رفتن به محتوای اصلی

رابطهٔ دولت و ملت

نام‌های دیگر: رابطهٔ ملت و دولت، رابطهٔ مردم و دولت، رابطهٔ حکومت و مردم، رابطهٔ مردم و حکومت، رابطهٔ حکومت و ملت، رابطهٔ ملت و حکومت، رابطهٔ حاکم و مردم

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

پیوند یا جدایی حکومت‌ها و ملت‌ها و پیامدهای آن برای کشور.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در اولین کنگره بین‌المللی نهج‌‌البلاغه— ۱۳۶۰/۰۲/۲۹

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۰
۱۳۶۰۱۴۰۰

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

امیرالمؤمنین (سلام الله علیه) در این فرمان بسیار مهمّ حکومتی‌شان به مالک ‌اشتر به همه‌ی این چیزها پرداخته‌اند؛ توصیه میکنم که دوستان مراجعه کنید، نگاه کنید، این فرمان را ببینید. در همین زمینه عبارت ایشان [این است:] فَلا تُطَوِّلَنَّ -یک احتمال هم فَلا تَطولَنَّ، یا فَلا یَطولَنَّ- اِحتِجابَکَ عَن رَعِیَّتِک؛ از مردم در مدّت‌زمان طولانی غایب نباش. البتّه مسئول نمیتواند دائم بین مردم باشد امّا در برهه‌هایی باید حتماً در میان مردم حاضر باشید. لا تُطَوِّلَنَّ، طول نده احتجاب از مردم را. بعد در این مورد چند جمله بیان میفرمایند، بعد میفرمایند: وَ اِن ظَنَّتِ الرَّعِیَّةُ بِکَ حَیفاً فَاَصحِر لَهُم بِعُذرِک‌‌؛ اگر چنانچه یک گرهی در ذهن مردم پیدا شد، یک شبهه‌ای در ذهنشان نسبت به تو پیدا شد، بیا عذر خودت را با مردم درمیان بگذار، صریحاً با مردم حرف بزن، صحبت کن. ببینید، اصلاً رابطه‌ی حاکم و مردم یک رابطه‌ی این جوری است؛ رابطه‌ی برادرانه است، رابطه‌ی دوستانه است. وَ اَعدِل عَنکَ ظُنونَهُم بِاِصحارِک‌‌؛[2] اگر شبهه‌ای دارند، با این سخن گفتنِ خودت و حرف زدن خودت، و بیان خودت، شبهه را از ذهنشان برطرف کن. این توضیحی [بود] در مورد مردمی بودن. بنابراین سعی کنید اینها را واقعاً داشته باشید؛ همه‌ی بخشهای مختلف، این خصوصیّت را داشته باشند.

شاهدها (۱۴ پاراگراف)

رابطه‌ای برادرانه و دوستانه

… چند جمله بیان میفرمایند، بعد میفرمایند: وَ اِن ظَنَّتِ الرَّعِیَّةُ بِکَ حَیفاً فَاَصحِر لَهُم بِعُذرِک‌‌؛ اگر چنانچه یک گرهی در ذهن مردم پیدا شد، یک شبهه‌ای در ذهنشان نسبت به تو پیدا شد، بیا عذر خودت را با مردم درمیان بگذار، صریحاً با مردم حرف بزن، صحبت کن. ببینید، اصلاً رابطه‌ی حاکم و مردم یک رابطه‌ی این جوری است؛ رابطه‌ی برادرانه است، رابطه‌ی دوستانه است. وَ اَعدِل عَنکَ ظُنونَهُم بِاِصحارِک‌‌؛[2] اگر شبهه‌ای دارند، با این سخن گفتنِ خودت و حرف زدن خودت، و بیان خودت، شبهه را از ذهنشان برطرف کن. این توضیحی [بود] در مورد مردمی بودن. بنابراین سعی کنید اینها را واقعاً داشته باشید؛ همه‌ی بخشهای مختلف، این خصوصیّت را …

