رفتن به محتوای اصلی

رحلت امام خمینی (ره)رویداد

نام‌های دیگر: ارتحال امام خمینی (ره)

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

درگذشت امام خمینی (ره) در خرداد ۱۳۶۸ و سوگ و حوادث پس از آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:اطّلاعیّه سران سه قوّه و نخست‌وزیر به‌مناسبت ارتحال حضرت امام خمینى (قدّس سرّه الشّریف)— ۱۳۶۸/۰۳/۱۴

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۸۱۴۰۳

فقط سال ۱۳۶۸همهٔ سال‌ها

شاهدها (۹۵ پاراگراف)

ناکامی انتظار دشمنان برای آشوب و جنگ داخلی پس از رحلت

… جهانى چیزهایى را میدانند، آگاهی‌هاى خوبى دارند؛ البتّه باید تقویت هم بشود. باید همین آگاهی‌ها و همین قدرت تحلیل، روزبه‌روز بالا برود تا مردم در مقابل حوادث بتوانند خودشان را حفظ کنند.امروز دنیا در مقابل ملّت ما با حال تعجّب به اوضاع داخلى ما نگاه میکند؛ انتظار داشتند بعد از خلأیى که از رحلت رهبر عظیم‌الشّأن و امام فقید ما به وجود می‌آید، همه‌ی اوضاع مردم دگرگون بشود؛ انتظار داشتند همه‌چیز به هم بریزد. انتظار داشتند جنگ داخلى به وجود بیاید که تبلیغ هم میکردند در رسانه‌ها و در اظهاراتشان بارها آن را ذکر میکردند؛ بحمدا‌لله‌ علی‌رغم آنها، همه‌چیز برخلاف نظر آنها پیش آمد. امروز که بعد از دو سه ماه از رحلت حضرت امام (قدّس ا‌لله‌ نفسه الزّکیّة) مردم نگاه میکنند، می‌بینند که با پشتکار و مجاهدتشان رئیس‌جمهورى را انتخاب کرده‌اند،[4] و در انتظار دولتى هستند قوى و کاردان که بتواند اوضاع مملکت را، مسائل گوناگون را، مسائل اقتصادى را …

لزوم پر کردن خلأ فقدان امام با احساس مسئولیت ملت و مسئولان

امروز این پدر خانواده در میان ما نیست، آن متّکاء محکم، آن کسى که خاطرمان آسوده بود که در مشکلات به او مراجعه خواهیم کرد، نیست. مثل همه‌ی خانواده‌هایى که وقتى یک چنین وضعى برایشان پیش می‌آید که پدر خانواده و بزرگ خانواده از میان آنها میرود، افراد خانواده هر کدام به نوبه‌ی خود احساس مسئولیّت تازه‌اى میکنند که به سهم خود مقدارى از این خلأ را پُر کنند ‌-در یک چنین خانواده‌هایى شما می‌بینید گاهى یک جوان پانزده شانزده ساله که تا دیروز مشغول بازى یا درس خواندن بود و احساس مسئولیّتى نمیکرد، امروز در خانه چهره‌ی یک مرد را به خودش میگیرد و احساس میکند که او هم بایستى در این خانه نقشى داشته باشد- این خلأ را [هم] این ملّت باید پُر کند؛ برادران عزیز ‌-هم مسئولین و هم ملّت- این خصوصیّتِ دوران جدید ما است؛ این خلأ را با تلاش، با همکارى، با محبّت، با پیوند مستحکم، با حضور دائمى در صحنه از سوى مردم، با دلسوزى کامل و مسئولانه‌ی همه‌ی قشرها ‌-علماى اعلام و بزرگان اسلام و قشرهاى مختلف کشور- با وحدت کلمه، با حفظ حاکمیّت نظام جمهورى اسلامى و مرکزیّت این نظام و تجمّع حول این محور و تسلیم در مقابل جهت‌گیری‌هایى که برخاسته‌ی از همان رهنمودها و همان اصول و برطبق مصالح کشور است، باید پُر کنیم.

