رفتن به محتوای اصلی

دولت موقتگروه و سازمان

نام‌های دیگر: دورهٔ انتقالی، دوره انتقال، دولت بازرگان

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

دولت انتقالی به نخست‌وزیری مهدی بازرگان پس از پیروزی انقلاب.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:مصاحبه با خبرگزاری فرانسه درباره آینده ایران‌— ۱۳۵۷/۰۸/۰۳

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۶
۱۳۵۷۱۳۶۶

فقط سال ۱۳۵۷همهٔ سال‌ها

شاهدها (۴۱ پاراگراف)

تشکر از طومار اهالی پشتکوه یزد در پشتیبانی از دولت بازرگان و جمهوری اسلامی

طوماری به امضای بسیاری از اهالی محترم پشتکوه یزد به عنوان پشتیبانی از دولت جناب آقای مهندس بازرگان و جمهوری اسلامی واصل گردید. جنابعالی تشکر این جانب را به آقایان محترم ابلاغ فرمایید و گوشزد نمایید که ان شاء الله این همبستگی خود را تا پیروزی کامل حفظ نموده از اختلاف و تفرقه دوری کنند. از خدای تعالی عظمت اسلام و مسلمین و توفیقات همگان را خواستارم.

لزوم کمک و پشتیبانی همهٔ ملت از دولت اسلامی برای غلبه بر مشکلات

مشکلات ما زیاد است؛ مشکلات دولت اسلامی زیاد است. نباید توقع داشته باشید که بر این مشکلات به این زودی بتوانیم غلبه کنیم. باید همه ملت کمک کند به دولت اسلامی؛ باید همه همرای و هم صدا باشند با دولت اسلامی؛ دولت اسلامی را همراهی کنند، پشتیبانی کنند، تا بتواند بر مشکلات غلبه کند. مشکلات یکی و دوتا نیست؛ مشکلات زیاد است؛ اقتصاد ما ورشکسته است؛ باید به این اقتصاد کمک کنیم، اقتصاد سالم به دست بیاوریم. باید کشاورزها به کشاورزی خودشان ادامه بدهند؛ کشاورزی در آن چیزهایی که غذای ملت است. کشاورزی در گندم، در جو، در برنج و امثال آنها. از …

دعوت ملت به پشتیبانی از دولت برای اجرای رفراندوم و قانون اساسی

از دولت خود پشتیبانی کنید. من پشتیبان او و شما پشتیبان او؛ تا مسائلی که باید او اجرا کند با آرامی اجرا کند، تا رفراندم را اجرا کند، تا قانون اساسی جدید را به رای ملت تثبیت کند، تا حکومت جمهوری اسلامی را تصویب کند. اینها به دست و پا افتادند که نگذارند یا رفراندم بشود، به طور صحیح تحقق پیدا کند- و این خیال خامی است- و یا قانون اساسی اسلامی مبنی بر مذهب اثنی عشری، شیعه اثنی عشری، تصویب بشود؛ به خیال خودشان می‌توانند- و این خیال خامی است- و یا جمهوری اسلامی در آن خلل واقع …

لزوم پشتیبانی و تبعیت از دولت موقت اسلامی شرعی

از دولت موقت خودتان پشتیبانی کنید. مفسده جوها که می‌خواهند بهانه پیدا کنند و تضعیف کنند دولت اسلامی را، به دهان آنها مشت بزنید. تبعیت از دولت موقت اسلامی لازم است. این دولت موقت اسلامی دولتِ اسلامی شرعی است. من اطمینان کامل به دولت دارم و شما هم پشتیبانی کنید از این دولت که آن مسائلی که به عهده او محول است، که یکی رفراندم است و از مسائل مهم وقت است، و یکی گذراندن قانون اساسی جدید است با آرای موکلین شما. تاسیس حکومت جمهوری اسلامی، غایت آمال همه مسلمین، غایت فرمان …

قوت حکومت تعیین‌شده و متکی به ملت در برابر تضعیف‌کنندگان

فضولهایی که در اطراف می‌خواهند با بهانه‌هایی تضعیف کنند حکومت را، باید بدانند که حکومتِ متکی بر ملت ضعیف نخواهد شد. این حکومت به تعیین کسی است که متکی به ملت است؛ این حکومت به تعیین و تصویب ملت است، به پشتیبانی از ملت است. باید او را بیشتر پشتیبانی کنید. و مغرضین را که عمال اجانب هستند و می‌خواهند نگذارند حکومت اسلامی، جمهوری اسلامی برقرار بشود، آنها را از جامعه خودتان دور کنید، یا نصیحت کنید.

