رفتن به محتوای اصلی

دولت موقتگروه و سازمان

نام‌های دیگر: دورهٔ انتقالی، دوره انتقال، دولت بازرگان

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

دولت انتقالی به نخست‌وزیری مهدی بازرگان پس از پیروزی انقلاب.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:مصاحبه با خبرگزاری فرانسه درباره آینده ایران‌— ۱۳۵۷/۰۸/۰۳

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۶
۱۳۵۷۱۳۶۶

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۷۹ پاراگراف)

اتکای دولت مورد نظر به آرای ملت و حکم خدا

می‌گوید که در یک مملکت که دو تا دولت نمی‌شود! خوب، واضح است این؛ یک مملکت دو تا دولت ندارد لکن دولت غیر قانونی باید برود. تو غیر قانونی هستی! دولتی که ما می‌گوییم، دولتی است که متکی به آرای ملت است؛ متکی به حکم خداست. تو باید یا خدا را انکار کنی یا ملت را! باید سر جایش بنشیند این آدم! و یا اینکه به امر امریکا و اینها وادار کند یک دسته‌ای از اشرار، این ملت را قتل عام کند.

معرفی دولت موقت برای تشکیل مجلس مؤسسان و دیگر امور مقدماتی

… سلطنتی و مجلسیْن و دولت ناشی از آنها غیر قانونی و فاقد اعتبار ملی است؛ و چون ارتش از ملت و ملت از ارتش است و پشتیبانی هر یک از دیگری از وظایف ملی است، لازم است به احترام ملت و رای قاطع آن، ارتشْ خود را از دولت غاصب[1] برکنار کند و این مطلب را اعلام کند. این جانب به واسطه رهبری مبتنی بر حکم شرع و آرای اکثریت قریب به اتفاق ملت، دولت موقت را برای تشکیل مجلس موسسان و دیگر امور مقدماتی معرفی می‌کنم تا ارتش محترم به وظیفه قانونی و ملی خود رفتار نماید؛ و ان شاء الله تعالی به ناسامانیها و آشفتگیها خاتمه داده شود. مطمئن باشید در صورتی که به وظیفه ملی و قانونی خود عمل نمایید، ملت و دولت ناشی از آن، در احترام و پشتیبانی شما کوشا خواهد بود.

معرفی قریب آن برای تهیهٔ مقدمات انتخابات مجلس مؤسسان و لزوم همکاری وزارتخانه‌ها

3- دولت موقت برای تهیه مقدمات انتخابات مجلس موسسان بزودی معرفی می‌شود و به کار مشغول خواهد شد. وزارتخانه‌ها موظفند که آنان را پذیرفته و با آنان همکاری صمیمانه کنند. این جانب به صلاح وزرای غیر قانونی می‌دانم که برکناری خود را اعلام کنند و خود را در مسیر ملت قرار دهند.

شهادت عملکرد آن بر طرفداری نهضت از وابستگی به آمریکا

در موضوع نهضت به اصطلاح آزادی مسائل فراوانی است که بررسی آن محتاج به وقت زیاد است. آنچه باید اجمالًا گفت آن است که پرونده این نهضت و همین طور عملکرد آن در دولتِ موقتِ اولِ انقلاب شهادت می‌دهد که نهضت به اصطلاح آزادی طرفدار جدی وابستگی کشور ایران به امریکا است، و در این باره از هیچ کوششی فروگذار نکرده است؛ و حمل به صحت اگر داشته باشد، آن است که شاید امریکای جهانخوار را، که هر چه بدبختی ملت مظلوم ایران و سایر ملتهای تحت سلطه او دارند از ستمکاری اوست، بهتر از شوروی ملحد می‌دانند. و این از اشتباهات آنها است.