فقدان امام به معنای پایان راه و تکلیف و امید نیست

شکّى نیست که ما فقدان امام بزرگوارمان را به‌هیچوجه به معناى پایان یافتن راه یا پایان یافتن تکلیف یا پایان یافتن امید به حساب نمی‌آوریم. پیغمبر خدا از دنیا رفت و فتوحات عظیمه‌ی مسلمین تازه شروع شد. پیغمبر خدا با ایجاد بنا و قاعده‌ی یک نظام عظیم جهانى، این جامعه را به راه انداخت؛ جامعه‌ی اسلامى توانست بعد از رحلت پیغمبر، قرنها به‌صورت مقام اوّل و قدرت اوّل سیاسى و اقتصادى و نظامى و اجتماعى در …

سوگ چهل‌روزهٔ امت اسلامی در فقدان امام

اکنون چهل روز از مصیبت بزرگ جهان اسلام میگذرد. چهل روز است که امام ما ‌-روح خدا و نفْس مزکّىٰ- احرام پوشیده و به میقات رفته و در بحر وحدانیّت حق مأوا گرفته و بزم ملکوتیان را به حضور خود آراسته است. چهل روز است که آن پدر مهربان و معلّم دلسوز و قافله‌سالار آگاه، فرزندان و مریدان و رهروان را تنها گذاشته و چون جان شیرین، پیکر امّت اسلامى را ترک گفته است. امّت اسلامى در همه جاى جهان، چهل روز است که سرود غم میسراید و از این فقدان بزرگ مینالد.

ناتوانی بیان‌ها از وصف عظمت امام و فقدانش

این ملّتِ باوفا و سرشار از صدق و صفا، با همه‌ی وجود از امام خود تجلیل کرد و با همه‌ی توان به عزادارى او کمر بست و با هزاران بیان در فراق او شِکوه سر کرد. امّا با این همه، هنوز هیچ بیانى نتوانسته عظمت امام و عظمت حادثه‌ی فقدان او را باز گوید و هنوز هیچ زبان گویایى نتوانسته مرثیه‌ی او را بسراید.

رحلت امام، انقلابی دیگر و عزاداری میلیون‌ها نفر در جهان

با رحلت خود، انقلابى دیگر بر پا کرد؛ ده میلیون دل بی‌قرار را بر جنازه‌ی خود گرد آورد و صدها میلیون را در سراسر جهان در غم خود عزادار کرد. همان‌طور که در زندگی‌اش تختهاى فرعونى را لرزانده بود، با مرگ خود نیز خواب و خیال باطل را از چشم دشمنان ربود.

دشواری باور فقدان امام در چهلمین روز رحلت

امروز چهل روز از فقدان عظیمِ مصیبت‌بارِ امام بزرگوارمان میگذرد،[2] و این اوّلین جمعه‌اى است که بنده در فقدان امام عزیزمان به نماز جمعه آمدم و با شما امّت وفادار او و یاران مخلص او روبه‌رو میشوم. باور کردن این حقیقت تلخ، بسیار سخت است. براى ما در طول سالهاى گذشته، تصوّر آن دنیایى که در آن امام نباشد، آن جهان بی‌روح، آن فضاى افسرده، آن زندگى غم‌انگیزى که در آن امام و رهبر و مراد و معلّم و مرشد و پدر و امید ما حضور نداشته باشد، بسیار سخت بود.

خلأ عظیم فقدان امام و تکلیف نزدیکان امام به جبران آن

به‌هرحال مصیبت بزرگى بر عالم اسلام بود، مصیبت سنگینى بود، خلأ عجیبى است، خلأ عظیمى است. و اگر کسى میباید تلاش کند که این خلأ را به نحوى جبران بکند و پُر کند، عبارت است از کسانى که به امام ارادت بیشترى داشتند، احساس نزدیکى بیشترى میکردند و رابطه‌ی مستحکم‌ترى بین خودشان و امام احساس میکردند. و شکّى نیست که شما برادران عزیز سپاهى از جمله‌ی پیشقدم‌ترین و برترین افراد در این زمینه هستید. تکلیف شما امروز بیشتر است از گذشته و بیشتر است از دیگران.