حفظ همراهی دولت و ملت با وجود رقابت، اختلاف‌نظر و انتقاد

… در بعضی از این شعارها ممکن است تجدیدنظر بکنید.[17] توصیه‌ی سوّم؛ اتّحاد دولت و ملّت را به هم نزنید. ممکن است شما از یک دولتی خوشت بیاید، از یک دولت دیگری خوشت نیاید؛ دیگری هم از آن دولت دیگر خوشش نیاید، از این دولت خوشش بیاید؛ ممکن است، اشکالی هم ندارد. -رقابتهای انتخاباتی به جای خود، اختلاف‌نظرها به جای خود، حتّی انتقاد هم به جای خود- امّا دولت و ملّت باید همه در کنار هم باشند؛ یعنی اگر در این مملکت یک حادثه‌ای رخ بدهد که تهدیدی برای کشور باشد، دولت و ملّت باید همدوش حرکت کنند. نِقار[18] به وجود نیاورید، کدورت به وجود نیاورید، اتّحاد دولت و ملّت را حفظ کنید؛ این یکی از توصیه‌های بنده است در همه‌ی دولتها. در همه‌ی دولتهایی که بنده بعد از رحلت امام مسئولیّت داشتم، این توصیه‌ی من بوده است؛ با اینکه دولتها سیاستهای مختلفی داشتند، جهت‌گیری‌های مختلفی داشتند لکن ملّت باید با دولت همراه باشد، اتّحاد را حفظ کند؛ این …

انسجام ملت و پیوند آن با دولت، مانع کارگر شدن استکبار

… تسلیم استکبار شوند، استکبار هیچ غلطی نمی تواند بکند. آن جاهایی که شما می بینید امریکایی ها توانستند با نیروهای نظامی خودشان وارد و مسلط بشوند، اشکال در درون آن کشورها بود؛ مشکل این بود که اراده و عزم مشترک ملت و دولت برای ایستادگی وجود نداشت و یا دولتی نبود؛ والّا آن جایی که ملت منسجم و متحدی، برخوردار از ایمان و عزم است و میان ملت و دولت پیوند وجود دارد، استکبار هیچ غلط و هیچ کاری نمی تواند بکند. تجربه ی خود امریکایی ها هم همین را به آنها املاء می کند؛ خودشان هم می دانند.

اختلاف مردم و دستگاه‌های اجرایی، مشکل بزرگ کشورها

یک بخش دیگر از مظاهر وحدت، وحدت میان ملّت و مجریان است؛ امروز یکى از مشکلات بزرگ کشورها این بخش قضیّه است. در کشورهاى مختلف بین عموم مردم یا بخشهاى عمده‌اى از مردم و دستگاه‌هاى اجرائى اختلافات عمیقى وجود دارد و همه‌چیزِ مردم قربانى این اختلافات میشود؛ نان و آب مردم، امنیّت مردم، آسایش مردم. در بعضى از کشورهاى اروپایى، حتّى در طول ده سال، بیش از ده دولت سرِ کار آمدند و از بین رفتند؛ چرا؟ به‌ خاطر رقابتهاى مردمى؛ به فکر مصالح کشورشان نیستند، به فکر مصالح گروهى خودشان هستند؛ در همسایگى ما هم هست. الان ببینید گروه‌هاى افغان در کشور افغانستان، همه …

همدلی و مهربانی مردم و مسئولان از سال ۱۳۶۰ و لزوم قدردانی از آن

… به این ورطه بیندازند امّا نتوانستند. به فضل پروردگار، شکل نظام جمهورى اسلامى آن‌چنان است که ایجاد این‌جور اختلافاتى میان مردم در این نظام کار بسیار دشوارى براى دشمنان است. البتّه بیدارى شما مردم نقش داشته است؛ من میخواهم باز هم به همین بیدارى شما تکیه کنم. بحمدا‌لله‌ این بخش دوّم هم، یعنى اتّحاد و همدلى میان مردم و مسئولین، از اوّل انقلاب ــ بخصوص از آن‌ وقتى که عناصر بیگانه‌طلب و بیگانه‌پرست شرّ خودشان را از این انقلاب کم کردند و رفتند، و نیروهای مؤمن و نیروهای خطّ امام [آمدند]؛ از سال ۱۳۶۰ به این طرف ــ همیشه همین‌جور بوده است؛ مردم با مسئولین مهربانند، به مسئولین علاقه‌مندند، مسئولین هم خود را خدمتگزار مردم میدانند. امروز هم همین‌جور است؛ در دولت قبل هم همین‌جور بود، در این دولت هم همین‌جور است؛ این اتّحاد را قدر بدانید. وحدت ‌کلمه جزو عناصر اصلى براى انسجامى است که آن انسجام، شرط اصلى موفّقیّت ملّت ایران است.

