تأثر از زندگی فلاکتبار محلههای زاغهنشین تهران و لزوم به فکر آنان بودن
… کنید خودتان را. نقطه اول این است که خود انسان متحول بشود؛ خود انسان از غربزدگی بیرون بیاید. [آیا] باید حتماً ما وزارتخانههایمان آن طور تشریفات داشته باشد که هر کسی تویش برود خیال کند که در یک جایی غیر از ایران است؟! یک جای دیگری است؟! یک بساط دیگری است؟! از آنجا وقتی بیاید در این زاغهنشینان ما، که یک شب به من نوشته بودند عدد محلههایی که در تهران از اینها هست- چادرنشینها، این زاغهنشینها، این خانههای گلی خیلی خرابه- اینها را به من نوشته بودند که قریب سی تا، یا سی و چند تا محله ما در تهران داریم که از برکت «اصلاحات ارضی» مردم از محالّ خودشان کوچ کردند آمدند اینجا، با این زندگی فلاکتبار دارند زندگی میکنند لکن ندیده بودم. در چند شب پیش از این در همین قم ظاهراً بود- در تلویزیون- که من نگاه کردم نشان دادند. انسان اگر انصاف داشته باشد، یک قدری انصاف داشته باشند، باید چقدر متاثر باشد از اینکه یک جمعیت انسان مُسْلم، انسان، این طور زندگی بکند و ما به فکر اینها نباشیم.
زندگی سخت زاغهنشینان اطراف تهران بدون آب و برق
… یک خانه گلی؛ خودشان با هم دست به هم دادهاند و یک خانه گلی درست کردهاند برای یک عائلهای. اینها چرا اینجا جمع شدهاند؟ برای «اصلاحات ارضی»! اصلاحات ارضی که کردند، مردم در دهات خودشان دیگر نتوانستند بمانند؛ به هم خورد اوضاعشان، نتوانستند در آنجا بمانند. هجوم کردند طرف شهرستانها که بیشترشان طرف تهران آمدند و این بیچارهها حالا آمدهاند در تهران، بسیار ناگوار و سخت زندگی میکنند. همه شان هم، آن چنان جوان نیستند که بتوانند حالا یک حمالی بکنند، بتوانند یک چرخی را پیدا کنند و دور بگردند و چیز بفروشند؛ بسیارشان پیرمردند، پیرزنند، بیچارهاند، ضعیفند؛ و اینها دارند در زاغهها زندگی میکنند. قریب بیشتر از سی مورد به من، برای من نوشته بودند (... نوشتهاش هم پیش من نیست، حافظهاش [را] هم که ندارم) قریب سی مورد یا بیشتر، محلههایی است که در تهران هست از این بیچارهها. در طرف حضرت عبد العظیم، چند تا در طرفِ [جنوب شهر تهران]، حتی در بالای شهر، حتی در …
زندگی فلاکتبار زاغهنشینان و چادرنشینان در محلههای تهران
… بردند و به غیر دادند؛ به اسم ملی ملت را از آن محروم کردند، و دامدارهای ما از بین رفتند. این دامدارها، این کشاورزها، که در مَحالّ خودشان نتوانستند زندگیشان را ادامه بدهند رو به شهرستانها آوردند که اینجا یک کاری پیدا کنند. اینجا هم کاری صحیح نبوده است. خیر. از قراری که من شنیدهام در خود تهران محلههای بسیاری هست که این محلهها محلههای زاغهنشین، چادرنشین و امثال اینهاست که این بیچارهها در آنجا با وضع فلاکتباری زندگی میکنند.