برههٔ حساس فقدان امام و لزوم تلاش همگانی برای عبور سالم انقلاب

و امّا مسئله‌ی اصلى که سعى میکنم به‌نحو مجمل آن را بیان بکنم، مسئله‌ی این برهه‌ی حسّاسى است که ما در آن به سر میبریم، و مسئله‌ی رهبرى است. زمان، زمان مهمّى است براى ما ملّت ایران، براى انقلاب و براى آینده‌ی کشور و براى حفظ انتظام و انسجام ملّت. یعنى حقیقتاً وقتى یادمان می‌آید که حالا کى است، و یادمان می‌آید که ما در طول این ده سال گذشته نسبت به این برهه‌ی حسّاس که یقین داشتیم یک روزى چنین چیزى پیش خواهد آمد ‌-یعنى برهه‌ی فقد امام- چقدر نگرانى کشیدیم و حالا ناگهان می‌بینیم که در همان فصل از زمان هستیم، با توجّه به این، احساس میکنیم که همه باید در این فصلِ بسیار مهم و حسّاس و خطیر و تعیین‌کننده، حدّاکثر ابتکار و تلاش و اخلاصى را که از آنها برمی‌آید، ارائه کنند تا با هم بتوانیم انقلاب را از این پیچ بسیار مهم و از این نقطه‌ی عطف بسیار خطیر، بسلامتى ‌ان‌شاءالله‌ عبور بدهیم.

مصیبتی همانند رحلت پیامبر (ص) و شهادت امیرالمؤمنین (ع) و احساس یتیمی امت

از همه‌ی برادران و خواهران عزیز صمیمانه متشکّر و ممنونم و به همه‌ی شما عزیزان که میدانم از اعماق جانتان داغدار هستید، صمیمانه تسلیت عرض میکنم. براى امّت اسلام، حادثه مثل حادثه‌ی رحلت رسول خدا و شهادت امیرالمؤمنین بود. حقّاً و بجا، امّت اسلام در همه جاى عالم، احساس یتیمى کردند. حق با ملّت ایران است اگر همچنان رَخت عزا بر تن داشته باشند؛ حق با شما است که بگریید؛ حق با شما است که به زیارت آن مرقد مطهّر بروید. شاید در دلهاى ما و جانهاى ما و محیط زندگى ما و دنیاى اسلام تا سالهاى متمادى این خلأ عظیم پُر نشود. برادران و خواهران گرامى از …

اصل بودن راه و وصیت امام در کنار عزاداری برای او

… ملّت فرزندان او بودند. آن بزرگوار از ما، از فرزندانش، از امّتش چه چیزى را توقّع دارد؟ این آن نکته‌ی اصلى است. عزادارى لازم است؛ اصلاً دست خودمان نیست. مگر میتوانیم بر این مصیبت نگرییم؟ مگر میتوانیم احساسات جوشان خودمان را نسبت به آن عزیز یگانه سرپوش بگذاریم؟ اینها به جاى خود محفوظ، امّا اصل قضیّه راه او و وصیّت او است. اگر او زنده بود، امروز از ما چه میخواست؟ این مهم است.