نسبت معکوس پیوند با مردم و تکیه بر قدرت‌های بزرگ

رابطه و نسبت معکوسی بین ارتباط با مردم و ارتباط با قدرتها و پناه بردن به آنها وجود دارد: هر حکومتی که ارتباطش با مردم خود صمیمانه است، به قدرتها بیاعتناست و به آنها نگاه و تکیه نمیکند و به حرف آنها محل نمیگذارد و دستور آنها را به گوش نمیگیرد و به سراغ آنها نمیرود؛ ولی هر حکومتی که با مردم خود رابطه ندارد، با قدرتهای بزرگ گرم میگیرد و به آغوش آنها پناه می‌برد و به آنها تکیه میکند و قهراً از آنها حرف میشنود و دستور آنها را اجرا میکند! از آن طرف نیز همین طور است: هر حکومتی که به قدرتها نزدیک شد، از مردم خود دور میشود و هر حکومتی که از قدرتهای بزرگ جهانی دور شد، در دل مردم خود جای میگیرد. این، یک امر روشن و بدیهی در فرهنگ و معارف سیاسىِ امروز دنیاست.

پیوند صمیمانه و برادرانهٔ مسئولان با مردم بسیجی در ایران

آن روزی که امام فرمودند: ارتش بیست میلیونی در ایران تشکیل شود؛ کشور ما چهل میلیون یعنی نصف جمعیت کنونی، جمیعت داشت و همه دارای خصوصیّات بسیجی بودند. امروز هم این گونه است. مردمی که چنین خصوصیّتی دارند، نسبت به مسائل محیط و جامعه و نظام خود، بیتفاوت نیستند. کسی در رأس امور قرار میگیرد که مورد حمایت آنها باشد و اگر کسی مورد حمایت مردم نباشد، در رأس امور قرار نمیگیرد. پس رابطه و پیوند بین مسؤولان کشور و آحاد مردم که متن عمومی آنها هم همین بسیجیها هستند، یک رابطه تنگاتنگ و برادرانه و صمیمانه است و این خصوصیّت، آن عیب اوّل را از بین می‌برد. حکومتی که این گونه به مردم متّکی باشد، به امریکا که هیچ، اگر در جهان ده قدرت هم وجود داشته باشند و هر کدام هم به عظمتِ استکبار امریکا باشند؛ آن جایی که لازم باشد، با قدرت و شهامت و توکّل به خدا، به دهان همه اینها میزند.

ملت زنده و مقاوم و همدست با دولت، مانع استکبار

… وجود از آنها حمایت خواهندکرد. آن‌وقت است که میتوانند در مقابل زورگوییها بایستند. امروز استکبار جهانی، هر کشوری را که در مقابل او دست به حرکتی بزند و منافعش را اندکی مورد تردید قرار دهد، توقّعش این است که همین کاری را که با عراق کرد بتواند با آن انجام دهد. چه چیزی مانع آنهاست؟ یک ملت زنده؛ یک ملت مقاوم و شجاع و ملتی که با دولتش همدست باشد. اگر حکّام روسیاه عراق میتوانستند ملتشان را با خودشان داشته‌باشند، این، سرنوشتشان نمیشد. راه عظمت دنیای اسلام، امروز، برگشت به پیام بعثت است. خداوند به ما توفیق دهد که بتوانیم در این راه حرکت کنیم و معرفت دین و معرفت صراط مستقیم و توفیق تزکیه و حرکت به سمت قسط …

لزوم گسترش و تحکیم وحدت و پیوند صداقت و مودت میان دولت و مردم

توصیه‌ای که در آغاز امسال می‌خواهم به همه ملت عزیزمان و مسؤولین، عرض کنم، این است که هم ملت و هم مسؤولین و دولت خدمتگزار، باید کوشش کنند این وحدت و یکپارچگی و این پیوند صداقت و مودّتی را که بین دولت و مردم وجود دارد، هر چه بیشتر گسترش دهند و آن را مستحکم و عمیق کنند.