تعهد و مسلمانی اعضای دولت و ضعف نفس آنان در پیروی از فرم غرب

… می‌گوید دولت اسلامی است- و هستند- نباید تحت تاثیر واقع بشود و هر طوری سابق بوده همان طوری که در زمان محمد رضا شاه خان بوده است حالا هم همان فرم باشد. پس شما چکاره‌اید! تو که می‌گویی من مسلمان هستم، چکاره هستی؟ ما یکی یکی باید بگوییم؟ دانه دانه باید بسپاریم؟ اینها باید اصلاح بشود و شماها[5]- من می‌دانم- مسلمانید- من همه افراد اینها را بعضی‌شان را می‌شناسم، بعضی‌شان را هم معرفی کرده‌اند به من- اینها همه متعهدند، همه مسلمانند، لکن ضعیف النفسند! می‌ترسند که مبادا یک وقت میهمانی از اجانب بیاید در کاخ دادگستری یا در کاخ نخست‌وزیری و آنجا ببیند که یک [محیط] محقری است؛ باید حتماً به فرم غرب باشد؟!

تعیین نخست‌وزیر با وجود تهدید دولت به توقیف او

… از این کارها. ما آمدیم. و وقتی که وارد شدیم- البته مرهون عواطف ملت ایران هستیم که از همه اطراف و اکناف آمده بودند و البته ... بسیاری هم رفته بودند. به واسطه اینکه ... لکن خود مردم تهران بودند. اینجا باز مبتلا شدیم به یک حرفهایی که بین ما و دولت که آمدیم ... ما اعتنایی نکردیم به حرفهایشان و نخست‌وزیری خودمان تعیین کردیم، گفتیم که ما به واسطه ولایت شرعیه و به واسطه اینکه ملت به ما رای داده است، ما شما را نخست وزیر می‌کنیم. دولت گفت که ما این نخست وزیر را توقیف می‌کنیم. [گفتیم‌] خوب بکنید، یکی دیگر می‌آید! بعد باز ارعابهایی، چیزهایی شروع شد. ما امر کردیم که وزرا [را] به وزارتخانه‌ها راه ندهند و اتْباع وزارتخانه‌ها هم این را قبول کردند و راه نمی‌دادند. حتی تعبیر رئیس دولت این بود که تا این به طور شوخی، این نخست‌وزیری به طور شوخی است، ما کاری نداریم. اول گفته بود …

موقت بودن دولت و انحصار وظیفه‌اش در تشکیل مجلس مؤسسان و مجلس شورا

… الآن شده است فقط همین [است‌] که چون الآن برای انتقال قدرت، محتاج بود که حکومتی در کار باشد و الّا نمی‌شد؛ برای این ما استفاده کردیم از ولایت شرعی که داریم یا از آرای مردم، و این را قرار دادیم. و اینکه قرار داده شده است نه برای اینکه این حکومت کند تا آخر. در همه جا هم نوشته شده «دولت موقت». «موقت» برای اینکه این کارش منحصر به این است که مجلس موسسان را درست کند و مجلس شورا را درست کند؛ و آنها هم اختیارش با خود مردم است. بعد که مجلس موسسان را درست کرد، این نمایندگان خود مردم هستند که رژیم را تعیین می‌کنند. بعد هم مجلس شورا درست می‌شود؛ مجلس شورا هم نمایندگان خود مردم هستند، آزاد بدون اینکه هیچ کس دخالت بکند، آزاد. مردم خودشان نمایندگانشان را …

