البته متأسفانه اکثر مردم ما از الفاظ آیات کریمهی قرآن، مستقیم کمتر استفاده میکنند؛ یعنی اکثر عربی نمیدانند. خب یکی از محرومیتهای ماست. لذا در قوانین کشور فراگیری زبان عربی که زبان قرآن است، یکی از چیزهای لازم فرض شده که این، به خاطر همین است. اگر ما واقعاً بخواهیم معانی قرآن را بفهمیم، مردم معمولی که عربی هم نخواندند، میتوانند مراجعهی به تفاسیر و به ترجمهها بکنند.
علاقهٔ قلبی به زبان عربی
درست است که این خاطرات را به زبان عربی -که زبانی است که آن را از صمیم قلبم دوست میدارم- بیان کردهام، امّا گویش من در بیان این داستان طولانی، مانند گفتار شخص عربزبانی که از ابتدای کودکی به این زبان سخن میگوید نبود؛ بلکه به شیوهی شخص غیر عربی بود که بخوبی به عربی صحبت نمیکند.
لزوم یادگیری زبان قرآن و انس با آن
… و مستمع این را تحویل میگیرد؛ تلاوت قرآن باید اینجوری باشد؛ همهی آنچه از مضمون در این کلمه هست، با بلند خواندن و آهسته خواندن و اوج گرفتن و پایین آمدن و تغییر صوت و نوع ادا، بایستی خودش را به مخاطب ارائه بدهد؛ البتّه برای کسانی که معنای قرآن را میدانند. پس بنابراین زبان قرآن را باید یاد گرفت. هرچه ممکن است با زبان قرآن بیشتر انس بگیرید. اینهایی که با قرآن انس دارند، خیلیشان عربی هم نخواندهاند، امّا قرآن را وقتی میخوانند، معانیاش را میفهمند. ما زیاد دیدهایم افرادی را که عربی کلاسی و درسی و برنامهای هم نخواندهاند امّا از بس با قرآن انس پیدا کردهاند و تکرار کردهاند و خواندهاند آیات …
لزوم آشنایی با زبان قرآن و تأکید قانون اساسی بر یادگیری عربی
… «آن را که حساب پاک است از محاسبه چه باک است» را وقتی بگویند، همه میفهمند، گوش میکنند. جملات قرآنی که هزاران برابر حکمتش بیشتر است -هم کمّاً، هم کیفاً- وقتی قاری آن را میخواند، مستمع عرب این را درک میکند؛ [امّا] مسمتع غیر عرب ممکن است بفهمد، ممکن است نفهمد. سعی کنیم اوّلاً با زبان قرآن آشنا بشویم؛ با زبان قرآن خودمان را آشنا کنیم؛ این یکی از امتیازاتی است که اگر چنانچه این را بتوانیم تأمین کنیم در جامعهی خودمان [خوب است]؛ روی این در قانون اساسی ما و در قوانین اوّلیِ انقلاب تأکید شده، روی این تکیه شده که ما باید زبان عربی را -که زبان قرآن است- یاد بگیریم. آنهایی هم که حالا ندارند این امکان را یا نمیتوانند، خیلی خب قرآن را جلویشان باز کنند، این قاری شروع کند قرآن خواندن -حالا اینجا قرّای ما مثلاً ده دقیقه، دوازده دقیقه میخوانند، آنجا یک ساعت بخوانند؛ یک ساعت، سه ربع ساعت، یک نفر یا دو نفر، قرآن بخوانند، تلاوت …
زبان علمی حوزه و لزوم متون عربی متین و بیایراد
… گفتیم باید تحول مدیریت شود. باید توجه شود که مایهی علمی رقیق نشود، سطح مطلب شیخ پایین نیاید، سطح مطلب آخوند در اصول پایین نیاید. طلبه در خلأ دانائی نسبت به این مبانی که امروز در فقه و اصول ما عناصر مهم و اثرگذاری هست، قرار نگیرد؛ طلبه در خلأ قرار نگیرد. عبارات، عبارات صحیح و خوب و عربی باشد. بنده بعضی از نوشتجات حوزه را که ملاحظه میکنم، از این جهت ما یک خردهای کمبود داریم، نقص داریم. یک نوشتهی متین قرص و محکمی که در همهی مجامع علمىِ اسلامی وقتی که رفت - چون به زبان عربی است. زبان علمی ما زبان عربی است و همه میتوانند استفاده کنند - به عنوان یک اثر برجسته و ممتاز شناخته شود، ایراد لفظی و متنی و قلمی نداشته باشد. بنابراین تحول ناگزیر است. حالا این یکی دو مورد از موارد تحول بود؛ موارد زیادی هست؛ بسیاری از آنها را هم شما دوستان در بیاناتتان گفتید که مورد تأیید من هم هست. باید این تحول مدیریت بشود. این هم یک نکته است.