سلطهٔ آمریکا و ضربه به اسلام در صورت تداوم آن

در هر صورت، به حسب این پرونده‌های قطور و نیز ملاقاتهای مکرر اعضای نهضت، چه در منازل خودشان و چه در سفارت امریکا و به حسب آنچه من مشاهده کردم از انحرافات آنها، که اگر خدای متعال عنایت نفرموده بود و مدتی در حکومت موقت باقی مانده بودند ملتهای مظلوم بویژه ملت عزیز ما اکنون در زیر چنگال امریکا و مستشاران او دست و پا می‌زدند و اسلام عزیز چنان سیلی از این ستمکاران می‌خورد که قرنها سر بلند نمی‌کرد، و به حسب امور بسیار دیگر، نهضت به اصطلاح آزادی صلاحیت برای هیچ امری از امور دولتی یا قانونگذاری یا قضایی را ندارند؛ و ضرر آنها، به اعتبار آنکه متظاهر به اسلام هستند و با این حربه جوانان عزیز ما را منحرف خواهند کرد و نیز با دخالت بیمورد در تفسیر قرآن کریم و احادیث شریفه و تاویلهای جاهلانه موجب فساد عظیم ممکن است بشوند، از ضرر گروهکهای دیگر، حتی منافقین این فرزندان عزیز …

مطرح‌شدن طرح انحلال مجلس خبرگان در زمان آن

ما اگر احتمال این معنا را بدهیم که این جریانی که در روزنامه‌ها دیده می‌شود و دیده‌ شد، جریان برای این جهت باشد که این کشور را نگذارند ثبات پیدا بکند [باید دنبال کنیم‌] آن قضیه رفراندم و قبل از او، قضیه طرح آنکه مجلس خبرگان منحل بشود که در زمان دولت موقت این طرح شد و بعد هم معلوم شد که اساسش از امیر انتظام[1] بوده و آن مسائل. آن وقت آمدند آقایان پیش ما؛ همه این آقایانی که، آقای بازرگان[2] و رفقایش گفتند: ما خیال داریم این مجلس را منحلش کنیم. من گفتم: شما چه کاره هستید اصلش که می‌خواهید این کار را بکنید! شما چه سمتی دارید که بتوانید مجلس منحل کنید؟ پا شوید بروید سراغ کارتان. وقتی …

طرح انحلال بر اثر وسوسه و کم‌توجهی به مسائل

… شد که اکثرش از علما هستند. اینها از اینها می‌ترسند- خوب، از این علما می‌ترسند- ضربه خوردند، دیدند یک مجلسی است که مجلس علماست؛ اینها اگر قانون بنویسند، یک قانونی می‌نویسند که با مزاج غرب و شرق سازش ندارد و آن غیر آنی است که شرقی می‌خواهد یا غربی می‌خواهد. از این جهت، این آقایان را وسوسه کردند، وادار کردند. این آقایان هم توجه به مسائل خیلی ندارند- مع الاسف- با اینکه بودند در مسائل سیاسی. و از این جهت، آن طرح را درست کردند.

رسیدگی نشدن مطلوب به خواست‌ها با وجود جدیت دولت و نیاز اصلاح به زمان

… این شما برادران نبودید که مورد ستم و ظلم واقع شدید؛ سایر برادران تُرک و لُر و عرب و بلوچ و فارس و ترکمن هم با شماها شریک بودند و همه محروم بودند از آنچه شما محروم بودید. شما اگر به زاغه‌نشینان و گودنشینان تهران توجه نمایید، خواهید دید آنان از همه محرومترند. این جانب می‌دانم که در حکومت موقت هم آن طور که خواست شما و ملت است رسیدگی نشده. لکن باید بدانید باز در این امر همه برادران شما شریک می‌باشند؛ و دولت موقت با کمال جدیت اشتغال به کار و سامان دادن بود؛ لیکن آشفتگیها به قدری زیاد است که اصلاح محتاج به زمان است. و من امیدوارم که برای همه ملت و برای شما برادران کُرد، وسائل رفاه حاصل شود.