اتحاد و بازیابی سریع ملت پس از فقدان امام برخلاف پیش‌بینی دشمنان

… تحلیلگران دنیا براى سال دهم یازدهم انقلاب اسلامى چنین وضعى را پیش‌بینى نمیکردند؛ آن هم با فقدان امام. یقیناً استراتژیست‌هاى سیاسى آمریکا و اروپا براى مثل امروزِ ما وضعیّت سیاهى را پیش‌بینى میکردند، که خداوند ‌ان‌شاءالله‌ آن وضعیّت سیاه را سرِ خودشان بیاورد. فکر نمیکردند ماها ‌-ما یعنى شما، یعنى مردم، یعنى آحاد ملّت- در چنین روزى این‌قدر با هم متّحد باشیم؛ فکر نمیکردند ماها این‌جور با قضایا قوى برخورد کنیم؛ فکر نمیکردند که این ملّت بتواند این‌جور سریع خودش را بازیابى کند و تصمیم خودش را بگیرد و راهش را ادامه بدهد؛ فکر نمیکردند. پس ما از آنچه در محاسبات دشمنانمان بود خیلى بهتریم. اصلاً قابل مقایسه نیستیم با آنچه در محاسبات آنها بود. حتّى در محاسبات دوستانمان هم همین‌جور [است].

تبدیل فقدان امام به عامل قوت، ثبات و وحدت نظام با هوشیاری ملت

… شد، جمهورى اسلامى دچار ضعف و یا انحلال خواهد شد، وحدت ملّت مخدوش خواهد شد؛ و بقیّه‌ی خوابهایى که دیده بودند. حقیقتاً هم اگر کسى میخواست با ابزارهاى مادّى و با چشم ظاهرى تحلیل کند، همین نتیجه یک نتیجه‌ی قهرى و طبیعى بود. دوستان هم نگران بودند که چه خواهد شد. یعنى فقدان امام به‌عنوان یک عامل براى تمام شدنِ همه‌چیز به حساب می‌آمد.ملّت ما در این امتحان بزرگ، عکس این را ثابت کرد؛ از آن چیزى که به‌عنوان عامل ویرانى حساب میشد، عامل ثبات درست کرد، عامل وحدت درست کرد، عامل پیشرفت درست کرد؛ فقدان امام با هوشیارى ملّت و با ایمان مخلصانه‌ی ملّت، تبدیل شد به یک عامل قوّت در نظام جمهورى اسلامى. همین هم دلیل دیگرى است بر این که رشد مردم امروز ما از مسلمانان صدر اسلام و زمان پیغمبر حتّى بیشتر است؛ آنها هم نتوانستند این وحدت، این تحرّک و این ایمان را بعد از رحلت رهبر بزرگ اسلام به وجود بیاورند، امّا ملّت ما توانست.

بزرگ‌ترین وظیفه پس از رحلت امام شناخت و حفظ مشخصه‌های عصر او، عزاداری واقعی

برادران عزیز! امام کبیر ما عصر جدیدى را آغاز کرد. ما امروز که دلهایمان، جانهایمان لبالب از حسرت فقدان آن عزیز بی‌همتاى امّت اسلامى است، بزرگ‌ترین وظیفه‌مان این است که مشخّصات این عصرى را که امام آغاز کردند و ملّت را در فضاى آن قرار دادند و به جهان آن را اعلام کردند بدانیم و این مشخّصه‌ها را حفظ کنیم. عزادارى واقعى آن‌وقتى است که ما به این فریضه عمل کنیم.

لزوم تلاش مضاعف برای پر کردن بخشی از خلأ امام

خوشبختانه ژاندارمرى جمهورى اسلامى به نحوى و شهربانى به نحوى دیگر و همچنین سازمان پلیس قضائى، در طول این چندساله خدمات خوبى کردند؛ بعضى در جنگ، بعضى در پشت جبهه؛ و ‌ان‌شاءالله‌ موفّق باشید. امّا بدانید در خلأ شخصیّتى مثل رهبر کبیر و فقیدمان، من و شما باید مضاعف تلاش کنیم. وقتى یک وزنه ‌-آن هم با آن ثقل و عظمت- از میان ما برداشته شد، ما باید چه‌کار کنیم تا بتوانیم مقدارى از این خلأ را پُر کنیم؟ باید نیرویمان را بیشتر خرج کنیم، تلاشمان را بیشتر مبذول کنیم. این را همواره به یاد داشته باشید. و تمام دستگاه‌هاى کشور و تمام آحاد مردم به این نکته واقف باشند که جمهورى اسلامى و ملّت ایران با ارمغانهاى ارزشمند و عطیّه‌هاى الهى که امام به آنها داده، قادر هستند بر تمام دشمنی‌ها و خصومتها در سطح جهانى فائق بیایند. از آینده …

