رفتن به محتوای اصلی

دین و سیاست

نام‌های دیگر: دین و دولت، دین دولتی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نسبت دین با سیاست، حکومت و ادارهٔ جامعه در اسلام.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌‌های نماز جمعه در مسجد آل الرسول(ص) ایرانشهر— ۱۳۵۷/۰۲/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۷۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

یک مسئله، همین مسئله‌ى جدایى دین و سیاست است؛ مسئله‌ى اصلى این است. اینها از این پیامى که امام بزرگوار از قلب اسلام، از متن اسلام کشید بیرون و پاشید در فضاى این جامعه و سراسر عالم که دین از سیاست جدا نیست، دین عین سیاست است و سیاست عین دین است، و دین فقط براى گوشه‌ى محراب نیست، و دین براى صحنه‌ى زندگى است، براى اداره‌ى بشر است ــ و این اساسِ این مبارزه‌ى عظیم ملّت ایران و سایر ملّتهاى مبارز مسلمان شد ــ عصبانى‌اند. میگویند دین و سیاست را از هم جدا کنید؛ یعنى چه؟ یعنى هر کس میخواهد متدیّن باشد، متدیّن باشد، منتها وقتى میخواهید کسى را براى ریاست جمهورى انتخاب کنید، کارتان نباشد که باید مرد متدیّنى باشد؛ یک آدمى را ولو لاابالى، ولو بى‌دین، ولو بى‌تقوا بگذارید بیاید امور اجرائى کشور را اداره کند؛ وقتى میخواهید نماینده به مجلس بفرستید، کارتان نباشد که این متدیّن باشد، پایبند به دین باشد؛ [فردى را] ولو لاابالى، ولو بى‌دین، ولو بى‌اعتناى به اصول اسلامى و اخلاق اسلامى و ارزشهاى اسلامى انتخاب کنید؛ مقصودشان چیست؟ چون میدانند اگر کسى در رأس کشور متدیّن باشد، پابند به دین باشد، یا در مجلس شوراى اسلامى آن که متدیّن است، بر ضدّ مصالح ملّت با آنها نمیسازد؛ مصالح آنها را بر مصالح کشور و ملّت مقدّم نمیکند. امّا آن‌ که لاابالى است، برایش مسئله‌اى نیست؛ آدم بى‌دین، آدم لاابالى، مسئله‌ى اصلى خود او است. میگویند آقا، شما میخواهى رئیس باشى، میخواهى متنعّم باشى، میخواهى در دنیا لذّت ببرى، خب این به عهده‌ى ما؛ آن‌جور که ما میگوییم عمل کن. مثل رژیم فاسد و ننگین پهلوى که این‌جور بودند، و امروز هم متأسّفانه در دنیاى اسلام هستند ــ حالا چقدر هستند نمیدانیم، خودتان بهتر میدانید ــ و آن‌جورى میخواهند؛ لذا مشکل اصلى آنها مسئله‌ى دین و سیاست است که اینها از هم جدا باشند.
