انشاءالله وقتی شما به بزرگان ری میپردازید، به این نکته هم نظر داشته باشید که در این میانه، تاریخ ری را بیرون بیاورید؛ یعنی رىِ آن زمان در چه وضعی بوده و چه بزرگانی داشته. مثلاً این ابوالفتوح رازی است که تفسیر مینویسد؛ آن عبدالجلیل رازی قزوینی است که کلام مینویسد و کتاب «النقض» را تألیف میکند؛ یا سیدمرتضی رازی که او هم متکلم بوده؛ یا شمس قیس رازی که بهترین کتاب در عروض و قافیه را نوشته و تا الان هم ما کتابی به جامعیت و اتقان و …
پرورشگاه بزرگان در آن دوره و راهی برای شناخت تاریخ ری
و ری در آن وقت پرورشگاه بزرگان زیادی بوده - خب، ابوالفتوح هم مال همین زمان است و ایشان معاصرند با ابوالفتوح - یعنی باید تاریخ ری را هم از این راه به دست آورد. ایشان البتّه قزوینی و رازی است، لکن به هر حال اهل ری است. و من یک نفر دیگر را هم به شما عرض کردم آن وقتی که راجع به عبدالجلیل سفارش میکردم، و او سیّد مرتضای رازی است؛ او هم یک شخصیّت برجستهی دیگری است. حالا شما برای سیّد مرتضای بغدادی دارید بزرگداشت میگیرید …
لزوم احیای نام بزرگان ری
خیلی کار بجا و بموقعی است؛ هم تجلیل از ابوالفتوح رازی، هم حرکت احیای نام بزرگان ری.
بزرگان همروزگار ابوالفتوح در ری چون فخر رازی، شمس قیس و عبدالجلیل قزوینی
در مورد ابوالفتوح، هم تفسیر اهمیت دارد؛ هم زبان و نثر اهمیت دارد؛ هم موقعیت تاریخی ری اهمیت دارد. وقتی انسان نگاه میکند، میبیند در همان زمانِ ابوالفتوح، بزرگانی از قبیل شیخ منتجبالدین - که شاگرد ابوالفتوح رازی است - بودند؛ یا یکخرده بعد، فخر رازی است؛ یا در همان حدودها، شمس قیس رازىِ ادیب و عروضی است؛ یا عبدالجلیل قزوینی رازی، که به نظرم کاملاً معاصر ابوالفتوح است. همهی اینها «رازی» بودند. البته «قزوینی» که گفته میشود، معنایش این است که اصلش قزوینی است؛ لیکن «رازی» بوده؛ کما اینکه خود ابوالفتوح هم نیشابورىِ رازی است؛ یعنی اصلش نیشابوری است، لیکن خودش یا پدرش ساکن ری بودهاند. بنابراین عبدالجلیل قزوینی، عبدالجلیل …
مرکز مهم علمی و فرهنگی در تاریخ ایران
بسیار فکر خوبی کردید؛ به خصوص اینکه تجلیل از جناب عبدالعظیم حسنی را مقدمهای قرار دادید برای تجلیل از نامآوران عرصهی علم و ادب در ری. همانطور که اشاره کردید[2]، ری مرکز بسیار مهمی از لحاظ علمی و فرهنگی در تاریخ ماست، و سرسلسلهی این بزرگان هم -جناب عبدالعظیم- با اینکه اهل ری نیستند، اما حقا و انصافا به ری و تاریخ ری آبرو دادند و حق عظیمی به گردن همهی تهرانیها و اهل ری دارند.
معرفی کلینی، صدوق، علی بن بابویه و دیگر بزرگان برخاسته از ری در کنگرههای بعدی
امیدواریم انشاءالله خداوند به شما توفیق دهد تا هم این کنگره را خوب برگزار کنید و چهرهی این بزرگوار را خوب معرفی کنید، و هم انشاءالله شخصیّتهای بعدی را که نوبتشان خواهد رسید: شیخ کلینی، شیخ صدوق، علی بن بابویه، و دیگر بزرگان ری -که انصافاً شخصیتهای برجستهای از این سرزمین برخاستهاند- معرفی کنید و کمکی بشود به معرفت و اطلاعات ما از این بزرگواران.
مرکز تجمع شیعیان و مأمن عبدالعظیم
از سوی دیگر ایشان به دلیل شخصیت جهادیشان با حال اختفا و فرار، به ری آمده بودند. شیخ نجاشی میگوید: «حاربا من السلطان». ایشان از دست خلیفهی عباسی از عراق و حجاز گریخت و به ری آمد. چون ری مرکز و محل تجمع شیعیان بود، ایشان اینجا را مأمن خوبی برای خودشان یافتند. شیعه و محدّث زیاد بودهاند -هم در مدینه، هم در عراق- اما همهی اینها مجبور نبودهاند از دست خلیفه بگریزند، این مبارز بودن ایشان را نشان میدهد. مشخص میشود ایشان اهل نشر معارف امامت بوده، بهخصوص در دوران حضرت جواد و حضرت هادی که ایشان حداقل راوی این دو امام …