد، گفت مگر شما با من بیعت نکردید؟ بعد از بیعت شما با من که حادثهای رخ نداده، اگر حادثهای بوده، قبل بوده، چرا پس از اول بیعت کردید؟ البته این فرمایشات امیرالمؤمنین موجب شد که زبیر ـ که خب، خوشجنستر بود و خصوصیاتی هم داشت ایشان ـ پشیمان بشود و از میدان جنگ برود بیرون، جنگ را ترک کند. این کار البته کافی نبود. این را به شما بگویم، این کار کافی نبود. زبیر نباید میدان جنگ را ترک میکرد، باید مرد و مردانه میآمد پیش امیرالمؤمنین، میگفت بله، بنده اشتباه کردم و مسئله را خاتمه میداد. نکرد این کار را، دو لشکر را درمقابل هم گذاشت و گریخت رفت. (65/3/9) بعد که امیرالمؤمنین دید نه، حاضر نیستند حرف قبول بکنند، با قاطعیت تمام جنگید. (63/4/1)
سابقهٔ دفاع زبیر از حق امیرالمؤمنین و شمشیر کشیدن بعدی او
… ابیبکر، در همان روزهای اول، پای منبر ابیبکر چند نفر از صحابه بلند شدند، اظهار مخالفت کردند، گفتند: حق با شما نیست؛ حق با علی بن ابی طالب است. اسم این اشخاص در تاریخ ثبت است. اینها چیزهائی نیست که شیعه نقل کرده باشد؛ نه، این در همهی کتب تواریخ ذکر شده است. یکی از آن اشخاصی که پای منبر جناب ابیبکر بلند شد و از حق امیرالمؤمنین دفاع کرد، زبیر است. این سابقهی زبیر است. مابین آن روز و روزی که زبیر روی امیرالمؤمنین شمشیر کشید، فاصله بیست و پنج سال است. حالا برادران اهل سنت از طرف طلحه و زبیر اعتذار میکنند، میگویند آنها اجتهادشان به اینجا منتهی شد؛ خیلی خوب، حالا هر چی. ما راجع به اینکه آنها در مقابل خدای متعال چه وضعی دارند، الان در مقام آن نیستیم؛ اما امیرالمؤمنین با اینها چه کرد؟ جنگید. امیرالمؤمنین از …
سابقهٔ برجستهٔ زبیر نزد پیامبر و اعتراضش به سقیفه
… - آن زمان هم همهگونه آدمی بود - لیکن صفوف مشخّص بود. در زمان امیرالمؤمنین، اشکال کار این بود که صفوف، مشخّص نبود؛ بهخاطر این که همان گروه دوم - یعنی «ناکثین» - چهرههای موجّهی بودند. هرکسی در مقابله با شخصیتی مثل جناب زبیر، یا جناب طلحه، دچار تردید میشد. این زبیر کسی بود که در زمان پیامبر، جزو شخصیتها و برجستهها و پسر عمّه پیامبر و نزدیک به آن حضرت بود. حتّی بعد از دوران پیامبر هم جزو کسانی بود که برای دفاع از امیرالمؤمنین، به سقیفه اعتراض کرد. بله؛ «حکم مستوری و مستی همه بر عاقبت است»! خدا عاقبت همهمان را به خیر کند. گاهی اوقات دنیا طلبی، اوضاع گوناگون و جلوههای دنیا، آنچنان اثرهایی میگذارد، آن چنان تغییرهایی در برخی از شخصیتها بهوجود میآورد که انسان نسبت به خواص هم گاهی اوقات دچار اشکال میشود؛ چه …
شمشیرزنی در رکاب پیامبر و سپس شمشیر کشیدن بر امیرالمؤمنین (ع)
خیلىها بودند که در رکاب پیغمبر شمشیرها زدند؛ امیرالمؤمنین دربارهى یک کسى[11] که کشته شده بود، وقتى شمشیر او را دید، فرمود این شمشیر چه روزهایى که غبار کدورت را در جنگها از چهرهى پیغمبر سترد؛[12] همان شمشیر، شمشیرى بود که کشیده شده بود بر روى علىّبنابىطالب! سوابق را باید نگه داشت؛ میزان الهى اینجورى نیست؛ ما حبط هم داریم: اُولئکَ حَبِطَت اَعمالُهُم؛[13] «حَبِطَت» یعنى چه؟ حبط یعنى اعمالشان باد هوا شد، از بین رفت. خیال نکنید که اگر یک روزى ما یک کار خوبى انجام دادیم، حالا آن کار خوب را انداختیم داخل انبان و نگه …
