رفتن به محتوای اصلی

دین و سیاست

نام‌های دیگر: دین و دولت، دین دولتی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نسبت دین با سیاست، حکومت و ادارهٔ جامعه در اسلام.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌‌های نماز جمعه در مسجد آل الرسول(ص) ایرانشهر— ۱۳۵۷/۰۲/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۷۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۳همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

یک مسئله، همین مسئله‌ى جدایى دین و سیاست است؛ مسئله‌ى اصلى این است. اینها از این پیامى که امام بزرگوار از قلب اسلام، از متن اسلام کشید بیرون و پاشید در فضاى این جامعه و سراسر عالم که دین از سیاست جدا نیست، دین عین سیاست است و سیاست عین دین است، و دین فقط براى گوشه‌ى محراب نیست، و دین براى صحنه‌ى زندگى است، براى اداره‌ى بشر است ــ و این اساسِ این مبارزه‌ى عظیم ملّت ایران و سایر ملّتهاى مبارز مسلمان شد ــ عصبانى‌اند. میگویند دین و سیاست را از هم جدا کنید؛ یعنى چه؟ یعنى هر کس میخواهد متدیّن باشد، متدیّن باشد، منتها وقتى میخواهید کسى را براى ریاست جمهورى انتخاب کنید، کارتان نباشد که باید مرد متدیّنى باشد؛ یک آدمى را ولو لاابالى، ولو بى‌دین، ولو بى‌تقوا بگذارید بیاید امور اجرائى کشور را اداره کند؛ وقتى میخواهید نماینده به مجلس بفرستید، کارتان نباشد که این متدیّن باشد، پایبند به دین باشد؛ [فردى را] ولو لاابالى، ولو بى‌دین، ولو بى‌اعتناى به اصول اسلامى و اخلاق اسلامى و ارزشهاى اسلامى انتخاب کنید؛ مقصودشان چیست؟ چون میدانند اگر کسى در رأس کشور متدیّن باشد، پابند به دین باشد، یا در مجلس شوراى اسلامى آن که متدیّن است، بر ضدّ مصالح ملّت با آنها نمیسازد؛ مصالح آنها را بر مصالح کشور و ملّت مقدّم نمیکند. امّا آن‌ که لاابالى است، برایش مسئله‌اى نیست؛ آدم بى‌دین، آدم لاابالى، مسئله‌ى اصلى خود او است. میگویند آقا، شما میخواهى رئیس باشى، میخواهى متنعّم باشى، میخواهى در دنیا لذّت ببرى، خب این به عهده‌ى ما؛ آن‌جور که ما میگوییم عمل کن. مثل رژیم فاسد و ننگین پهلوى که این‌جور بودند، و امروز هم متأسّفانه در دنیاى اسلام هستند ــ حالا چقدر هستند نمیدانیم، خودتان بهتر میدانید ــ و آن‌جورى میخواهند؛ لذا مشکل اصلى آنها مسئله‌ى دین و سیاست است که اینها از هم جدا باشند.
