رفتن به محتوای اصلی

خانوادهٔ شهدا

نام‌های دیگر: خانواده‌های شهدا، بازماندگان شهدا

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

پدران، مادران، همسران و فرزندان شهیدان و جایگاه و نقش آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در اجتماع اقشار مختلف مردم به مناسبت شهادت دکتر مصطفیٰ چمران— ۱۳۶۰/۰۴/۰۲

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۰۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

عزیزان من! شادابی این انقلاب به این است که عزّت شهیدان، عزّت خانواده‌های شهیدان و ایثارگران و احترام آنها محفوظ بماند و ارزش کار آنها فراموش نشود. بعضیها می‌خواهند یاد شهدا را هم به فراموشی بسپارند. ما متأسفانه کسانی را داریم - بخصوص بعضی روشنفکرنمایان و قلم به‌دستان - که می‌خواهند یاد شهدا و ایثارگران از خاطره‌ها محو شود؛ یعنی یاد شهامت و شجاعت و عظمت این ملت، از خاطره‌ها برود! این خلاف مصلحت ملی و خلاف راه سعادت ملت است؛ این خلاف مصالح ملتی است که می‌خواهد آرمانهای بزرگ را دنبال کند. باید یاد شهدا را زنده نگه داشت. خانواده‌های شهدا! به شهیدانتان افتخار کنید. جانبازان! افتخار کنید به این‌که در راه خدا امتحان سختی دادید. آزادگان! افتخار کنید که در دوران اسارت، از خود ضعف نشان ندادید. خانواده‌هایتان هم باید افتخار کنند. افتخار به معنای تکبّر و به معنای حقیر دانستن دیگران نیست؛ به معنای شکر کردن خداست. خدا را شاکر باشید که این نعمت بزرگ را به شما و به ملتتان داده است.
قدر شهدا را باید بدانیم، قدر خانواده‌های شهدا را باید بدانیم. برادران عزیز، خواهران عزیز! هرکسی که سعی کند که یاد شهدا به فراموشی سپرده بشود، به این کشور خیانت کرده؛ هرکسی که سعی کند که به خانواده‌های شهدا اهانت بشود یا بی‌اعتنائی بشود یا مورد تعرّض زبانی قرار بگیرند، به این کشور خیانت کرده؛ [چون] اینجا بحث نظام نیست، بحث کشور است؛ به کشور خیانت کرده. به شهدا باید احترام بگذارند و قدر آنها را بدانند؛ به خانواده‌ی شهدا باید احترام بگذارند و قدر آنها را بدانند؛ خود را زیر بار منّت شهیدان بدانند. خب «زیر بار منّت شهیدان» یعنی چه؟ یعنی زیربار آن همسری که راضی میشود شوهرش برود در میدان جنگ به شهادت برسد؛ پس زیر بار [منّت] آن خانم هم هستند؛ زیر بار منّت آن پدر یا آن مادری که رضایت میدهد فرزندش برود [هم هستند]؛ زیر بار منّت اینها قرار بگیرند و همه بدانند، اینها است که ارزشها را در کشورمان زنده میدارد.
حفظ یاد شهید جهاد است؛ حفظ یاد شهیدپرور جهاد است. شهیدپرور کیست؟ پدر، مادر، معلّم، همسر، رفیق خوب؛ اینها شهیدپرورند و یاد اینها را گرامی داشتن، جهاد است. یاد آن کسانی که از این جهاد در طول دفاع مقدّس یا بعد از آن تا امروز پشتیبانی کردند، جهاد است؛ یاد آن بانویی که در دِه «صد خَرْو» یا هر جای دیگر در خانه‌اش ده تا تنور میزند که برای رزمندگان نان بپزد، جهاد است؛ یاد او را زنده نگه داشتن خودش یک جهاد است. اینها را بایستی نگه داشت.

شاهدها (۱۸ پاراگراف)

جایگاه الهی بازماندگان شهدا پس از شهیدان و ارج صبر و فداکاری آنان

بازماندگان شهداى عزیزمان و بیش از همه، مادر و پدر و همسر و فرزندان شهیدان، در شأن و ارزش الهى، بلافاصله پشت سر شهیدان عالی‌قدر قرار دارند و فداکارى و صبر آنان از ارج و قدر والایى برخوردار است.