لزوم پشتیبانی همگان از دولت موقت و پرهیز از اشکال‌تراشی

… و این طور هم نیست که ما بخواهیم تا آخر این طوری رفتار کنیم. این موقت است که اصول اولیه درست بشود، و از ناچاری است. مسئله انقلاب است. مسئله‌ای است که نمی‌توانیم ما الآن یک شدتی به خرج بدهیم، و نمی‌توانیم الآن برویم سراغ مطالعات تا افراد ... را پیدا بکنیم. الآن در این حالی که به طور موقت ما داریم عمل می‌کنیم، الآن نباید اشکال کرد. الآن باید- این معنا را باز عرض می‌کنم- که همه ما، همه شما با هم همدست بشوید و دولت را پشتیبانی بکنیم تا این مسائل اولیه را درست بکند، که مجلس را درست کند. ما الآن رژیممان باز قانونی نیست؛ الآن رژیمی ما نداریم. رژیم سلطنت که رفته؛ رژیم جمهوری اسلامی هم به حَسَب رای من الآن هست اما به حَسَب نظر دنیا باید با آرای مردم درست بشود. و به آرای مردم می‌خواهیم مراجعه کنیم برای مجلس موسسان، و برای تشکیل یک حکومتی که خود …

لزوم همکاری و اطاعت از دولت موقت و ضدانقلابی بودن کارشکنی در برنامه‌های آن

دخالتهای خودسرانه و کارشکنی در دستورات و نظامات دولت موقت انقلاب اسلامی، باعث هرج و مرج می‌باشد. لذا باید با کمال دقت و هوشیاری و صحبت،[1] با دولت موقت اسلامی همکاری همه جانبه نموده و از دستورات و رهنمودها اطاعت و از اقدامات دولت پشتیبانی قاطع نمایید. عدم تمکین از دولت موقت، کارشکنی در اجرای برنامه‌های دولت انقلابی به منزله مخالفت با انقلاب اصیل اسلامی محسوب شده، و محرکین و عاملین آن به عنوان عناصر ضد انقلابی به مردم معرفی خواهند شد تا خود ملت، همان طور که رژیم ضد انقلابی شاه را سرنگون ساخت، تکلیف این عناصر ضد انقلابی را معلوم نماید. و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.

مأموران نخست‌وزیر سربازان انقلاب‌اند و لزوم همکاری با آنان

4- مامورینی که از طرف جناب آقای نخست وزیر اسلامی ماموریت دارند، سربازان‌ انقلابند و باید با آنان همکاری کنید؛ و اگر مخالفین مردم مسلمان خواستند کارشکنی کنند از آنها جلوگیری کنید.

لزوم همکاری مردم با دولت موقت، وارث خرابی‌های دولت‌های فاسد گذشته

از همه شما برادران و خواهران عزیزم می‌خواهم که با دولت موقت انقلاب اسلامی که وارث یک سلسله خرابیهای دولتهای فاسد گذشته است همکاری نمایید تا به حول و قوه الهی، هر چه زودتر با همکاری یکدیگر، ایران اسلامی آباد و آزاد را که مورد غبطه جهانیان باشد بسازیم. و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.

پشتیبانی سراسری ملت از دولت بازرگان به‌عنوان دولت شرعی

از عموم ملت ایران که در این سالهای طولانی زحمات کشیدند و صفوف خود را فشرده کردند و برای مبارزه با دستگاه ظلم رنجها بردند مصیبتها کشیدند تشکر می‌کنم. از این اجتماع عظیم ملت ایران در این روز که برای پشتیبانی از دولت جناب مهندس بازرگان، که دولت شرعی و دولت امام زمان- سلام الله علیه- است، تشکر می‌کنم. باید همه خبرگزاریها بدانند که این اجتماع عظیمی که در ایران، از مرکز گرفته است تا آخر، شهرستانها و قصبات، برای پشتیبانی از این دولت بوده است، این کافی است برای جواب آنها که گفته می‌شود و می‌گویند: «باید ملت بگوید». ملت با چه زبانی بگوید؟ ملت فریاد می‌زند! ملت چندین وقت است، چندین سال است که در این اموری که دارد، فریاد می‌زند. امروز هم با فریادها، با شعارها پشتیبانی خودشان را از دولت اسلامی اعلام کردند، و اظهار تنفر از مخالفین کردند.