پیام سیاسى اسلام، یعنى بعثت براى این نبود که یک عدّه مردم یک عقیده‌اى را در ذهن خودشان حفظ بکنند، یک اعمال شخصى را هم انجام بدهند امّا نظام اجتماعى، تحت حاکمیّت دشمنان خدا و انداد[4] الله‌ باشد. بعثت آمد تا زندگى مردم را شکل بدهد؛ این کار در نظام اجتماعى اسلام بحمدالله‌ انجام گرفت و آثارش را هم ملّت ما مشاهده کردند، ثمرات شیرین آن را هم چشیدند. ما امروز، باید [هم] به ‌سمت تغییر خودمان به ‌سوى الگوهایى که اسلام معیّن کرده است پیش برویم، هم تغییر خودمان به ‌عنوان اشخاص؛ هر کس هم از خود شروع کند. درست است که حکومت در مقابل مردم نسبت به مسئله‌ى تعلیم و تربیت وظایف سنگینى بر دوش دارد امّا این وظایف منافاتى ندارد که ما مسئولین، افرادى که هر کدام مسئولیّتى را بر عهده گرفته‌ایم، روى خودمان به‌ عنوان شخص هم کار کنیم، خودمان را هم اصلاح کنیم، اخلاق خودمان را هم درست کنیم، خودمان را از لحاظ باطن به خدا نزدیک کنیم، به‌ عنوان یک فرد مجاهدت شخصى بکنیم، به دل خودمان آیات خدا را بخوانیم، دل را به خدا نزدیک بکنیم؛ این وظیفه‌ى ما است. این کمک خواهد کرد تا ما بتوانیم وظیفه‌اى را که در جنب مردم داریم، در جنب جامعه داریم، به بهترین وجهى انجام بدهیم و همه‌ی آحاد مردم هم منهاى وظایف اجتماعى‌اى که بر عهده‌ى همه است ــ و هیچ ‌کس خالى از وظیفه‌ى اجتماعى نیست ــ وظیفه‌ى فردى را، وظیفه‌ى شخصى و اخلاقى را براى خودشان وظیفه‌ى مهمّى بدانند. بنده احساس میکنم که ما احتیاج داریم که در زمینه‌ى اخلاق و تزکیه و تهذیب، بر روى نفوس خودمان و نفوس دیگران کار کنیم. این نوسازى معنوى نظام اسلامى و ملّت مسلمان ایران، این مجاهدت بزرگ را لازم دارد و این هم یکى از پیامهاى بزرگ بعثت است و امیدوارم خداى متعال تفضّل کند، ما بتوانیم به برکت تمسّک و توسّل به ذیل عنایت پروردگار و استناره‌ى[5] از آیات کریمه‌ى قرآن و کلمات نبىّ اکرم و ائمّه‌ى معصومین (علیهم السّلام) فضاى زندگى خودمان را، فضاى کشور را هر چه بیشتر اخلاقى، معنوى و همراه با صفا و صمیمیّت قرار بدهیم و آن وسیله‌ى اساسى‌اى را که اسلام توانسته است با آن موفّقیّتهاى خود را به وجود بیاورد ــ که آن، انسان‌سازى است ــ هم در مورد خودمان و هم ان‌شاءالله‌ با برنامه‌ریزی‌هاى دقیق در مورد جوانهاى کشور و همه‌ى آحاد کشور تأمین کنیم و ان‌شاءالله‌ با نیرو و نشاط بیشترى بتوانیم این راه را ادامه بدهیم.
من عرض میکنم، این‌که ما میگوییم سیاست ما عین دیانت ماست و دیانت ما عین سیاست ماست - که مرحوم مدرّس حرف درستی زد و امام آن را تأیید کرد - معنای واضحی دارد؛ اما یک روی دیگرش این است که سیاست ما باید دیندارانه و پرهیزگارانه باشد. هر کار سیاسیای خوب نیست. بعضی کسان هستند که به کار سیاسی، فقط مثل یک کار سیاسیای که هیچ گرایشی به دینداری ندارد، نگاه میکنند. هدف این است که این کار، سیاسی پیش برود. این درست نیست؛ کار سیاسی باید متدیّنانه باشد. همه چیزهایی که در شرع حرام است، به توانِ دو در کار سیاسی باید مورد توجّه قرار گیرد و معتبر شمرده شود. کار سیاسی باید به دور از بیپروایی باشد.