پیام سیاسى اسلام، یعنى بعثت براى این نبود که یک عدّه مردم یک عقیده‌اى را در ذهن خودشان حفظ بکنند، یک اعمال شخصى را هم انجام بدهند امّا نظام اجتماعى، تحت حاکمیّت دشمنان خدا و انداد[4] الله‌ باشد. بعثت آمد تا زندگى مردم را شکل بدهد؛ این کار در نظام اجتماعى اسلام بحمدالله‌ انجام گرفت و آثارش را هم ملّت ما مشاهده کردند، ثمرات شیرین آن را هم چشیدند. ما امروز، باید [هم] به ‌سمت تغییر خودمان به ‌سوى الگوهایى که اسلام معیّن کرده است پیش برویم، هم تغییر خودمان به ‌عنوان اشخاص؛ هر کس هم از خود شروع کند. درست است که حکومت در مقابل مردم نسبت به مسئله‌ى تعلیم و تربیت وظایف سنگینى بر دوش دارد امّا این وظایف منافاتى ندارد که ما مسئولین، افرادى که هر کدام مسئولیّتى را بر عهده گرفته‌ایم، روى خودمان به‌ عنوان شخص هم کار کنیم، خودمان را هم اصلاح کنیم، اخلاق خودمان را هم درست کنیم، خودمان را از لحاظ باطن به خدا نزدیک کنیم، به‌ عنوان یک فرد مجاهدت شخصى بکنیم، به دل خودمان آیات خدا را بخوانیم، دل را به خدا نزدیک بکنیم؛ این وظیفه‌ى ما است. این کمک خواهد کرد تا ما بتوانیم وظیفه‌اى را که در جنب مردم داریم، در جنب جامعه داریم، به بهترین وجهى انجام بدهیم و همه‌ی آحاد مردم هم منهاى وظایف اجتماعى‌اى که بر عهده‌ى همه است ــ و هیچ ‌کس خالى از وظیفه‌ى اجتماعى نیست ــ وظیفه‌ى فردى را، وظیفه‌ى شخصى و اخلاقى را براى خودشان وظیفه‌ى مهمّى بدانند. بنده احساس میکنم که ما احتیاج داریم که در زمینه‌ى اخلاق و تزکیه و تهذیب، بر روى نفوس خودمان و نفوس دیگران کار کنیم. این نوسازى معنوى نظام اسلامى و ملّت مسلمان ایران، این مجاهدت بزرگ را لازم دارد و این هم یکى از پیامهاى بزرگ بعثت است و امیدوارم خداى متعال تفضّل کند، ما بتوانیم به برکت تمسّک و توسّل به ذیل عنایت پروردگار و استناره‌ى[5] از آیات کریمه‌ى قرآن و کلمات نبىّ اکرم و ائمّه‌ى معصومین (علیهم السّلام) فضاى زندگى خودمان را، فضاى کشور را هر چه بیشتر اخلاقى، معنوى و همراه با صفا و صمیمیّت قرار بدهیم و آن وسیله‌ى اساسى‌اى را که اسلام توانسته است با آن موفّقیّتهاى خود را به وجود بیاورد ــ که آن، انسان‌سازى است ــ هم در مورد خودمان و هم ان‌شاءالله‌ با برنامه‌ریزی‌هاى دقیق در مورد جوانهاى کشور و همه‌ى آحاد کشور تأمین کنیم و ان‌شاءالله‌ با نیرو و نشاط بیشترى بتوانیم این راه را ادامه بدهیم.
من عرض میکنم، این‌که ما میگوییم سیاست ما عین دیانت ماست و دیانت ما عین سیاست ماست - که مرحوم مدرّس حرف درستی زد و امام آن را تأیید کرد - معنای واضحی دارد؛ اما یک روی دیگرش این است که سیاست ما باید دیندارانه و پرهیزگارانه باشد. هر کار سیاسیای خوب نیست. بعضی کسان هستند که به کار سیاسی، فقط مثل یک کار سیاسیای که هیچ گرایشی به دینداری ندارد، نگاه میکنند. هدف این است که این کار، سیاسی پیش برود. این درست نیست؛ کار سیاسی باید متدیّنانه باشد. همه چیزهایی که در شرع حرام است، به توانِ دو در کار سیاسی باید مورد توجّه قرار گیرد و معتبر شمرده شود. کار سیاسی باید به دور از بیپروایی باشد.

