رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

اعتماد فرد و ملت به توان، فرهنگ و هویت خود.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در کنگره بزرگداشت اقبال لاهوری— ۱۳۶۴/۱۲/۱۹

سیر زمانی

از ۱۳۶۴ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۴۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

یک توصیه این است که هم دستگاه‌های مدیریتی، هم اساتید، در داخل دانشگاه‌ها خودباوری را ترویج کنید. جوانی که تحت تربیت و تحت آموزش و تعلیم شماست، باید به خود اعتماد داشته باشد - آن اعتماد به نفس ملی که عرض کردیم. بحثِ این نیست که شخصی به خودش اعتماد دارد، بحثِ این است که ما به خصال ملی خودمان، به امکانات ملی خودمان، به ذخائر فرهنگی خودمان، یک اعتماد به نفس عمومی داشته باشیم که به آن گفتیم اعتماد به نفس ملی - این حالت بایست در یکایک جوانهای ما بروز پیدا کند؛ یعنی جوان ما وقتی که می‌ایستد اینجا حرف میزند، باید اعتماد به نفس ملی خود داشته باشد؛ چون جوان، مظهر امید است.
در دوران جوانی ما، آنطوری که در جامعه واضح بود، این احساس وجود داشت که ایرانی نمیتواند؛ فرنگیها، اروپائیها، آمریکائیها باید پیش بروند، ما باید دنبال آنها حرکت کنیم و از آنها یاد بگیریم. اینکه ما هم میتوانیم یک راهی را باز کنیم، یک حرکتی را شروع کنیم، یک قلمروی را از قلمروهای مهم زندگی فتح کنیم، این برای ملت ما یک امر باور نکردنی بود. امروز درست بعکس شده است. جوان ایرانی، هیچ مقوله‌ای از مقوله‌های مهم نیست که برایش مطرح بشود و احساس کند که نمیتواند. عرض کردم؛ در مسائل علمی، در مسائل فنی، در مسائل سیاسی، آنچه که برای مجامع اهل تحقیق و پژوهش ما - که عمدتاً هم جوانهای کشورمان هستند - مطرح میشود، کارها و پیشرفتهای گوناگونی که مطرح میشود، جوان ایرانی احساس میکند که میتواند. این اعتماد به نفس، چیز بسیار مهمی است. این اعتماد به نفس در مجامع علمی پشتوانه‌ای دارد از اعتماد به نفس ملی؛ آن چیزی که من در چند سال قبل از این مطرح کردم که باید ملت به اعتماد به نفس ملی برسد؛ یعنی احساس کند که همه‌ی کارهای بزرگ را میشود با اراده، با خواست، با حرکت انجام داد. در هیچ کاری ما عاجز نیستیم. اینها زمینه‌های پیشرفت است.
شما شاید از بنده زیاد شنیده باشید، بنده هیچ مخالف کسب علم از بیگانه‌ها نیستم؛ ابداً. بنده بارها گفته‌ام که ما ننگمان نمیکند شاگردی کسی را بکنیم و یاد بگیریم؛ اما ننگمان میکند که خیال کنیم همیشه باید چشمهای ما آزمندانه، آرزومندانه، با احساس حقارت نفسی، به دست دیگران، به فکر دیگران، به کار دیگران باشد. این چیز بدی است؛ این را باید ریشه‌کن کرد. انسان مشاهده میکند؛ گاهی ما میخواهیم یک اخلاق خوب را در بین جامعه به وجود بیاوریم، مثالی که در تمجید آن اخلاقِ خوب میزنیم، حتماً از کشورهای غربی است! چه لزومی دارد؟ چرا ما این روحیه را هِی در مخاطبینِ خودمان تقویت کنیم که برای تشخیص و تمایز خوب و بد و برجسته و غیربرجسته، باید نگاهشان به طرف غرب باشد؟ همینی که حالا بعضی از دوستان گفتند: غرب‌باوری. این خودباوری در مقابل آن است. این به معنای دشمنی با کسی نیست، این به معنای تعصب علیه یک منطقه‌ی جغرافیائی یا منطقه‌ی سیاسی نیست؛ این به معنای این است که یک ملت وقتی که از توانائی خود، از استعدادهای خود، از فرآورده‌های خود روی برگردانْد و به آنها بی‌اعتقاد شد، سرنوشتش همان سرنوشتی است که کشورهای وابسته - چه خود ما در دوران پهلوی، چه کشورهای دیگری که مشاهده میکنیم - به آن دچار شدند.

