مخالفت دینبهدنیافروشان با روشنگری دربارهٔ اسرار حج
رازها و رمزهاى حج بسى بیش از آن است که در اینجا بدان اشاره شد، و تدبّر در این رازها ــ که همه در جهت احیاى شخصیّت فرد و جامعهى مسلمان و مبارزه با عوامل نابودى آن است ــ افقى جدید در برابر حاجى میگشاید و او را به عالمى پُرتلاش و پُرحرکت و تمامنشدنى میکشد. اوّلین وظیفهى هر یک از حجّاج، تأمّل در این رازورمزها و تبادل نظر و جستجوى سررشتهى کار از این همه است، و نیز تأمّل در اینکه چرا دستها و دستگاههایى سعى میکنند حج را برون از همهى مفاهیم سیاسى و جمعىاش و تنها به عنوان عبادتى یکبُعدى که فقط داراى خواصّ فردى است مطرح نمایند، و چرا روحانىنمایانِ دین به دنیافروش که نام و شأن دینى آنان حکم میکند که مردم را به این اسرار آشنا و جسم و جان آنان را به سمت هدفهاى آن به حرکت درآورند، بعکس، با هرگونه روشنگرى در این باره مخالفت و عناد ورزیده، اصرار بر کتمان حقایق دارند، و چرا بارها و بارها در بلندگوهایى اعلام میشود که سیاست در حج نباید دخالت کند؛ مگر اسلام و احکام نورانى آن براى اداره و هدایت زندگى مادّى و معنوى انسانها نیست؟ و مگر دیانت در اسلام با سیاست آمیخته نیست؟ این از جملهى دردهاى بزرگ عالم اسلام است که تحجّر و کوتهبینى و دنیاطلبى جمعى، همواره در خدمت غرضورزى و حسابگرىهاى خباثتآلود جمعى …