لزوم حاکمیت سیاست انقلاب بر جهت‌گیری مجمع، هرچند بی‌تصریح

… نزدیک بشوند؟ نزدیک بشوند که لشکر آمریکا را قوى‌تر کنند؟ خب، اگر آن‌جور بنا است در خدمت آمریکا باشند، صد سال میخواهیم نزدیک نشوند به هم؛ نه، «نزدیک بشوند» یعنى به سمت حاکمیّت اسلام پیش بروند، به سمت حکومت اسلامى یعنى به سمت جمهورى اسلامى در حقیقت پیش بروند. اینجا هم همین[طور]، ما اگر چه ممکن است تصریح نکنیم، یا روى تابلو ننویسیم این را امّا این اشتباه را نباید بکنیم که خیال کنیم سیاست را داخل این تشکیلات نکنیم که بتواند [کار کند]؛ نه، سیاست را داخل آن بکنید تا فایده‌دار بشود؛ حتماً بایستى روح آن و زمینه‌ى آن و جهت آن همان سیاستى باشد که حاکم بر انقلاب ما است و حاکم بر نظام جمهورى اسلامى است؛ حالا منتها نخواستید همه ‌جا اسم بیاورید، نیاورید؛ نخواستید تصریح به این معنا بکنید، نکنید؛ ببینید مصلحت چیست؛ امّا واقع قضیّه این است. اگر فرض میکردیم که بنا بود این تشکیلات دست یک حکومتى مثل حکومت محمّدرضاى پهلوى باشد، ما اگر میدیدیم آنها میخواهند استفاده‌ کنند، قطعاً جهاد ما این بود که متلاشى کنیم آن را؛ …

محکومیت جدایی دین از سیاست، توطئهٔ دیرین دشمنان برای انزوای اسلام

جدایى دین از سیاست که توطئه‌ى دیرین دشمنان براى منزوى کردن اسلام و قرآن است، باید با شدّت محکوم شود و به میدان آمدن دین در همه‌ى کشورهاى اسلامى در مقابله با سیاستهاى استعمارى و استکبارى، باید درس عمومى ملّتهاى مسلمان شمرده شود.

اسلام دین زندگی، حکومت و سیاست، برخلاف برخی ادیان دیگر

… ــ این جمعیّت یک میلیاردى که بیش از یک‌پنجمِ نفوس دنیا را اینها دارند، اگر بخواهند به ‌قدر نفوس خودشان در حوادث دنیا اثر بگذارند، معناى آن، این است که یک‌پنجمِ همه‌ى حوادث عالم با اراده‌ى مسلمین انجام بگیرد. [این،] خیلى چیز مهمّى است، خیلى چیز عظیمى است. دین اسلام هم بر خلاف بعضى ادیان دیگر، مردم را به تصمیم‌گیرى، حضور در صحنه، کار داشتن به کار سیاست و ملک‌دارى و اداره و این‌طور امور تشویق میکند. این دین، دین زندگى است، دین حکومت است، دین سیاست است؛ مثل ادیان دیگر نیست که دورى از سیاست و صحنه‌ى زندگى و فعّالیّتهاى گوناگون و مانند اینها را جزو اصول خودشان بدانند.

نقد اصل غیرسیاسی بودن دارالتقریب مصر

… بى‌اصل‌ونسب که در خیلى جاها هستند، رابطه برقرار کنیم، براى چیست؟ براى اینکه اینها را به تفکّر انقلابى رایج در ایران و موجود در جامعه‌ى خودمان نزدیک کنیم؛ یعنی محور، انقلاب است. جهت را همین تفکّر انقلابى و خطّ امام (رضوان الله تعالى علیه) باید تعیین بکند؛ یعنى هیچ این وسوسه به ذهنمان نیاید که [کار سیاسى نباشد]؛ من حتّى در آن صحبت دارالتّقریب آن روز که آقایان اینجا بودند،[5] مخصوصاً تقیّد داشتم این معنا را بگویم. اصل دارالتّقریب مصر بر این بود که سیاسى نباید باشد، اصلاً به سیاست کارى نداشته باشد ــ همان تفکّر غلطى که متأسّفانه در ذهن همه یا خیلى از آخوندهاى شیعه و سنّى یک مدّتى بود ــ سیاسى نباشد که بتوانیم کار بکنیم.