شاهدها (۳۷۴ پاراگراف)

راه حل واقعی: اندیشیدن و انتخاب با مغز و ارادهٔ خود ملت

راه حلّ واقعی این است که یک ملت خودش باشد؛ با مغزِ خودش فکر کند؛ با چشمِ خودش ببیند؛ با اراده خودش انتخاب کند؛ آنچه را هم انتخاب میکند، چیزی باشد که برایش مفید است. ما باید با حفظ تمدّنمان، با دست و بازوی خود کار کنیم و فقط ترجمه، کارِ منحصر ما نباشد. بعضی افراد، حتّی فکر را هم ترجمه شده قبول میکنند؛ حاضر نیستند آن را با معیارها بسنجند؛ میگویند چون فلان روان‌شناس یا …

حضور عناصر مؤمن و خودباور کلید گره‌گشایی و وظیفهٔ مسئولان در حفظ این باورها

… مؤمن و متعهد وزارت سابق کشاورزی هم از آن استقبال میکنند - همان روحیه‌ای که جهاد سازندگی را به‌وجود آورد، این وزارت جدید را - که وزارت جهاد کشاورزی است - شکل دهد تا بتواند مشکلات کشاورزی، مشکلات روستاها، مشکلات صنایع جنبی در روستاها و مشکل مهاجرت را حل کند. در همه بخشها - چه بخشهای اقتصادی، چه بخشهای فرهنگی - آن چیزی که میتواند گره‌ها را باز کند، حضور عناصر مؤمن، عازم، خودباور، متّکی به خدا و معتقد به مردم در رأس کار است. همینها میتوانند مشکلات اقتصادی را هم برطرف کنند. هرجا مشکلی برای ما باقی مانده، به خاطر این است که خودباوری و اتّکای به خدا و باور ایمان و محبت مردم در آن‌جا ضعیف شده است. مسؤولان - چه در مجلس و چه در دولت - نباید بگذارند این باورها در بخشهای فرهنگی و اقتصادی ضعیف شود.

لزوم اعتماد به نفس علمی و سیاسی طلاب در برابر طوفان‌های فکری مخالف

… نفس کاملی را در خودتان به وجود آورید. علم شما، علم بسیار باارزشی است؛ علمی است که میتواند بسیاری از گره‌های زندگی بشر را باز کند. آگاهی سیاسی و موضع سیاسی شما و همچنین آگاهی فکری و مواضع فکری و اعتقادی شما باید طوری باشد که در محیطهای مختلف اثر گذار باشید. این‌طور نباشد که طلبه‌ی جوان در مواجهه‌ی با طوفانهای فکرىِ مخالف، به خود بلرزد و احساس ضعف و وحشت کند. این عزّت نفس، این اعتماد به نفس، این قدرت تکیه‌ی به خود را باید حتماً در خود به وجود آورید. راههایی دارد پیمودنی.

جوشیدن احساس عزت، استقلال و خودباوری ملی از دل جنگ

… سردمداران و مسؤولان کشور و اخلاص و جدّیت کسانی که در این راه قدم گذاشتند، نمیبود، قطعاً این پیش میآمد - با این عزم ملی و با این ایمان، تبدیل به یک فرصت شد. آری؛ ما در جنگ، بسیار جانهای عزیز را از دست دادیم و خسارتهای مادّی و معنوی زیادی هم تحمل کردیم؛ اما چیزی در دل این ملت جوشید که برکات و ارزشش برای امروز و فردای این ملت، از همه چیز بالاتر است و آن، احساس اتّکاء به نفس، احساس عزّت، احساس استقلال، احساس خودباورىِ ملىِ عظیم و احساس اعتقاد به این بود که اگر یک ملت حول محور ایمان به خدا و عمل صالح جمع شوند، معجزاتِ نشدنی یکی پس از دیگری قابل شدن خواهد شد. این در زندگی ما اتّفاق افتاد.