تکلیف شرعی بودن موافقت با دولت موقت و حرمت مخالفت با آن

من اعلام می‌کنم که موافقت کردن با این دولتی که ما فراهم آوردیم تکلیف شرعی همه است و مخالفت کردن بر همه محرّم است. ما اعلام می‌کنیم که خدمت کردن به این دولت طاغوتی خدمت به طاغوت است، خدمت به کفر و شرک است. نباید خدمت بکنید. خدمت به اجانب است. نباید خدمت به اینها بکنید. من از خدای تبارک و تعالی می‌خواهم که ایران یک ایران آزاد و مستقل باشد.

لزوم پشتیبانی حاضران از دولت موقت و اعلام آن در روزنامه‌ها

ان شاء الله امیدواریم که این کار درست بشود. و آقای مهندس بازرگان را من انتخاب کردم برای اینکه دولت تشکیل بدهد؛ یعنی دولت موقت. و ایشان را من می‌شناسم و مرد صالحی است. و آقایان هم باید پشتیبانی بکنند از او و در روزنامه‌ها پشتیبانی خودشان را اعلام بکنند. و ایشان ان شاء الله دولتش را تشکیل می‌دهد. و مجاری امور ان شاء الله امیدواریم به خواست خدا به حال اول برگردد و این طور مسائل، این طور مشکلات‌ ان شاء الله حل بشود، البته بتدریج.

معرفی دولت موقت برای پایان آشفتگی و فراهم کردن انتخابات مجلس مؤسسان

و لهذا چون ما مجلس را غیر قانونی می‌دانیم و دولت را هم غیر قانونی می‌دانیم و اوضاع کشور را آشفته می‌بینیم، برای اینکه خاتمه بدهیم به وضع [آشفته‌] کشور، ما به واسطه اتکا به این آرای عمومی- که شما الآن می‌بینید و دیدید تا کنون که آرای عمومی با ماست و ما را به عنوان «وکالت» یا بفرمایید به عنوان «رهبری»، همه قبول دارند- از این جهت ما یک دولتی را معرفی می‌کنیم، رئیس دولتی را معرفی می‌کنیم [تا] موقتاً دولتی تشکیل بدهد که هم به این آشفتگیها خاتمه بدهد، و هم یک مسئله مهمی که مجلس موسسان است، انتخابات مجلس موسسان را درست کند، و مقدمات آن را درست کند و مجلس موسسان تاسیس بشود. و همین طور انتخابات هم درست بشود و آنها دولت دائمی را انتخاب بکنند. و مجلس موسسان؛ ... جمهوری اسلامی را [به‌] رفراندم بگذارد ... با اینکه من اعتقادم این است که دیگر احتیاج به رفراندم نیست و مردم مکرر به جمهوری اسلامی رای داده‌اند؛ لکن برای اینکه بهانه‌ها تمام بشود و شمارش آرا بشود، ما باید آزادانه یک همچو کاری بکنیم تا مردم …

وجوب اطاعت ملت از دولت موقت به‌عنوان حکومت شرعی

وجوب اطاعت از دولت موقت‌ایشان را که من قرار دادم واجبُ الْاتِّباع است، ملت باید از او اتّباع کند. یک حکومت عادی نیست، یک حکومت شرعی است؛ باید از او اتّباع کنند. مخالفت با این حکومت مخالفت با شرع است، قیام بر علیه شرع است. قیام بر علیه حکومت شرع جزایش در قانون ما هست، در فقه ما هست؛ و جزای آن بسیار زیاد است. من تنبه می‌دهم به کسانی که تخیل این معنی را می‌کنند که کارشکنی بکنند یا اینکه خدای نخواسته یکوقت قیام بر ضد این …

دعوت ملت به اعلام نظر دربارهٔ دولت شرعی بازرگان با مطبوعات و تظاهرات آرام

- من بعد از تشکر از ملت ایران که در این مدت طولانی رنج و زحمت بردند و با دادن خون خودشان برای اسلام خدمت کردند، مطلبی هست که می‌خواهم به عرض ملت برسانم و آن این است که نظر خودشان را درباره دولت آقای مهندس بازرگان که دولت شرعی و اسلامی است اعلام کنند؛ هم به وسیله مطبوعات، هم تظاهرات «آرام» در شهرها و در دهات و هر جا که مسلمان هست، نظر خودشان را راجع به دولت اسلامی آقای مهندس بازرگان اظهار کنند.