اخلاص و ایمان تردیدناپذیر خانواده‌های شهدا و خودی بودن آنان برای انقلاب

… بنیاد آمدند ــ و همیشه توجّه به آن دارم و نگران آن هستم، این است که سر و کار بنیاد شهید با یک مجموعه‌ى انسانى ظریف و حسّاس است؛ قضیّه این است؛ فرق میکند با کمیته‌ى امداد؛ فرق میکند با بنیاد مستضعفان؛ اگر چه حالا آن هم جنبه‌ى جانبازانش تقریباً همین‌جور است. ما با یک مجموعه‌اى روبه‌رو هستیم که اینها در اخلاصشان، در وفایشان، در ایمانشان و در عمل صالحشان ــ یعنى همین ملاکهاى اصلى که ما در اختیار داریم ــ دیگر هیچ شکّى نیست؛ اگر هم حالا تردیدى باشد که فلان خانواده آیا همان اخلاص اوّل را دارند یا نه، ما باید به خودمان مراجعه کنیم، سؤال کنیم که چه شده این‌جورى شده؟ وَالّا آن خانواده‌اى که فرزندش را میفرستد میدان شهادت و صبر میکند و سرش را بالا میگیرد و افتخار میکند، آن زنى که شوهرش میرود و افتخار میکند، این یک موجود خودى است، خودىِ انقلاب است؛ این انقلابى است؛ در این بحثى نباید داشت. خب انسان است یعنى ظرافتهاى یک انسان در او هست، توقّعات یک خانواده‌ى شهید در او هست، ارزشهاى یک خانواده‌ى شهید هم در او هست؛ این سه چیز است که هر کدام به‌تنهایى ایجاب میکند یک رعایتهایى را؛ یعنى یک مجموعه‌ى انسانى به خودىِ خود یک …

نقد حقوق‌بگیر شدن خانواده‌های شهدا و لزوم بررسی جایگزین

دو سه نکته‌ى مهم هست که در جهت همین عرایضم عرض میکنم؛ اوّلاً خانواده‌ى شهید نباید کارمند بشود. ببینید، این یک مسئله است. شما میفرمایید که ما این ‌قدر حقوق میدادیم، تورّم زیاده شده، و حالا به جایى‌شان نمیرسد، باید مثلاً حقوقها بیشتر [بشود] ــ مضمون فرمایشات ایشان [این است] ــ گویى که ما از یک عدّه حقوق‌بگیر رسمى حرف میزنیم! این به ‌نظر نمیرسد روش خیلى موفّقى باشد. خب، این حقوق‌بگیرى چقدر مثبت است؟ چه‌ کارى خوب است بشود براى این خانواده؟ نمیشود فکر کرد و بررسى کرد؟ نمیدانم، حالا شاید این هم جزو کارهاى همین سازمان آقایان باشد. نمیدانم جزو وظایف آنها است یا دیگرى است؛ یک بررسى‌اى بکنید، ببینیم میشود جایگزینى پیدا کرد براى …

در صورت پرداخت حقوق، پرداخت خودکار بانکی برای حفظ عزت و پرهیز از مراجعه

حالا اگر بنا است حقوق داده بشود، این حقوق به بهترین شکل باید داده بشود؛ چه بهتر که این حقوق مستلزم مراجعه نباشد، یعنى کسى مراجعه کند براى گرفتن حقوق، مثلاً یک زنى است یا یک مردى است، بالاخره غرورى دارد، یک خصوصیّاتى دارد؛ گاهى اوقات زن جوانى است، محاذیرى[10] دارد؛ بین یک مشت مرد آمدن، بین یک مشت جوان آمدن، شاید خیلى کار مستحسنى نباشد. خب، مثلاً به بانک مراجعه کنند و در دفترچه‌ى حسابشان ریخته بشود؛ یک شکل خودکار بدهید به قضیّه؛ به یک معنا مراجعه و رفت و آمد و مانند اینها اصلاً نخواهد.