احساس ناتوانی ملت‌ها در برابر دشمنی قدرتمندان، مشکل امروز ملت‌ها

مشکل امروز ملتها این است که وقتی در مقابل دشمنىِ قدرتمندان قرار میگیرند، احساس ناتوانی میکنند. امروز شما به صحنه جغرافیایی عالم در تقسیمات سیاسی و در تعاملات سیاسی نگاه کنید، ببینید کسانیکه در صحنه دنیا همه چیز را متعلّق به خود میدانند و ملتها را به چیزی نمیانگارند و منابع انسانی و مادّی را به غصب در اختیار خود قرار میدهند - یعنی قدرتهای استکباری - به …

احیای روح خودباوری و استقلال در مردم، نخستین اولویت امام

اول، احیای روح خودباوری و استقلال در مردم. در طول سالیان دراز به مردم تفهیم شده بود که شما نمیتوانید. هرچه افراد از همه طبقات - روحانی، غیرروحانی، دانشگاهی، عالم، جاهل - میگفتند، پاسخ میدادند که نمیشود و فایده‌ای ندارد. این روحیه باید عوض میشد. این‌گونه خُلقیّات اجتماعی، مثل خُلقیّات فردی نیست. خُلقیّات فردی هم به آسانی عوض نمیشود؛ اما خُلقیّات اجتماعی خیلی دشوارتر است. امام باید این را به روح خودباوری و اتّکاءِ به نفس و مشی مستقل تبدیل میکرد. برای خاطر این خصوصیت، امام باید هیچ‌گونه دخالت و نفوذی …

زنده‌شدن اعتماد به نفس نسل جوان با انقلاب و لزوم حفظ آن

جامعه‌ی دانشگاهی‌کشور اعم از دانشجو و استاد ومدیران، امروزوظیفه‌ی‌بزرگی‌بردوش‌دارند. انقلاب توانسته‌است اعتماد به نفس را در نسل جوان زنده‌کند. حفظ و تقویت این احساس مبارک، همان وظیفه‌ی بزرگ و تاریخی است.

روح خودباوری مهم‌ترین خدمت انقلاب و نابودی آن گناه پادشاهان دست‌نشانده

در سازندگی مادی کشور آنچه در این بیست سال اتفاق افتاده، در همه‌ی دوران حکومت جباران پهلوی و پیش از آن بیسابقه است و حجم خدماتی که در این مدت به دست فرزندان کشور و پروردگان انقلاب تقدیم ایران عزیز شده است فهرستی بلند و افتخارآمیز دارد، و البته در راس همه‌ی آنها و مهمترین خدمت انقلاب در زمینه‌ی بنای علمی و عمرانی کشور، روح خودباوری و اعتماد به نفسی است که سرمایه‌ی از دست رفته‌ی ملت ایران در طول قرنهای اخیر بود و نابود کردن آن، گناه بزرگ پادشاهان بیکفایت و دست نشانده غرب بوده است.

احساس توانایی ایرانی در ادارهٔ کشور و نوآوری، سرمایهٔ لایزال افتخارات بیست‌ساله

امروز ایرانی احساس میکند که خود قادر به اداره‌ی کشور، قادر بر سازندگی، قادر بر عبور از موانع و قادر بر ابتکار و نوآوری است، و این همان سرمایه‌ی لایزالی است که هر ملتی را در رسیدن به هدفهای خود کامیاب میسازد، و همین است که در بیست سال گذشته آن همه افتخارات را در زمینه‌های علمی و صنعتی و نظامی و سیاسی نصیب ملت ایران کرده است.

بی‌اعتقاد کردن قشر تحصیل‌کرده به فرهنگ و دانش و استعداد خودی

… دوران طولانی سلطه استبداد در این کشور، جبران شود؛ آن دورانی که نگذاشتند استعدادها شکوفا گردد؛ نگذاشتند هویّت اصلی و حقیقی این ملت، خود را نشان دهد؛ به تبع ورود کالاهای صنعتی - که نتیجه پیشرفت علم و صنعت غرب بود - در همه‌چیز، آن را به غرب وابسته کردند؛ کالاهای فکری و فرهنگی را وارد این کشور کردند و به اوّلین کاری که دست زدند، بیاعتقاد کردن قشر تحصیلکرده این کشور به موجودی خودش بود؛ به فرهنگ خودی، به رسوم و آداب خودی، به دانش خودی، به استعداد شکوفا و درخشانی که در نسل ایرانی وجود داشت. این بیاعتقادی، در طول سالهای متمادی، اثر خودش را بخشید. از روزی که این فکر - فکر تحقیر ایرانی - وارد این کشور گردید و موجب شد که این احساس حقارت تا اعماق جان قشرهای برگزیده این کشور نفوذ کند، تا وقتی که غرب محصول این حالت را چید، البته سالها طول کشید؛ ولی …