امید به همکاری بازرگان و وزیران برای به سرانجام رساندن کار انقلاب

… رفتار کنند، خوب، خیلی زیاد ما ضایعه داشتیم که بکوبند و بزنند و چه بکنند. حالا رُعْبی در دل بسیاریشان افتاد یا چه شد، که انصراف حاصل شد، و بحمد الله تا اینجا که رسیده است خوب بوده است. ضایعه بوده است، اما کم بوده است. و آن چیزی که ما دریافتیم زیاد بوده است. و من امیدوارم که از این به بعد هم با همت آقایان، آقای بازرگان،[7] و آقایان وزرا، که من همه‌شان را علاقه دارم و اکثرشان را می‌شناسم، من امیدوارم که همه دست به هم بدهند و این بار را به منزل برسانند.

انتصاب وزیر دفاع ملی به پیشنهاد نخست‌وزیر و تصویب شورای انقلاب

طبق پیشنهاد نخست وزیر دولت موقت و تصویب کلی شورای انقلاب نسبت به هیات وزیران، جنابعالی به سمت وزیر دفاع ملی منصوب می‌شوید. از خداوند متعال توفیق دولت موقت و جنابعالی را در ایفای وظایفی که عهده دار شده‌اید و جلب رضای ذات مقدسش را خواهانم.

انتصاب وزیر مشاور در امور تعلیمات و تحقیقات به پیشنهاد نخست‌وزیر و تصویب شورای انقلاب

طبق پیشنهاد نخست وزیر دولت موقت و تصویب کلی شورای انقلاب نسبت به هیات وزیران، جنابعالی به سمت وزیر مشاور در امور تعلیمات و تحقیقات منصوب می‌شوید. از خداوند متعال توفیق دولت موقت و جنابعالی را در ایفای وظایفی که عهده دار شده‌اید و جلب رضای ذات مقدسش را خواهانم.

انتصاب سرپرست سازمان برنامه و بودجه به پیشنهاد نخست‌وزیر و تصویب شورای انقلاب

طبق پیشنهاد نخست وزیر دولت موقت و تصویب کلی شورای انقلاب نسبت به هیات وزیران، جنابعالی به سمت وزیر مشاور و سرپرست سازمان برنامه و بودجه منصوب می‌شوید. از خداوند متعال توفیق دولت موقت و جنابعالی را در ایفای وظایفی که عهده دار شده‌اید و جلب رضای ذات مقدسش را خواهانم.

انتصاب وزیر مشاور به پیشنهاد نخست‌وزیر و تصویب شورای انقلاب

طبق پیشنهاد نخست وزیر دولت موقت و تصویب کلی شورای انقلاب نسبت به هیات وزیران، جنابعالی به سمت وزیر مشاور منصوب می‌شوید. از خداوند متعال توفیق دولت موقت و جنابعالی را در ایفای وظایفی که عهده دار شده‌اید و جلب رضای ذات مقدسش را خواهانم.

انتصاب وزیر نفت به پیشنهاد نخست‌وزیر و تصویب شورای انقلاب

طبق پیشنهاد نخست وزیر دولت موقت و تصویب کلی شورای انقلاب نسبت به هیات وزیران، جنابعالی به سمت وزیر نفت منصوب می‌شوید. از خداوند متعال توفیق دولت موقت و جنابعالی را در ایفای وظایفی که عهده دار شده‌اید و جلب رضای ذات مقدسش را خواهانم.

انتصاب وزیر مشاور در امور اجرایی به پیشنهاد نخست‌وزیر و تصویب شورای انقلاب

طبق پیشنهاد نخست وزیر دولت موقت و تصویب کلی شورای انقلاب نسبت به هیات وزیران، جنابعالی به سمت وزیر مشاور در امور اجرایی منصوب می‌شوید. از خداوند متعال توفیق دولت موقت و جنابعالی را در ایفای وظایفی که عهده دار شده‌اید و جلب رضای ذات مقدسش را خواهانم.

انتصاب وزیر کار و امور اجتماعی به پیشنهاد نخست‌وزیر و تصویب شورای انقلاب

طبق پیشنهاد نخست وزیر دولت موقت و تصویب کلی شورای انقلاب نسبت به هیات وزیران، جنابعالی به سمت وزیر کار و امور اجتماعی منصوب می‌شوید. از خداوند متعال توفیق دولت موقت و جنابعالی را در ایفای وظایفی که عهده دار شده‌اید و جلب رضای ذات مقدسش را خواهانم.