تعیین دولت موقت به حق قانونی و شرعی و آرای ملت برای برگزاری رفراندم

احترام به رای ملت بگذارید. احترام به آرای علمای اسلام بگذارید. احترام به آرای اقشار مختلفه ملت بگذارید. زیادتر از این مردم را به خاک و خون نکشید. ما دولت را تعیین کردیم؛ هم به حَسَب قانون ما حق داریم و هم به حسب شرع حق داریم. ما به حَسَب ولایت شرعی که داریم و به حسب آرای ملت که ما را قبول کرده است، آقای مهندس بازرگان را مامور کردیم که دولت تشکیل بدهد، دولت موقت؛ برای اینکه آرای ملت را با رفراندم راجع به رژیم استفسار کند؛ و لو اینکه من احتیاج به این نمی‌دیدم برای اینکه آرای ملت این همه گفته شده است و فریاد کرده‌اند؛ این قدر فریاد اینکه ما حکومت اسلامی می‌خواهیم و ما رژیم شاهنشاهی را نمی‌خواهیم. دیگر احتیاج نیست لکن برای اینکه بهانه‌ها تمام بشود و ثابت بشود به اینکه مطلب این …

وظایف دولت موقت: ادارهٔ امور، رفراندم جمهوری اسلامی، مجلس مؤسسان و انتخابات

بنا به پیشنهاد شورای انقلاب، بر حَسَب حق شرعی و حق قانونی ناشی از آرای اکثریت قاطع قریب به اتفاق ملت ایران که طی اجتماعات عظیم و تظاهرات وسیع و متعدد در سراسر ایران نسبت به رهبری جنبش ابراز شده است، و به موجب اعتمادی که به ایمان راسخ شما به مکتب مقدس اسلام و اطلاعی که از سوابقتان در مبارزات اسلامی و ملی دارم، جنابعالی را بدون در نظر گرفتن روابط حزبی و بستگی به گروهی خاص، مامور تشکیل دولت موقت می‌نمایم تا ترتیب اداره امور مملکت و خصوصاً انجام رفراندم و رجوع به آرای عمومی ملت درباره تغییر نظام سیاسی کشور به جمهوری اسلامی و تشکیل مجلس موسسان از منتخبین مردم جهت تصویب قانون اساسی نظام جدید و انتخاب مجلس نمایندگان ملت بر طبق قانون اساسی جدید را بدهید.

اعلام تعیین دولت به پشتوانهٔ پذیرش ملت

من دولت تعیین می‌کنم! من تو دهن این دولت می‌زنم! من دولت تعیین می‌کنم! من به پشتیبانی این ملت دولت تعیین می‌کنم! من به واسطه اینکه ملت مرا قبول دارد[3] ... این آقا[4] که خودش هم خودش را قبول ندارد! رفقایش هم قبولش ندارند، ملت هم قبولش ندارد، ارتش هم قبولش ندارد؛ فقط امریکا از این پشتیبانی کرده و فرستاده، به ارتش دستور داده که از این پشتیبانی بکنید؛ انگلیس هم از این پشتیبانی کرده و گفته است که باید از این …

اتکای دولت مورد نظر به آرای ملت و حکم خدا

می‌گوید که در یک مملکت که دو تا دولت نمی‌شود! خوب، واضح است این؛ یک مملکت دو تا دولت ندارد لکن دولت غیر قانونی باید برود. تو غیر قانونی هستی! دولتی که ما می‌گوییم، دولتی است که متکی به آرای ملت است؛ متکی به حکم خداست. تو باید یا خدا را انکار کنی یا ملت را! باید سر جایش بنشیند این آدم! و یا اینکه به امر امریکا و اینها وادار کند یک دسته‌ای از اشرار، این ملت را قتل عام کند.