رد ادعای مخالفت اکثر علمای حوزه با دخالت دین در سیاست و ولایت فقیه

… دهند این است که تعدادی رساله‌ی خودشان را چاپ کنند و در خانه‌شان بگذارند، تا اگر کسی مراجعه کرد، بگویند: آقا، این هم رساله‌ی ما؛ بگیر و برو. بیشترین کاری که میکنند این است. بیشتر از این کاری نمیکنند. رادیوها را پرکردند که: آقا، جنگ قدرت است! چه جنگ قدرتی!؟ از جمله حرفهای بیاساس و مفتضحی که خواستند در این تبلیغات عنوان کنند، یکی هم این بود که بیشترِ علما و بزرگان حوزه‌های علمیّه با دخالتِ دین در سیاست مخالفند؛ پس با حکومت اسلامی و ولایت فقیه مخالفند. اکثریّت اینهایند؟ بفرمایید؛ این اکثریّت. همینهایی که اعلامیه میدهند، اینها اکثریّتند؛ همینهایی که امروز اسمشان مطرح است، اینها اکثریّتند. البتّه در روحانیّت هم آدمهای ناباب هستند؛ ما نمیگوییم نیستند. در روحانیّت هست، در کسبه هست، در دانشگاهی هست، در ارتش هست، در دستگاههای مختلف هست؛ آدم ناباب همه جا …

نقد سلب حکومت از قرآن به بهانهٔ جدایی دین از سیاست

… هذَا القُرانَ مَهجوراً». هَجر قرآن به چه معناست؟ بیشک به این معنا نیست که قرآن و اسم قرآن و اسم مسلمانی را به‌طور کلّی از خود دفع کردند. این اتخّاذ نیست. «اتّخذوا هذا القُرانَ مَهجورا»؛ یعنی قرآن را دارند، اما همراه با هَجر. قرآن هست، اما مهجور است. به این معنا که قرآن در یک جامعه تلاوت شده و احترام ظاهری میشود، اما به احکام آن عمل نمیکنند و به بهانه جدایی دین از سیاست، حکومت را از قرآن سلب مینمایند. اگر قرار بود که اسلام و قرآن حکومت نکنند، پس مبارزات پیغمبر برای چه بود؟ اگر پیغمبر اسلام بر این باور بود که نباید در حکومت و اداره زندگىِ مردم و قدرت سیاسی جامعه دخالت شود و همین قدر کافی است که مردم عقاید اسلامی داشته باشند و در خانه خودشان این اعمال دینی …

نقد شعار جدایی دین از سیاست در انکار مضمون سیاسی حج

… خصوصیات آن، این را به روشنی نشان می‌دهد. کسانی که این را انکار و بر ضدّ آن تبلیغات می‌کنند در واقع با حلّ آن گرفتاریها مخالف‌اند. بطور خلاصه، حج، فریضه‌ی امت، فریضه‌ی وحدت، فریضه‌ی اقتدار مسلمین، فریضه‌ی اصلاح فرد و جمع و در یک کلمه: فریضه‌ی دنیا و آخرت است. آنان که نمی‌خواهند مضمون سیاسی حج را بپذیرند، در واقع اسلام را دور از سیاست، و دین را از سیاست جدا می‌خواهند، شعار جدایی دین از سیاست، همان چیزی است که دشمنان حاکمیت اسلام بر جوامع اسلامی، دهها سال است آن را مطرح کرده‌اند و امروز که حکومتی بر اساس دین مقدس اسلام در ایران پدید آمده و شوق روز افزون به تشکیل حکومت اسلامی همه‌ی جهان اسلام را فرا گرفته است، آن شعار را سراسیمه‌تر و خشن‌تر از همیشه مطرح می‌کنند، و هر جا مقدّمات تحقّق این هدف فراهم شده باشد، اگر بتوانند با خشونت و جدیتی تمام بر ضد آن وارد میدان می‌شوند. حاکمیت اسلام، متضمّنِ مقابله با دخالت مستکبران در کشورهای اسلامی و نیز مستلزم کوتاه شدن دست وابستگان به این قدرتها و بندگانِ شیطانِ نفس و شیطان استکبار، از اداره‌ی این کشورهاست. پس طبیعی است که استکبار و وابستگانش و شیطانها و پیروانشان، از آن ناراضی و خشمگین …