تلخ‌ترین حادثهٔ تاریخ انقلاب و امتحانی الهی برای ملت

حقیقتاً حادثه‌ی تلخ و ضایعه‌ی سنگین فقدان رهبر کبیر ما و امام بزرگوار ما، بدون شک تلخ‌ترین و مصیبت‌بارترین حوادثى است که در طول تاریخ انقلابمان براى ملّت ایران پیش آمده؛ بلکه از جمله‌ی حوادث نادرى است که همه‌ی مسلمانان جهان را تحت تأثیر قرار داده این مصیبت و این ضایعه. از طرفى یک ابتلاء الهى هم هست؛ یک امتحان الهى است براى مردم ما و همه‌ی اقشار این ملّت بزرگ و قهرمان و مقاوم. همه‌ی امتحانات الهى همین‌جور است که آن کسانى که با این امتحان روبه‌رو میشوند یا با عمل خود و اراده‌ی خود و با حُسن انتخاب خود از این امتحان سربلند بیرون می‌آیند ‌-که در این صورت [آن] حادثه‌ی مصیبت‌بار و تلخ، یک پلّه‌اى خواهد شد در راه تعالى و تکامل آنها؛ …

ضایعه‌ای برای اسلام و مسلمین و دشواری جبران خلأ امام

… سخت و تلخى است. خلأ وجود عزیز بارز قوىّ امام و رهبر کبیرمان چیزى نیست که حتّى به‌آسانى بشود آن را باور کرد. خاطرات این ده سال پُرماجراى انقلابمان و جمهورى اسلامى مظلوممان، قدم‌به‌قدم سرشار از حضور قوى و فعّال و تعیین‌کننده و خط‌دهنده‌ی امام عزیزمان است. واقعاً ملّت ما و نظام ما نخواهد توانست به‌آسانى جبرانِ این ضایعه‌ی سنگین را بکند. از خداى متعال باید استمداد کنیم. این حادثه حادثه‌اى است براى اسلام، نه‌فقط براى ما که مسئولین این نظام هستیم و نه‌فقط براى ملّت ایران، ضایعه‌اى است براى اسلام و مسلمین و براى تاریخ اسلام. و ما آموختیم از خود این معلّم بزرگ و از تعالیم اسلامى که با اتّکال[2] به پروردگار و با تکیه‌ی به عنایات الهى باید سختی‌ها و مصیبت‌ها و حوادث تلخ و سنگین را به نحوى جبران کرد. بارى است بر دوش همه‌ی ما؛ و باید آن‌قدر ارتباطاتمان را قوى کنیم، آن‌قدر تلاشمان را …

عظمت ضایعهٔ فقدان امام و پرنشدنی بودن جای ایشان

… نگاه کنیم، همه‌ی ما باید دلسرد و دل‌مرده باشیم. مصیبت خیلى بالا است؛ فقدان و ثُلمه[3] خیلى غیر قابل تحمّل است؛ شخصیّت امام و آن امواج حیاتى دائمى که از او متصاعد میشد و مثل خورشید به ذرّات جان میداد و حیات میداد، براى ما بسیار تعیین‌کننده و سرنوشت‌ساز بود. این‌جور نیست که ما حالا یک عزیزى را از دست دادیم یا یک شخصیّتى را که در نظام جایگاهى داشت از دست دادیم، خب یکى دیگر را انتخاب میکنیم و مسئله تمام میشود! امام در آسمان بود، بنده و امثال بنده خاکیم؛ فاصله ناپیمودنى است. من مکرّر در این ده‌ساله ‌-بخصوص در این سه چهار سال اخیر که خب ایشان عوارض زیادى داشتند، عوارض قلبى؛ نمیگذاشتیم مردم نگران بشوند؛ ماها خیلى دلهره کشیدیم این چند سال اخیر- وقتى با خودم فکر میکردم، اصلاً دنیاى خالى از امام به نظرم یک دنیاى تاریکى میرسید؛ یک جسم …