انتصاب کفیل وزارت آموزش و پرورش به پیشنهاد نخست‌وزیر و تصویب شورای انقلاب

طبق پیشنهاد نخست وزیر دولت موقت و تصویب کلی شورای انقلاب نسبت به هیات وزیران، جنابعالی به سمت کفیل وزارت آموزش و پرورش منصوب می‌شوید. از خداوند متعال توفیق دولت موقت و جنابعالی را در ایفای وظایفی که عهده دار شده‌اید و جلب رضای ذات مقدسش را خواهانم.

تصدیق کار دولت و لزوم عرضهٔ کارهایش به مردم

… به آن اندازه‌ای که، من تصدیق می‌کنم که دولت مشغول کار است، کار خیلی هم کردند، این را هم به خود آقایان گفته‌ام. به آقای بازرگان و دیگران گفته‌ام که شما کار می‌کنید و عرضه نمی‌کنید؛ دیگران کار نمی‌کنند و می‌گویند. دیگران کار نمی‌کنند، فریادش را می‌زنند! اینها خیلی کار کرده‌اند، اما عرضه نمی‌کنند. چند دفعه تا حالا من به آنها [گفتم‌] آقا، شما این پاکسازی را خوب عرضه کنید؛ آن خانه‌سازی را عرضه کنید؛ آن امداد را که دارید در همه جا می‌کنند و می‌کنید عرضه کنید به مردم. این چیزهایی که تا حالا شده است بگویید. فقط در تمام این مدت یک روز آقای هاشمی،[3]- سلّمه الله تعالی- در مدرسه فیضیه شمرد، پنجاه تا تقریباً، یا سی تا، چند تا شمرد، یکی یکی، که این کارها تا حالا شده است. خوب، این را باید در روزنامه‌ها بنویسند، صدایش را درآورند، …

ناتوانی دولت در خدمت به مردم به سبب غائله‌سازی‌های پیاپی گروه‌ها

… این رژیمها همه مستضعفین را زیر بار می‌خواهند بکِشند و از آنها استثمار کنند. آنها دنبال این نیستند که برای مستضعفین کاری بکنند و نکردند. دیدید که پنجاه سال، پنجاه و چند سال، که ما شاهد قضایا بودیم، برای مستضعفین کاری نکردند، باز زاغه‌نشینان در اطراف تهرانند. و این‌ دولت هم که می‌خواهد کاری بکند نمی‌تواند به این زودی. این دولت هم که می‌خواهد یک خدمتی به مردم بکند نمی‌گذارند. این اقشار نمی‌گذارند که دولت توجه داشته باشد به این مسائل، از بس غائله پیش می‌آورند. هر روز یک غائله پیش می‌آورند که نبادا مهلت پیدا بکند دولت و کارهای اساسی انجام بدهد، و اساس اینها از بین برود. خواستیم که مفسده نکنند؛ زحمت ایجاد نکنند و ما می‌خواهیم که اینها به فساد نکشند جو آنها ما را. و من امیدوارم که موفق نشوند، و به خود بیایند و به ملت برگردند و به سوی جامعه انسانی بیایند.

ارزشمندی خدمات دولت انتقالی در پنج ماه نخست

… خودشان را می‌گویند. الآن هم که باز ما یک اسمی از جمهوری اسلامی داریم. باز محتوایش به آن طوری که دلخواه است تحقق پیدا نکرده است. باز نه قانون اساسی جمهوری اسلامی درست شده است؛ و نه رئیس جمهوری ما داریم؛ و نه مجلس شورای ملی داریم؛ و یک دولت انتقالی است. مع ذلک خدمت همین دولت انتقالی در همین پنج ماه از خدمتهایی که آنها کرده‌اند بگویم که خدمتی نکرده بودند- خدمتهایی که اینها کرده‌اند ارزشمند است. منتها قلمهای مسموم است که هی می‌گویند چه شد، چه شد. چی می‌خواهید بشود آقا؟ یک قدرت بزرگی که همه چیز شما را به باد داده بود این نهضت برد از بین. اگر هیچی نشده الّا این، بس است دیگر، باقی‌اش را خودتان درست کنید. اگر ما هیچ نداشتیم الّا اینکه دست مفتخوارها را از …