یکی بودن زبان اعراب با زبان قرآن، عامل آشنایی آنان با معارف قرآنی
… علت این است که زبان قرآن، زبان آنهاست؛ مثل اینکه شما ضربالمثلی از سعدی، فردوسی یا حافظ در ذهنتان هست؛ چون کتابهای آنها را خواندید و زبان خودتان بوده، در ذهنتان مانده، که حالا میبینید این ناطقان محترم هم که میآیند، بعضی از آنها با شعر و ادبیات شروع میکنند. آنها چون زبانشان با زبان قرآن یکی است - یکی از اقبالهای آنها این است که زبان قرآن، زبان خودشان است - این زبان را راحت میفهمند؛ لذاست که با معارف قرآنی آشنا هستند. سیاستمدارانشان را هم که ما دیدهایم همینجورند؛ سیاستمدارانشان هم که میآیند - حالا ولو آن آدمهای فاسق و فاجر و دور از معنویات - یک آیاتی از قرآن، مطالبی از دین و متون دینی را بلدند و در ذهنشان هست. این کمبود است، ما باید جبران کنیم. حالا جبران اصولی و اساسیاش …
تأسف از ناآشنایی مخاطبان با زبان قرآن
… همان است که هفتهی قبل گفتم عمیق بودن و تمام نشدنی قرآن است که وقتی نگاه میکنید ۳۰۰ - ۴۰۰ صفحه کتاب است و هر صفحهای مثلاً ۲۰ سطر دارد، هر سطری یا هرچند سطر یک آیه است، یعنی از لحاظ کمیت محدود است اما وقتی انسان میرود و غور میکند، میبیند واقعاً تمام نمیشود. خدا میداند که من چقدر تأسف میخورم که چرا شما خواهران و برادران عزیز با بیان و زبان قرآن آشنا نیستید، تا این احساسی را که من دارم شما هم داشته باشید؟ هرکسی با درون قرآن آشنا باشد و در قرآن تدبر کند همین احساس را خواهد داشت، حتی آن کسانی که با زبان قرآن آشنا نیستند و از روی ترجمه یک چیزک سایه روشنی بدست میآورند، آنها هم وقتی تدبر میکنند تمام نمیشود و انسان هرچه فکر کند میبیند بحر لایفنی است که هرچه در آن …
کم بودن قابلیت اتساع زبان عربی در مقایسه با فارسی
خب، زبان فارسى علاوه بر گسترش خودش، علاوه بر ترکیبپذیرى خودش که بسیار زبان خوب، شیرین، وسیع، پُرگنجایش، مثل یک بادبادک[11] [است که] صد برابر حجم فعلىِ خودش قابل گسترش پیدا کردن است ــ زبان عربى اینجورى نیست؛ زبان عربى مثل یک جِوالِ بزرگ است؛ همانى است که هست؛ گسترش آن کم است، قابلیت اتّساعش کم است؛ زبان فارسى کوچکتر از آن است، امّا قابلیّت اتّساعش خیلى زیاد است ــ این زبانِ قابل اتّساع و توانا که همهى ظرافتها را میتواند بیان بکند و علاوه بر این نصف زبان عربى هم الان جزوش است، خب این زبانِ به این خوبى را چرا خراب کنیم با تعبیرات غلط، آن هم در رادیو …
عربی شدن تدریجی زبان مصر پس از ورود مسلمانان
… تو را فرستادم به سرزمینی که در نظر من مهمترین سرزمینهای ماست. مصر را میگویند. این مهمترین، دلایلی ممکن است داشته باشد. فرض بفرمایید در آن منطقۀ عربیِ آن روز، سابقۀ فرهنگی و تمدنی مصر با دیگر کشورهایی که بودند، قابل مقایسه نبود؛ مصر خیلی دارای اهمیت بود. یکی از نکات قابل توجه این است که زبان مصر زبانِ عربی که نبوده است، وقتی مسلمانها وارد شدند، مصر را تصرف کردند، بهتدریج زبان مصر زبان عربی شد.