معرفی دولت موقت برای تشکیل مجلس مؤسسان و دیگر امور مقدماتی

… سلطنتی و مجلسیْن و دولت ناشی از آنها غیر قانونی و فاقد اعتبار ملی است؛ و چون ارتش از ملت و ملت از ارتش است و پشتیبانی هر یک از دیگری از وظایف ملی است، لازم است به احترام ملت و رای قاطع آن، ارتشْ خود را از دولت غاصب[1] برکنار کند و این مطلب را اعلام کند. این جانب به واسطه رهبری مبتنی بر حکم شرع و آرای اکثریت قریب به اتفاق ملت، دولت موقت را برای تشکیل مجلس موسسان و دیگر امور مقدماتی معرفی می‌کنم تا ارتش محترم به وظیفه قانونی و ملی خود رفتار نماید؛ و ان شاء الله تعالی به ناسامانیها و آشفتگیها خاتمه داده شود. مطمئن باشید در صورتی که به وظیفه ملی و قانونی خود عمل نمایید، ملت و دولت ناشی از آن، در احترام و پشتیبانی شما کوشا خواهد بود.

معرفی قریب آن برای تهیهٔ مقدمات انتخابات مجلس مؤسسان و لزوم همکاری وزارتخانه‌ها

3- دولت موقت برای تهیه مقدمات انتخابات مجلس موسسان بزودی معرفی می‌شود و به کار مشغول خواهد شد. وزارتخانه‌ها موظفند که آنان را پذیرفته و با آنان همکاری صمیمانه کنند. این جانب به صلاح وزرای غیر قانونی می‌دانم که برکناری خود را اعلام کنند و خود را در مسیر ملت قرار دهند.

لزوم مهلت دادن به دولت برای رفع مشکلات زیاد

من امید دارم که اگر جمهوری اسلامی در ایران مستقر شود، مقاصد اسلام انجام بگیرد، بتوانیم همه مقاصد اسلام را انجام بدهیم؛ البته محتاج به تدریج است؛ محتاج به گذراندن وقت است. الآن هم دولت مشغول است لیکن کارْ زیاد است. باید ما مهلت بدهیم به دولت تا مشکلات را رفع کند؛ تا آنکه بتوانند اینها بر این مشکلات زیاد، تسلط پیدا بکنند. من از خدای تبارک و تعالی سعادت ملتهای اسلام، خصوصاً ملت ایران را می‌خواهم، و سعادت شما جوانان برومند را از خدای تبارک و تعالی می‌خواهم.

توطئه برای تضعیف دولت موقت پیش از رفراندوم

شما ای مردم ایران، ای ملت بزرگ ایران، ای عزیزان قم، ای ملت عزیز قم! آگاه‌ باشید، بیدار باشید، هوشیار باشید! توطئه‌ها را خنثی کنید. اینها می‌خواهند دولت اسلامی را ضعیف کنند. دولت موقت اسلام را ضعیف کنند تا اینکه در رفراندم نتواند ملت آنچه که [برایش‌] خون داده است رای بدهد؛ لکن این خیال خامی است. ما جوان دادیم، ما خون دادیم، در زندانهامان جوانهای ما زجر دیدند، شکنجه دیدند. ملت ما نمی‌گذارد که اینها هدر برود؛ ملت ما نمی‌گذارد که با یاوه سراییهای مشتی اراذل اینها هدر برود. ما در راه آزادی و در راه استقلال جان دادیم، نمی‌توانیم صبر کنیم تا عمال اجانب باز …

انتصاب وزیر نیرو به پیشنهاد نخست‌وزیر و تصویب شورای انقلاب

طبق پیشنهاد نخست‌وزیر دولت موقت و تصویب کلی شورای انقلاب نسبت به هیات وزیران، جنابعالی به سمت وزیر نیرو منصوب می‌شوید. از خداوند متعال توفیق دولت موقت و جنابعالی را در ایفای وظایفی که عهده‌دار شده‌اید و جلب رضای ذات مقدسش را خواهانم.