خودباوری به‌عنوان معجزهٔ انقلاب و از بین رفتن احساس حقارت

درباره مسائل تاریخی و جغرافیایی و ادبیّات ما هم، دیگران بیش از نیروهای خودی تحقیق کردند، کار کردند، و آن استعداد درخشانی که در ایرانی هست، نتوانسته است هنوز این عقب‌ماندگیها را جبران کند. البته از مقطع انقلاب به این طرف، معجزه‌ای به وقوع پیوسته است و آن «خودباوری» است. آن احساس حقارت دیگر امروز نیست؛ لیکن بایستی کار کرد.

تحسین دستاوردهای علمی دیگران بی‌آنکه خود را کوچک ببینیم

… است. یک بشرى فکر و ذهن خودش را به کار انداخته، توانسته یک چیزى را در این عالم طبیعت، در این طبیعت بزرگ و همچنان عمدتاً ناشناخته، به دست بیاورد؛ شما خودتان هم این کار را میتوانید بکنید؛ شما خودتان هم میتوانید ذهنتان را به کار بیندازید و این را به دست بیاورید. مسحور شدن اگر به معناى این است که انسان چیزى را تحسین بکند، این اشکالى ندارد؛ بله، باید تحسین کند، چه مانعى دارد؟ هر پدیده‌ى علمى، هر پدیده‌ى حاکى از پیشرفت یک انسان، برجستگى ذهن یک انسان، در خور تحسین است؛ اشکالى ندارد که ما تحسین بکنیم امّا اینکه مسحور بشود به معناى اینکه خودش را در مقابل آن کوچک ببیند، خودش را تحقیر کند، نه؛ به‌ هیچ‌ وجه. شما هم اگر همین امکان را در اختیار داشته باشید، همان را و بهتر از آن را پدید مى‌آورید؛ کمااینکه [اگر] شما ملاحظه کنید در همین زمینه‌هایى که این چندساله، جوانان ما و نوجوانان ما وارد شدند ــ در این المپیادهاى ریاضى، فیزیک، کامپیوتر و غیره ــ …

بازسازی کشور ویرانِ پس از پهلوی و جنگ با خودباوری آموخته از امام

… و در جهت عکس ادّعا و نیز میل باطنىِ دشمنانمان حضور مردمى را افزایش داده‌ایم. انتخابات درخشان امسال براى گزینش رئیس‌جمهور،[11] نمونه‌ى این حضور روزافزون بود. دولت، یکپارچه و مسئولان، همه با هم صمیمى و ملّت و دولت، برخوردار از روابط عاطفى و سرشار از اعتمادند. اعتماد و اتّکاء به نفْس در همه‌ى تلاشهاى علمى و سیاسى و اقتصادى و فرهنگى ما، ترسیم‌کننده‌ى خط و جهت اصلى است. ما به برکت همین خودباورى که امام خمینى راحل به ما آموخت، توانستیم کشور ویران و عقب‌افتاده‌ى دوران پهلوى را که در طول هشت سال جنگ تحمیلى ویرانه‌تر شده بود، بازسازى و از رونق و نشاط سازندگى برخوردار کنیم. این همّت را در برخى دیگر از کشورهاى برادر نیز شاهدیم؛ ولى از همه مهم‌تر، عزّت و اقتدار سیاسى است. ملّت و دولت ما به برکت تمسّک به اسلام و مشارکت جدّى سیاسى توانسته‌اند نفوذ و دخالت بیگانگان را در کشور خود ریشه‌کن کنند. امروز امّت اسلامى نیز تشنه‌ى آن اعتماد …