طرح پرسش یک‌جانبه یا متقابل بودن حق والی و رعیت

مسأله‌ی ششم مسأله‌ی شورانگیز روابط والی و رعیت است، بر چه مبنایی است و بر چه اساسی؟ آیا یک حق یک جانبه است که والی و حاکم را برگردن مردم سوار میکند، یا یک حق متقابل است؟ که از جمله‌ی اساسی‌ترین و پرمعناترین و پرنتیجه‌ترین مباحث حکومت در نهج‌البلاغه این مسأله است.

لزوم رابطهٔ نزدیک و صمیمانه و برخاستن حاکم از میان مردم

… رابطۀ ترس و رعب و خوف باشد، نه رابطۀ محبت و التیام[14] و پیوستگی، این ولایت نیست. اگر کسانی با کودتا بر سر کار بیایند، این ولایت نیست. اگر کسی با وراثت و جانشینی نَسَبی ـ منهای فضایل و کیفیّات حقیقی که در حکومت شرط است ـ در رأس کار قرار گیرد، این ولایت نیست. ولایت، آن‌وقتی است که ارتباط والی یا ولی، با مردمی که ولایتِ بر آنها دارد، یک ارتباط نزدیک، صمیمانه، و محبت‌آمیز [باشد]. همان‌طوری‌که در مورد خود پیامبر وجود دارد، یعنی «بَعَثَ فیهِم رَسولاً مِن اَنفُسِهِم» یا «رَسولاً مِنهُم»[15] از خود آنها کسی را مبعوث کرده است؛ یعنی از خود مردم کسی باشد که عهده‌دار مسئلۀ ولایت و حکومت باشد. اساس کار در حاکمیت اسلام این است. (76/2/6)

لزوم نگاه برادرانهٔ اسلامی به رابطهٔ دولت و ملت

… یا اصرار کردیم. تذکّر‌دادن هیچ اشکالی ندارد امّا این تذکّر بایستی جوری باشد که اعتماد عمومی را از کسانی‌ که مسئولند و مشغول کارند، سلب نکند؛ تذکّر دادن باید جوری باشد که موجب بی‌اعتمادی عمومی نشود، اهانت وجود نداشته باشد و روشهای خشم‌آلود وجود نداشته باشد؛ همه با برادری اسلامی به مسئله‌ی ارتباطِ میان دولت و ملّت نگاه کنند و با آن شیوه ‌رفتار بکنند.

لزوم افزایش روزافزون پیوند ملت و دولت

باید قدرتتان را زیاد کنید. باید ثروتهای طبیعی را استخراج و در راه خودش مصرف کنید. باید تولید و سازندگی را در این کشور روزبه‌روز زیاد کنید. ملت و دولت باید رابطه‌شان را با هم روزبه‌روز بیشتر کنند؛ ملت نسبت به دولت و دولت نسبت به ملت. باید شعارهای انقلاب را زنده بدارید. باید روحیه انقلابی را در همه ارکان این نظام روزبه‌روز تقویت کنید. این کشور اگر به پا بایستد، اگر قیام کند، اگر متّکی به خدا شود و حرکت کند، به هیچ کس محتاج نیست. باید روحیه اسرافی که در بعضی از مردم به صورت روز افزون پیدا …

نبود جدایی میان دولت و ملت و وظیفهٔ واحد همه به‌عنوان سربازان انقلاب

… ما بحمدا‌لله‌ از ثبات برخورداریم. سرمایه‌اى که جمهورى اسلامى ایران دارد ‌-یعنى سرمایه‌ی اعتماد مردم و پشتیبانى مردم- گمان نمیکنم در هیچ جاى دنیا، هیچ دولتى این سرمایه را داشته باشد؛ این را باید حفظ کنیم؛ هم مسئولین باید این را حفظ کنند، هم آحاد مردم؛ همه. در کشور ما دولت و ملّتى [جدا از هم] وجود ندارد، همه سربازان انقلابند و باید باشند. این روح سربازى براى انقلاب را همه باید حفظ کنند؛ فرقى هم بین آحاد مردم، مسئولین، مقامات نیست؛ در قبال اسلام و در قبال نظام اسلامى، همه وظیفه‌ی واحدى دارند.