سوابق او در زمان پیامبر و اعتراضش به سقیفه در دفاع از امیرالمؤمنین (ع)
در زمان امیرالمؤمنین، اِشکال کار این بود که صفوف، مشخص نبود؛ برای خاطر اینکه همان گروه دوم، ناکثین، که اسمشان را آوردیم، خب چهرههای موجّه بودند. هرکسی در مقابلۀ با شخصیتی مثل جناب زبیر، جناب طلحه، دچار تردید میشد. بله! این زبیر کسی بود که در زمان پیغمبر جزو شخصیتها و برجستگان و پسرعمۀ پیغمبر و نزدیک به پیغمبر بود؛ حتی بعد از دوران پیغمبر هم جزو کسانی بود که به سقیفه اعتراض کرد برای دفاع از امیرالمؤمنین. خب بله؛ حکم مستوری[48] و مستی همه بر عاقبت است![49] خدا عاقبت همهمان را به خیر بکند. گاهی اوقات دنیاطلبی، اوضاعِ گوناگون، جلوههای دنیا آنچنان اثرهایی میگذارد، آنچنان تغییرهایی در شخصیتهایی بهوجود میآورد که برای هرکسی، برای خواص هم گاهی اوقات ایجاد اِشکال …
گریهٔ امیرالمؤمنین (ع) بر کشتهشدن زبیر و یادکرد سوابق شمشیر او در خدمت پیامبر (ص)
در حادثۀ طلحه و زبیر و جناب عایشه با امیرالمؤمنین، خب، مردم چهکار باید میکردند؟ این از همان موارد فتنه است؛ عایشه کم کسی نبود، طلحه و زبیر کم آدمهایی نبودند...جناب زبیر همان کسی بود که وقتی کشته شد ـ یک نفری در راه زبیر را دید که دارد از جنگ میآید، زبیر را کشت و شمشیر او را برداشت، آورد خدمت امیرالمؤمنین ـ حضرت چشمش به شمشیر زبیر که افتاد، بنا کرد هایهای گریهکردن، گفت عجب، کشته شد؟ متأسف شد امیرالمؤمنین از قتل زبیر، بعد به شمشیر زبیر نگاه کرد، فرمود: این شمشیر چه روزهایی که غبار غم را از چهرۀ پیغمبر زدوده بود، همین شمشیر! خب، اینها کم آدمهایی نبودند؛ مردم چهکار کنند اینجا؟ راه حل چیست؟ این همان فتنه است، این همان گرد و غبار است. خب، یک آدمِ سطحی، یک آدمی که قدرت تحلیل ندارد، اینجا گیر میکند، اگر به دام دشمنان علی نیفتد، اقلاً به انزوا خواهد افتاد. به قول امروز میبُرد، …
نصیحت او از سوی امیرالمؤمنین (ع) در میدان جنگ و ترک میدان
… دوست را جدا کردن، دشمن را به چند طبقه تقسیم کردن. امیرالمؤمنین سه جنگ داشت؛ این سه جنگ با سه دسته دشمن بود امّا با اینها مثل هم نجنگید. جنگ با معاویه و با شام یکجور بود، جنگ با بصره جور دیگری بود. آنوقتی که حضرت با طلحه و زبیر میجنگید، جور دیگری میجنگید. آنجا زبیر را میخواست،[11] وسط میدان جنگ با او حرف میزد، نصیحت میکرد که «برادر سوابق ما یادت باشد؛ این همه ما با هم شمشیر زدیم، این همه با هم کار کردیم»؛ اثر هم کرد، البتّه زبیر کاری که باید میکرد نکرد، باید میپیوست به امیرالمؤمنین، این کار را نکرد امّا میدان جنگ را رها کرد و رفت؛ رفتار او در جنگ با طلحه و زبیر اینجوری است. امّا رفتار او با شام اینجوری نیست؛ به معاویه حضرت چه بگوید؟ بگوید ما و تو با همدیگر بودیم؟ کِی با هم بودند؟ در جنگ بدر مقابل هم ایستادند؛ امیرالمؤمنین جدّ او و دایی او و قوم و خویش و فکوفامیل او را از دم تیغ …