اعتماد به نفس مدیران، ارزش اساسی انقلاب و پایهٔ سازندگی

آن چیزی که در زمینه این مسائلِ ارزشی، خوب است که عرض کنم و باید در همه بخشها مورد توجّه قرار گیرد - که البته اینها چیزهایی است که شاید فراگیرنده همه آنچه که لازم است در نظر باشد، نیست؛ لیکن بلاشک جزو مهمترین آنهاست - یکی مسأله اعتماد به نفس مدیران و مسؤولان کشور است. این، یک ارزش اساسی انقلاب ماست؛ که اگر این نباشد، به نظر من پایه‌های سازندگی کشور متزلزل خواهد شد. در تمام مسؤولانی که در بخشهای مختلف کشور، مشغول تلاش و کار هستند، باید این روح اعتماد به نفس و این فکر که جمهوری اسلامی و ملت ایران و عناصر خودىِ این کشور، قادر هستند کشور را به بالاترین حدّ اعتلای مورد نیاز و خواستش برسانند، تقویت شود. بعضاً ممکن است برخی از مسؤولان و بعضی از کسانی که در بخشهای مختلف مشغول کار هستند - چه در زمینه‌های اقتصادی، چه در زمینه‌های فرهنگی و غیره - به تحلیلهایی دلبسته باشند که دیگران - حتّی مثلاً یک فرد عالم یا نویسنده‌ای - در یک مجلّه علمی منتشر کرده باشند. این …

تقویت روح اعتماد به نفس در دانش‌آموزان، دانشجویان و تازه‌کاران

باید سعی کنیم که دانش‌آموزان ما از دوران مدرسه و دانشجویان ما و کسانی که تازه وارد کار شدند، روح اعتماد به نفس را و این که میتوان با تحلیلها و انگیزه‌ها و فهم خودی از مسائل کشور، آن مسائل را حل کرد، حفظ و تقویت کنند. نباید به آنچه که فلان روزنامه‌نویس نوشته است و فلان تحلیلگرِ خارجی میگوید که ایران باید این راه را طی کند تا بتواند به سازندگی و رفع مشکل اقتصادی برسد» اعتنا کرد. البته مسائل علمی در هر جای دنیا، از هر زبانی که صادر شود، قابل اعتناست؛ منتها نه به صورت پذیرش …

اثبات توانایی و ابتکار ملت و مسئولان در برابر ادعای ناتوانی ایرانی

یک روز میگفتند: بدون کارشناسِ خارجی، نمیشود. یک روز میگفتند: شماها نمیتوانید. یک روز میگفتند: ایرانی عُرضه ندارد. البتّه الان هم مزدوران خارجی‌ها در داخل و خارج، همین حرفها را میزنند؛ امّا ملّت ایران و مسئولان کشور، ثابت کرده‌اند که به برکت اسلام، هم توانایی دارند، هم عُرضه دارند، هم ابتکار دارند، هم شجاعت دارند، هم قدرت نظامی دارند و هم قدرت سیاسی دارند. حرکت میکنند و این راه را ادامه خواهند داد. ملّت ایران و مسئولان کشور، به فضل پروردگار، با کارِ سازنده و استقامت و شجاعت خود، این بار هم مشت محکم انقلابی و سیاسی خود را بر دهان یاوه‌گویان بین‌المللی خواهند کوبید.

احیای روحیهٔ ملت ایران و ملت‌های مسلمان و آموختن توانستن به آنان

… را به برگشت به اسلام دعوت کرد و گفت بیایید به اسلام به معنای حقیقی کلمه عمل کنید. نه فقط عمل کردن در داخل مسجدها و به صورت عبادات فردی؛ بلکه به صورت عمل کامل این کار را انجام دهید و نظام زندگی را از اسلام بگیرید. به همین خاطر، جمهوری اسلامی را تشکیل داد. در نقطه دوم هم روحیه این ملت را احیا و بازسازی کرد. به ملت ایران آموخت و فهماند که قدرت دارد و میتواند. به همه ملتهای مسلمان دنیا پیام داد که شما دارای قدرت واقعی هستید و میتوانید دشمن را به زانو در آورید. هرجا و به‌هراندازه، نسخه امام بزرگوار عمل شد، این نتیجه را داد. در خود کشور ما، ملت ایران از حالت ضعف و انفصال به جایی رسید که امروز در قضایای مهمّ دنیا، اراده‌اش دارای نقش است. دشمنان ما نیز همین را میگویند.