خدمتگزاری دولت با وجود موفقیت ناکامل و ترمیم‌ناپذیری فوری خرابی‌ها

… جمله چیزهایی که محتمل است توطئه باشد برای تضعیف دولت اسلامی، مطالبی است که در بین ملت پخش می‌شود و در رسانه‌ها تعقیب می‌شود و از دولت انتقادهای غیر صحیح می‌شود؛ و کوشش می‌شود دولت را در نظر مردم بد جلوه دهند. دوستان از این توطئه، غافل و دشمنان در کمین هستند. من نمی‌گویم دولت صد در صد موفق است؛ لکن می‌گویم خدمتگزار است و کوشش دارد انجام خدمت بدهد. لکن‌ خرابیها به قدری است که با فوریت قابل ترمیم نیست. انتقادهای بیجا سوء استفاده از آزادی است. و کسانی که به کشور و اسلام علاقه دارند در موارد صحیح، دولت را هدایت کنند و از او پشتیبانی نمایند؛ و تحت تاثیر تبلیغات دشمنان نروند، و دولت اسلامیِ خدمتگزار را تضعیف نکنند.

انتقالی بودن حکومت و انجام کارهای اساسی سازندگی

الآن یک حکومتی است که انتقالی است. حکومت آمده است که انتقال قدرت را بدهد به کس دیگری که این قدرت متمرکز بشود، وقتی متمرکز شد، همه این امور به جای خودش عمل می‌شود. حالا هم، الآن، در عین حالی که یک حکومت انتقالی است، خوب یک کارهای اساسی دارند می‌کنند. الآن همین سازندگی که بناست بکنند؛ همین خانه‌سازی که بناست بکنند؛ همین- عرض می‌کنم- پل‌سازی و خیابانها و همه اینها را مشغولند. اما الآن آنی که مهم است این است که آن اصل را فراموش نکنیم. اصل این است که الآن می‌خواهند قانون اساسی درست بکنند، شیاطین افتادند که …

گلایه از سخنان وزرا و نخست‌وزیر که مایهٔ نگرانی مردم شد

در هر صورت، گله من این بود که هم دولتیها، یعنی وزرا و نخست وزیر، و هم سایر آقایان، این صحبتها یک قدری اسباب این شد که مردم نگران بشوند. البته شماها نگران اوضاع هستید! لکن قاعده‌اش این بود که یک جوری باشد که پخش نشود که همه بفهمند که توی چنته شما چیزی نیست! شما باید به همه بفهمانید- و واقعش هم هست- که شما همه چیز دارید. شما ملت را دارید و- عرض می‌کنم که- موانع را رفع کردید که مهم بود آن موانع؛ …

مسئول نبودن دولت بازرگان در محرومیت‌های گذشته

… شده [ایم‌] به یک مملکتی که همه چیزش این جوری بوده. بختیاری می‌گوید که ما از همه محرومتر بودیم؛ سیستانی می‌گوید ما از همه محرومتریم؛ بلوچستانی هم همین را می‌گوید، کردستانی هم؛ همه. و همه هم راست می‌گویند که محروم بودند؛ اما این محرومیتی که بوده است سابق بوده؛ حالا پیدا نشده که شما حالا بیایید بچسبید به دولت که الآن [به ما امکانات‌] بده. برای اینکه الآن که نشده است؛ در دولت آقای بازرگان اینها نشده است، که آقای بازرگان ضامنش باشد. این در دولتهای سابق و در زمان رژیم سابق شده است، و حالا اینها وارد شدند، ما وارد شدیم به یک مملکتی که آشفته بوده و باید درست بشود. بنا بر این، کارگر، کارمند، کشاورز- عرض می‌کنم- بیکار، همه اینها چیزهایی بوده که سابق همان جور بوده و بدتر بوده. حالا لا اقل ... آزاد هستند؛ آن وقت‌ این هم نبود. اینها باید، خوب، آنها هم باید یک قدری صبر کنند ببینند که باید چه بکنند اینها. خیال نکنند که حالا …