لزوم مضاعف کردن تلاش به سبب سنگینی ضایعه

من بعکس میخواهم بگویم، من امروز این احساس را میکنم که چون ضایعه بزرگ است، چون حادثه سنگین است، چون خسارت بالاتر از حدّ تصوّر است، ما باید تلاشمان را مضاعف کنیم. وقتى خدا چشم را از یک انسانى گرفت، گوش او، شامّه‌ی او، ذائقه‌ی او، حسّ لامسه‌ی او، تمام استعدادهاى او به کمک او می‌آیند؛ البتّه چشم نمیشوند ‌-انسان وقتى چشم ندارد دیگر جایى را نمیبیند- امّا یک مقدارى از ضایعه کاسته میشود؛ لامسه هنرى را نشان میدهد که در بودن …

لزوم پرکردن خلأ فقدان امام با مجاهدت، تلاش مضاعف و اخلاص

ما باید به فکر وظایف خودمان باشیم و سعى کنیم حالا که این نعمت بزرگ از ما گرفته شده و این روح ملکوتى در منظر ما قرار ندارد و ما این کمبود بزرگ را داریم، تا آنجا که بتوانیم با مجاهدت خودمان، با تلاش مضاعف خودمان و بخصوص با اخلاص و توجّه خودمان به خدا این خلأ را تا آنجایى که میشود پُر کنیم؛ هر یک از افراد ما این‌جور باید باشد. یک وقت امکانى الهى در اختیار انسان است، از آن استفاده میکند؛ وقتى نیست، بایستى از همه‌ی سرچشمه‌هاى امکان و استعداد استفاده کرد تا به نحوى و تا آنجایى که بشود، جاى خالى آنچه را از دست داده‌ایم پُر بشود. انسانى که چشم دارد، …

عظمت ضایعهٔ فقدان امام و مقایسه‌ناپذیری آن با فقدان رهبران انقلاب‌های دیگر

… است که ما وضعیّت جدید را ‌-یعنى خلأ امام عزیزمان را- در ذهنمان تصویر کنیم و آن را جا بیندازیم. حقیقتاً تا آنجایى که بنده با احساسم و با عقلم و با مشاهده‌ی جلوه‌هاى گوناگون وجود این مرد در طول این مدّت درک کردم، ارزیابى این ضایعه حقّاً و انصافاً میسور نیست. ضایعه، بسیار بزرگ، بسیار سنگین و بسیار خطیر است؛ اصلاً قابل مقایسه با آنچه در کشورهاى دیگر ما دیدیم ‌-که رهبران را از دست میدهند- نیست. بنده قضایاى مختلف این انقلابهاى زمان خودمان را که همه‌ی اینها رهبرانى داشتند و آنها را از دست دادند، خوانده‌ام، دیده‌ام؛ شماها هم لابد اینها را دیده‌اید، خوانده‌اید؛ آنچه امروز براى ما پیش می‌آید و این وزنه‌ی عظیمى که از انقلاب گرفته میشود، اصلاً قابل مقایسه …

فقدان امام مصیبتی جان‌کاه و بی‌همتا و یتیم شدن همگان

… این امّت مؤمن، مخلص، با این شوق، دعایشان به درگاه تو سلامت و بقاى این قلب تپنده است، بزرگوارى کن و دعاى این امّت را مستجاب کن. همه‌ی ماها هروقت تصوّر خالى بودن دنیا از این موجود عظیم و عزیز را میکردیم، واقعاً دنیا برایمان بی‌معنى و تاریک جلوه میکرد. امروز ما در مقابل یک چنین مصیبت بزرگ و سختى قرار داریم. حقیقتاً مصیبت جان‌کاهى است، باورنکردنى است، با هیچ مصیبت دیگرى قابل مقایسه نیست.