نیاز ملت ایران به اتکا به نفس و آزمودن خود در میدان‌های دشوار

بر فرض که رؤسای امریکا در اغراض خبیثانه خودشان، موفّق و پیروز شوند و پیش بروند؛ تازه اوّل پیروزی ملت ایران است. ملت ایران به کسی احتیاج ندارد. ملت ما به اتّکای نفس و کاوش در خود نیاز دارد. ملت ایران احتیاج دارد که شخصیت خویش را در میدانهای دشوار بیازماید تا خود را کشف کند.

مطالعهٔ ملت در امکانات و توانایی‌های خود به تجربهٔ دوران جنگ

این ملت، ملت بزرگی است که از استعداد درخشانی برخوردار است. در این جا ارزشهای والایی وجود دارد. نگذاشتند ما به خودمان بپردازیم و به وضعیتمان رسیدگی کنیم. خوشا آن روزی که این ملت، سر در درون خویش فرو ببرد و قدری روی خود و امکانات و موجودی و تواناییهایش مطالعه کند؛ همچنان که در دوران جنگ، بر اثر احتیاج، چنین چیزی پیش آمد و ما ثمرات شیرینش را دیدیم. بنابراین، در چنین وقایعی، ما چیزی از دست نخواهیم داد.

اتکا به توانایی‌های ذاتی، راه جبران عقب‌ماندگی

خوشبختانه امروز این کشورها و ملتها ثابت می‌کنند این تزی که صدوپنجاه سال بر دنیا حاکم بود، دروغ است. به ویژه پیشرفتهای شما در ایران اسلامی، ارزشی مضاعف دارد؛ زیرا هم نشان‌دهنده‌ی این است که این عقب ماندگیهایِ طولانیِ دهها ساله، بلکه صدوپنجاه ساله‌ی کشورمان را می‌توان با پیشرفتها و بروز استعدادها و به‌کارگیری تواناییهای ذاتی‌مان جبران کرد و هم این‌که نشان می‌دهد اگر ملتی به خود متّکی باشد و به امکانات ذاتی خودش اعتماد کند، دست خالی نخواهد ماند و درمانده نخواهد شد.

ایمان به خود و کنار گذاشتن خودباختگی، راز پیشرفت ملت‌ها

… ملتهای مسلمان، آن حالتِ ضعفِ مزمن و تسلیم مزمنی را که در طول صد و پنجاه یا دویست سال بر آن‌ها تحمیل شده بود، بتدریج کنار گذاشتند. این موضوع، بسیار مهم است. خودِ این، عید است. ملتهای مسلمان، آن حالت خودباختگی و رنگ‌باختگی در مقابل غرب را به‌کلّی کنار گذاشتند. راز حرکت و پیشرفت یک ملت به سمت عروج معنوی و مادّی همین است. اوّل باید به خود ایمان بیاورد و خودباختگی را کنار بگذارد. اگر به خود اعتقاد پیدا کرد و احساس نمود که به آقابالاسری از ملتها و دولتهای بیگانه نیاز ندارد و خود را در مقابل آن‌ها کوچک و حقیر و ناچیز نداند، راه پیشرفت در مقابلش باز می‌شود. اگر ملتی، مثل بچه مکتبیهای قدیم -که اگر می‌خواستند یک‌کلمه حرف بزنند، باید از آخوند مکتبی اجازه می‌گرفتند- چشمش به این باشد که دولتهای دیگر چه می‌گویند و نظام دلخواه آمریکاییها چیست؛ تا ابد به جایی نخواهد رسید. روحیه‌ی اسلامی، روحیه‌ی تسلیم را از ملتها گرفته …

القای دست‌نیافتنی بودن سطح علمی غرب و آمریکا به جوانان

… به خارج وابسته‌تر میکرد. البتّه تقصیرِ جوانان دانشجو هم نبود. من به عنوان آدمی که از نزدیک قضایای آن روز را در مقابل چشم داشته است، شهادت میدهم. جوانان دانشجوی آن روزِ ما، خودشان هیچ تقصیری نداشتند. محیطی درست کرده بودند که در آن کارِ علمی اصیل، امکان نداشت. در این اواخر، چنان فرهنگ غربی و غربیها - بخصوص امریکا - را در چشم جوان، بزرگ و موضع و موقع آن را دست نیافتنی کرده بودند که جوان مسلمان دانشجوی ما به هر جا هم میرسید، اصلاً فکر نمیکرد که ممکن است این فاصله‌ی ژرف علمی را کسی طی کند و به آن‌جاها برسد! اصلاً فکرش را نمیکرد. لذا تلاشی هم انجام نمیگرفت. نهایت پرواز علمی یک درس خوانده و تحصیلکرده، این بود که بتواند از آنچه غربیها تولید کرده و ساخته‌اند، استفاده کند؛ همین. آنها چیزی بسازند و این بتواند از آن استفاده کند.