تحقق شعار جدایی دین از سیاست در کشورهای اسلامی با نقشهٔ دشمنان

در دوران سلطه‌ى استکبار، غفلت از توحید ناب اسلامى و مفهوم زندگى‌شمولِ آن بود که صحنه را براى بتهاى استعمار باز گذارْد و به خداوندان زر و زور فرصت تاخت ‌و تاز داد. دشمنان با نقشه‌هاى از پیش آماده ‌شده، دین را در کشورهاى اسلامى از صحنه‌ى زندگى راندند و شعار جدایى دین از سیاست را در این کشورها تحقّق بخشیدند. نتیجه این شد که پیشرفت علمى غرب بتواند این کشورها را یکباره به‌ صورت تابعى از کشورهاى صنعتى درآوَرد و سرنوشت سیاسى و اقتصادى آنها را براى مدّتهاى طولانى و جبران‌ناپذیر، به دست غارتگران غربى بدهد.

پرهیز روحانیت از انزوای سیاسی و پر کردن سه سنگر مدرسه، مسجد و جبهه

… راه جامعه‌ى اسلامى را هموار نمایند و حوزه‌هاى علمیّه با تحوّلى اساسى، خود را با نیازهاى امروز جهان تطبیق دهند و نوآورى را جهت و سَمت برنامه‌هاى خود قرار دهند و البتّه با اِعمال دقّت لازم و برجسته کردن اصول و مبانى فقاهت، راه را بر التقاط و کج‌رَوى ببندند؛ رابعاً انزوا و دورى از فعّالیّت سیاسى را ــ که خواستِ دشمنان و خلاف وظیفه‌ى اسلامى است ــ به ‌هیچ‌ وجه در زندگى خود و حوزه‌هاى علمیّه راه ندهند و همواره، مخصوصاً در مواقع خطر، پیشاپیش صفوف مردم، به تلاشى مخلصانه و خستگى‌ناپذیر مشغول باشند و علم را با عمل، و تفقّه را با جهاد، و معرفت را با تبلیغِ قولى و عملى همراه سازند و هر سه سنگرِ «مدرسه، مسجد، و جبهه» را پُر کنند.

جدا ندانستن سیاست از دیانت نزد سیاسیون مؤمن

گردهمایی متفکّرین اسلامی و سیاسیّون مؤمن که سیاست را از دیانت جدا نمی‌دانند، می‌تواند اقدام مبارکی باشد که به ایجاد یک هسته‌ی مرکزی برای تجمّع واقعی اسلامی و مستحکم شدن پیوندهای برادری بین ملّت‌های مسلمان بینجامد. امیدواریم چنین اجتماعاتی برای اسلام و مسلمین مفید باشد.

اسلام دیانت و سیاست به جای اسلام بی‌تفاوتی

… کتاب و سنّت، جایگزین اسلامِ خرافه و بدعت؛ اسلامِ جهاد و شهادت، جایگزین اسلامِ قعود و اسارت و ذلّت؛ اسلامِ تعبّد و تعقّل، جایگزین اسلامِ التقاط و جهالت؛ اسلامِ دنیا و آخرت، جایگزین اسلامِ دنیاپرستى یا رهبانیّت؛ اسلامِ علم و معرفت، جایگزین اسلامِ تحجّر و غفلت؛ اسلامِ دیانت و سیاست، جایگزین اسلامِ بى‌بندوبارى و بى‌تفاوتى؛ اسلامِ قیام و عمل، جایگزین اسلامِ بى‌حالى و افسردگى؛ اسلامِ فرد و جامعه، جایگزین اسلامِ تشریفاتى و بى‌خاصیّت؛ اسلامِ نجات‌بخش محرومین، جایگزین اسلامِ بازیچه‌ى دست قدرتها؛ و خلاصه اسلام ناب محمّدى (صلّى الله‌ علیه و آله و سلّم)، جایگزین اسلامِ آمریکایى گردید؛ …