نگرانی ده‌ساله از دنیای بدون امام و داغداری پس از فقدان او

به‌هرحال این ده سال گذشت و ما دیگر نداریم این عزیز را. خدا میداند که در طول این ده سال همیشه به یاد این‌چنین روزهایى دل ما لرزیده بود؛ نمیدانستیم دنیاى بدون خمینى چگونه قابل تحمّل است. چندین بار به خود ایشان من عرض کردم، گفتم من دعاى بزرگم در پیشگاه خدا این است که من قبل از شما بمیرم. داغدار شدیم، مصیبت‌زده شدیم.

اعلام خبر دردناک رحلت امام و ناباوری از فقدان او

خدایا به تو به پناه می بریم. خدایا در این ماتم جانگداز دل هایمان را به تو می سپاریم. خبر سنگینی است. خبر، دردناک است. چگونه زبان را یارای گفتن است. چگونه می توان باور کرد. قافله سالار کاروان عشق، عزت بخش اسلام، روح خدا، جان مردم، راست قامت صحنه های جهاد و شرف، یادگار پیامبران الهی، آموزگار مکتب ایثار خمینی بت شکن به ابدیت پیوست.چگونه می توان باور داشت که بنده ی صالح خداوند و قائد عظیم الشان امت اسلامی دیگر در میانمان نیست.آیا …

یتیم شدن ملت ایران و مسلمانان دیگر کشورها با فقدان امام

… به لرزه درمی‌آورد و باور نمیکردیم که بتوانیم این مصیبت را تحمّل کنیم و امروز اتّفاق افتاده- به تک‌تک شما برادران عزیز که در دستگاه اجرائى، یعنى در خطّ مقدّمِ مواجهه‌ی با مشکلات جارى کشور فعّالیّت کردید و جهاد کردید و زحمت کشیدید، صمیمانه تسلیت عرض میکنم. و حقیقت این است که ما یتیم شدیم؛ این یک تعبیر واقعى است. همه‌ی ملّت ایران یتیم شدند؛ بلکه مسلمانهایى که در کشورهاى دیگر زندگى میکنند و امام عزیزمان با عظمتِ شخصیّتِ خودش توانسته بود به اینها هویّت بدهد، به اینها امید بدهد، چشم‌انداز روشنى براى آینده در مقابل آنها ترسیم کند، آنها هم امروز احساس یتیمى میکنند.

خلأ پرنشدنی و ضایعهٔ جبران‌ناپذیر فقدان امام برای نظام

خلأ وجود رهبر فقید ما حضرت امام خمینى به‌هیچوجه در کشور ما پُرشدنى نیست و آن شخصیّت عظیم و استثنائى، کسى و چیزى نبود که ما تصوّر کنیم میشود خلأ او را پُر کنیم. ما مثل دیگر مسلمانان عالَم، احساس میکنیم پدر، مراد و رهبر خودمان را از دست داده‌ایم. حضرت امام خمینى از نوع شخصیّت‌هایى که ما امروز سراغ داریم نبود؛ یک شخصیّت مخصوص به خودش بود؛ شخصیّت [او] مربوط به پیغمبران و امامان بود و امروز حقیقتاً خلأ آن وجود بسیار بزرگ، در نظام ما بسیار محسوس است. هدایت او و رهبرى او و نصیحت او در ذرّه‌ذرّه‌ی بناى نظام …

اندوه سنگین فقدان امام برای ملت و امت اسلامی

… را بسراییم، و چگونه قلم را یاراى ترسیم خطوط این سوگ‌نامه‌ی غم‌انگیزى است که تمامى مسلمین و مستضعفین و شیفتگان عدالت را در غمى جاودانه نشاند، و چگونه بر خود بباورانیم که اینک امام ما در میان ما نیست؟ آیا باورکردنى است که خود ببینیم و بشنویم که جانمان میرود؟ بار گران این ثُلمه‌ی[3] عظیم کمر ما و امّت اسلام را شکست و غم جان‌کاه فقدانش روحمان را فسرد و دلمان را ماتمکده کرد. امام، محبوب دلها، مراد اندیشه‌ها و معشوق خودباختگان الهى و امید همه‌ی ما بود و اینک او در میان ما نیست.