تحقیر ملت با منع مهندسان ایرانی از تعمیر قطعات

… بود؛ یعنی گاهی یک قطعه از یک هواپیما، مرکّب از ده قطعه به هم بسته شده بود. باید قطعه معیوب را باز میکردند، به وسیله هواپیما به کشور سازنده و فروشنده - که عمدتاً امریکا بود - میفرستادند. آن گاه، ضمن تحویلِ قطعه معیوب، یک قطعه جدید میخریدند و باز میگشتند! چرا مهندسین ایرانی حق نداشتند به قطعه معیوب هواپیما دست بزنند؟ برای این‌که به آنها میگفتند: «شما را چه به این کارها!؟ این مسائل مربوط به متخصصّین خارجی است. اصلاً شما دخالت نکنید و به چنین مواردی نزدیک هم نشوید!» تحقیر یک ملت همین است دیگر! بنده بسیار متأسفم که باید بگویم: امروز هم در گوشه و کنار کشور کسانی پیدا میشوند که چنین طرز فکری دارند. یعنی هنوز هم عدّه‌ای تحت تأثیر پس مانده‌های فکری و سلیقه‌اىِ گذشتگانِ وابسته به غرب و امریکایند.

نقش معلمان و کارگران در اثبات و تعلیم روحیهٔ اتکا به خود

… آزاد قرار داد. به طوری که امروز، همان قطعه معیوب از هواپیمای جنگی را که سابقاً با اختصاص هزینه برای یکی دو نفر همراهِ قطعه و دیگر تشریفات، به خارج میفرستادند، تکنسین هواپیما و ارتشی ما با صرف وقت و هزینه‌ای اندک میتواند بهتر از روز اوّل تعمیر و بازسازی کند. چرا باید یک ملت را تحقیر کنند و بگویند: «شما نمیتوانید!؟» اگر ما بخواهیم روحیه اتّکا به خود و روی پای خود ایستادن را در عمل نشان بدهیم و مجسّم کنیم، شما دو قشر معلم و کارگر میتوانید از عواملِ آن باشید. شما هستید که باید نشان بدهید، ثابت کنید و نیز به دیگران تعلیم دهید که «ملت ایران میتواند روی پای خود بایستد.» بحمداللَّه ما منابع زیادی داریم.

داشتن علم، استعداد، توانایی و ادب و بی‌نیازی برای رشد

الحمدلله ما همه چیز داریم. اگر بخواهید رشد کنید، همه چیز داریم. هم علم، هم استعداد، هم توانایی و هم ادب. بحمدالله هیچ احتیاج نداریم. البته ملتها باید با هم تبادل کنند و اگر دیگران چیز مطلوبی دارند حتماً باید یاد بگیرید. کمااین‌که در همین طریقه‌ی قرآن خواندن، دیگران از ما جلو افتادند و ما سالها عقب بودیم؛ ولی بحمدالله جوانان ما در تلاشند و به آنها می‌رسند. از آنچه دیگران دارند، استفاده …

کارهای جسورانهٔ جوانان انقلاب برخاسته از باور «ما می‌توانیم»

… گفته‌ام که یک وقت یک نقد ادبی‌ را مطالعه می‌‌کردم. بعد از ظهر بود و می‌‌خواستم بخوابم؛ کتابی‌ را دستم گرفتم که نقد ادبی‌ - نوشته‌ی‌ یکی‌ از همین بچه‌های‌ انقلاب - بود. به قدری‌ تحت تأثیر قرار گرفتم که خواب از سرم پرید و از خوشحالی‌ نشستم به گریه کردن؛ که الحمدلله بچه‌های‌ انقلاب، این‌طور پا به میدان گذاشته‌اند و کارهای‌ جسورانه می‌‌کنند. کارهای‌ جسورانه، یعنی‌ همان که امام همیشه می‌‌گفتند «ما باید باور کنیم که می‌‌توانیم!» در هر جایی‌ که انسان این باور را احساس کند؛ بخصوص که با استعداد، کارایی‌ و درخششی‌ همراه باشد، خیلی‌ خوب است.