انتقالی بودن حکومت کنونی و نبود حکومت مستقر

من به شما اطمینان می‌دهم که وقتی که استقرار پیدا کرد حکومت ما- الآن بین راه هستیم، ما الآن حکومت مستقر نداریم، حکومت انتقالی است[2] یک حکومت مستقر پیدا کنیم که همه شما رای بدهید، همه شما سرنوشت خودتان را تعیین کنید، بعد از اینکه تعیین کردیم سرنوشت خودمان را ... همه‌مان رایمان را دادیم به اشخاص که دلخواه خودمان هستند ...، آن وقت حکومت را آن اشخاصی که از طرف ما رای دارند درست می‌کنند؛ یک حکومتی که مال همه ملت است. همه ملت حکومتشان عبارت از یک حکومت صحیح است و اسلامی ان شاء الله. ان شاء الله قدرت اسلامی، احکام اسلامی. …

دشواری یافتن افراد صالح و جامع برای دولت و وزارتخانه‌ها

شما ملاحظه بکنید؛ الآن ما وقتی [می‌خواهیم‌] یک دولت صالحی درست بکنیم، هر چه می‌گردیم پیدا نمی‌شود. سه تا، چهار تا، پنج تا آدم پیدا می‌شود که اینها هم از همه جهات جامع نیستند. چرا؟ برای اینکه در این پنجاه و چند سال کوشش شد که نگذارند انسان درست بشود، نگذارند یک رجال فهمیده صحیح درست بشود. سابق[2] مسائل این طورها نبود اما حالا این طور است. ما الآن در یک وضعی واقع شدیم که نه نیروی انسانی صحیحی داریم و نه اقتصاد و [نه‌] سایر [امور]. و از …

ناتوانی دولت موقت از حل فوری مشکلات قم در آشفتگی و ضعف اقتصادی

… مستقر روی کار بیاید، چون وضعْ وضعِ دیگری ان شاء الله خواهد شد و دولت یک دولت اسلامی [است‌] و آن خیانتها که پیشتر می‌شد و بودجه‌های مملکت هدر می‌رفت ان شاء الله دیگر نمی‌رود، ما امیدواریم که با تثبیت حکومت عدل اسلامی به این مسائل اساسی جامه عمل پوشیده بشود. البته محتاج به یک زمانی است، محتاج به تدریج است. الآن کارها به طوری آشفته است که نمی‌شود توقع داشت از دولت که در این حالی که اغتشاشات سرتاسر مملکت را گرفته است و از حیث اقتصاد الآن ضعیف هستند و از جهات دیگر هم همین طور، الآن نمی‌شود به این زودی اشکالهایی که در قم هست، انجام بگیرد.

لزوم مهلت دادن به دولت برای رفع مشکلات زیاد

من امید دارم که اگر جمهوری اسلامی در ایران مستقر شود، مقاصد اسلام انجام بگیرد، بتوانیم همه مقاصد اسلام را انجام بدهیم؛ البته محتاج به تدریج است؛ محتاج به گذراندن وقت است. الآن هم دولت مشغول است لیکن کارْ زیاد است. باید ما مهلت بدهیم به دولت تا مشکلات را رفع کند؛ تا آنکه بتوانند اینها بر این مشکلات زیاد، تسلط پیدا بکنند. من از خدای تبارک و تعالی سعادت ملتهای اسلام، خصوصاً ملت ایران را می‌خواهم، و سعادت شما جوانان برومند را از خدای تبارک و تعالی می‌خواهم.