اخلاص و شجاعت و هوشیاری ملت در آزمون‌های پس از رحلت امام

… ملّت ما آن‌چنان برجستگی‌اى در راه آرمانهاى اسلام و انقلاب از خود نشان دادند که انسان در مقابل عظمت این ملّت سر تعظیم فرود می‌آورد و در خود احساس حقارت میکند. ببینید در این یازده سال چه مراحلى را گذراندند و چگونه براى خاطر خدا در این راه دشوار پاى فشردند. همه‌ی چشمها در دنیا منتظر بودند که ببینند ملّت ایران بعد از امام چه خواهد کرد. این ملّت در هر تجربه‌اى که بعد از رحلت حضرت امام ‌- در این چند ماه تاریک و سخت و غم‌انگیز ‌- پیش آمد، با اخلاص خودشان، با شجاعت خودشان، با هوشیارى خودشان آن‌چنان جلوه‌هایى نشان دادند که فضا را منوّر کردند. همین راه‌پیمایى عظیم بیست‌ودوّم بهمن امسال، حقیقتاً یکى از چیزهایى بود که در تاریخ این ملّت به‌عنوان سند افتخار و نقطه‌ی روشن و منوّر خواهد ماند. من نمیخواهم از مردم به‌خاطر این حرکت عظیم تشکّر بکنم ‌- مسئله مربوط به خود آنها است ‌- من چه کسى هستم که از آنها …

قوی‌تر شدن ملت پس از رحلت امام برخلاف تصور دنیا

… قشرهاى مختلف! من عرض میکنم تا آن لحظه‌اى که این ملّت آن احساس قدرت را داشته باشد، بر همه‌ی موانع و مشکلات فائق خواهد آمد و پیروز خواهد شد. و بدانید که شما قوى هستید. دشمن با وسوسه‌هاى خود نتواند دلهاى افراد متوسّط و ضعیف را بلرزانَد؛ دشمن ضعیف است، نه ما. دلیل هم همین چیزى است که مشاهده میکنید، اگر شما ملّتْ قوى نبودید، بعد از رحلت جان‌گداز و مصیبت‌بار امام ‌-که خیلى حادثه‌ی عظیمى بود- زانوان شما میلرزید و از ادامه‌ی راه بازمیماندید؛ دیدید که زانوان شما نلرزید. این نشانه‌ی زنده بودن ملّت ما است که از حادثه‌ی رحلت امام ‌-که همه‌ی دنیا تصوّر میکردند مردم را ضعیف خواهد کرد- استفاده کرد براى قوی‌تر شدن. این حیات یک ملّت را نشان میدهد؛ یک ملّت زنده یعنى همین: چیزى را که همه‌ی دنیا خیال میکنند وسیله‌ی ضعف او است، همان چیز را وسیله‌ی قوّت خود میسازد.

استواری عزم ملت در ادامهٔ راه پس از رحلت امام

… و زنده و نستوه، بر همگان آشکار ساخت. و حمد بی‌پایان پروردگار را که حیات طیّبه‌ی خود را به ملّتى بخشید که حضرت روح‌ا‌لله‌ را چون جان شیرین در خود پذیرا گشت و به هدایت و زعامت او، پرچم اسلام ناب محمّدى (صلّى ا‌لله‌ علیه و آله) و ولایت علوى و حسینى برافراشت؛ چشم جهانیان را در او خیره ساخت و آیات فرج مستضعفان را در سرگذشت پُرماجراى او آشکار ساخت و پس از ارتحال امامش و جان عزیزش به سوى رفیق اعلىٰ، قلب او را محکم و راه او را روشن داشت و بر عزم و اراده‌ی پولادینش در ادامه‌ی راه خود استوار ساخت.