اتکا به نفس و کشف قدرت درونی ملت در برابر توطئه‌ها

حقیقت روشن این است که این ملّت در مقابل این توطئه‌ها به خودسازى پرداخت، به درون‌سازى پرداخت، به خودجوشى پرداخت. امروز شما چیزى دارید که یک ملّت به این آسانى آن را به‌ دست نمى‌آورد و آن اتّکاء به نفْس و کشفِ قدرت درونى و نفسانى است؛ قدرت ذاتى است. به این دلیل است که شما امروز بسیار قوى‌ترید از آن روزها و از همه‌ى گذشته‌ى نیروى هوایى و ارتش در دوران تاریخش.

اثر آگاهی نسل جدید از استعداد و پیشینهٔ خود در پیشرفت علمی

… حالا مطلب مستقیمى نمیشود در آنجاها گفت راجع به این قضیّه، امّا واقعاً آقایان، خانمها بنشینید فکر کنید، ببینید چه تدبیرى میتوان اندیشید که کیفیّت بیان و القاء شما جورى باشد در هر یک از این برنامه‌ها که بتوانید این گذشته‌ى علمى را به یاد نسل جدید بیاورید؛ واقعاً این اثر دارد در پیشرفت علمى ما. این نسل اگر بداند که استعداد دارد و گذشته‌ى آن‌چنانى دارد، جورى به آینده خواهد نگریست، امّا اگر تصوّر بکند که هر چه هست و نیست، دست اروپایى‌ها است و همیشه باید ما دنبال آنها باشیم، جور دیگرى اثر خواهد گذاشت در پیشرفت علمى ما. این هم نکته‌ى دوّم.

لزوم زدودن احساس هزیمت از مسلمانان و علما و نویسندگانشان

… اسلامى بر روى چه چیزهایى است؛ بر روى همین چیزهایى است که در آنها حکم اسلامى اجرا میشود. آنها اسم اسلام، بلکه تشریفات اسلام را هم حرفى ندارند یک جایى عمل بشود امّا آنجایى که اسلام بخواهد تحقّق پیدا بکند و عمل بشود و پیاده بشود، براى آنها غیر قابل تحمّل است. آن وظیفه‌اى که من امروز احساس میکنم این است که ما بایستی ملّتهاى اسلامى را نسبت به این احساس مصونیّت ببخشیم؛ باید این احساس هزیمتى که در نفوس مسلمین و بخصوص در بعضى از علمایشان یا نویسندگانشان یا کتّابشان هست، از بین برود. غرب در حالى که دم از آزادى و آزادى فکر و مانند اینها میزند، مصرّاً اصرار دارد که فرهنگ خودش را بر همه‌ى ملّتها در دنیا تحمیل کند. خیلى چیزها جزو فرهنگ غرب است، جزو فرهنگ اروپا است که اصرار دارند اینها را بر همه‌ى ملّتهاى عالم از جمله ملّتهاى مسلمان تحمیل …

لزوم ادامهٔ اتکا به نفس و پرهیز از واگذاری سربستهٔ کارها به خارجی‌ها

… صنعت، چه در ناحیه‌ى پزشکى، چه در ناحیه‌ى علوم گوناگون به مراتب بالایى نائل شده‌اند و کارهاى برجسته‌اى کرده‌اند؛ بعضى از آنها را ملّت ایران میداند، بعضى را هم در آینده خواهد دانست؛ وقتى که کارها تمام بشود، اطّلاع آن در اختیار ملّت ایران قرار داده خواهد شد. ملّت پیشرفت کردند امّا باید همین روش اتّکاء به نفْس ادامه پیدا بکند. مبادا بخشهاى گوناگون وسوسه بشوند که کارها را دربسته و سربسته به خارجى‌ها واگذار بکنند. یک ملّت باید بداند که تنها خود او است که میتواند نیازهاى خودش را بفهمد و آن نیازها را برطرف کند.