لزوم برنامه‌ریزی برای روی پای خود ایستادن خانواده‌ها و پرهیز از احتیاج دائمی

… کار چیست؛ ما دنبال چه هستیم از اینکه اگر شیشه‌اش هم افتاد، ما برویم [درست کنیم]! خب، این یک مدّتى شاید [لازم باشد]، بالاخره هر کسى مردش، بزرگش از یک خانواده‌اى از دنیا میرود، یک چند روزى احتیاج به یک چنین کارهایى دارند؛ حتّى میگویند غذاى گرم به آنها بدهید؛ خب، این لَهُ وجهٌ؛[11] بعد باید یک فکر اساسى براى این خانواده کرد که روى پاى خودشان بِایستند؛ از ما و از دیگران بى‌نیاز بشوند. اینکه اینها همیشه محتاج به ما بمانند، هم آثار منفى از آن طرف دارد، هم آثار منفى‌اى از این طرف دارد؛ یعنى من حالا که اطراف قضیّه را اجمالاً دارم به نظر مى‌آورم، میبینم براى آنها هم خوب نیست، براى شما هم خوب نیست؛ یعنى یک چنین چیزى انسان احساس میکند.

تقویت روحیهٔ خدمتگزاری به خانواده‌های شهدا در همهٔ سطوح بنیاد

و یک چیزى را یکى از آقایان فرمودید که بسیار حرف درستى است؛ گفتید ماها واقعاً خدمتگزاران خانواده‌ى شهداییم؛ این حرف بسیار درستى [است]. این روحیه‌ى خدمتگزارى و احساس خدمتگزارى در تمام سلسله‌مراتب این بنیاد باید ان‌شاءالله‌ تقویت بشود؛ یعنى این حالت هرگز پیش نیاید که فرضاً یک جایى، یک مسئول بنیاد شهیدى مثل یک صاحبخانه‌اى که افرادى مراجعه میکنند و کاسه‌اى آورده‌اند که برایشان یک ملاقه آش بریزد و بردارند، این روحیه را پیدا نکنند، این احساس را پیدا نکنند؛ همه مثل انباردارى باشند که صاحبخانه، …

خانواده‌های شهدا ناموس انقلاب و وظیفهٔ بنیاد در حفظ آبروی آنان

البتّه این نکته شاید زیادى است و احتیاجى هم به گفتن نیست، منتها من از اهمّیّت مطلب عرض میکنم: این خانواده‌هاى شهدا ناموس انقلابند؛ بخصوص زنهاى جوانشان واقعاً ناموس ما هستند. اینها کسانى‌ هستند که شما دست رأفت و رحمت روى سر اینها گذاشته‌اید براى اینکه به اینها تعرّض نشود. یعنى آن‌طور که من احساس کردم و فهمیدم، بنیاد شهید حفظ آبروى خانواده‌ى شهادت و عائله‌ی بزرگ شهادت را وظیفه‌ى خودش دانسته؛ کار خوبى هم هست؛ این حفظ آبرو واقعاً بر شما واجب و لازم است؛ البتّه با روشهاى کاملاً و دقیقاً انسانى و صحیح که هست؛ این بسیار خوب است و اگر چنانچه در داخل بنیاد کسى خودش این تهتُّک[12] را کرد، باید با او سخت برخورد کنید؛ کما اینکه بعضى جاها گزارشهایى بوده که …

نقش صبر و استقامت خانواده‌های شهدا در سرنوشت کشور

… اگر جمهورى اسلامى، امروز به‌ صورت یک قدرت مردمى در دنیا مطرح است، به برکت خون شهدا است؛ اگر ملّتهاى مسلمانِ دیگر در نقاط مختلف عالم ملّت ایران را الگوى مقاومت و مبارزه‌ى خودشان قرار داده‌اند، به برکت فداکارى شهدا است. در درجه‌ى اوّل، شهداى ما قرار دارند؛ بقیّه‌ى فداکاران اعم از جانبازان، آزادگان، خانواده‌هاى مکرّم شهدا هم پشت سر شهداى عزیز و در صف دوّم قرار دارند. اگر خانواده‌ى شهدا مقاومت نمیکردند، صبر نمیکردند، از خودشان استقامت و متانت نشان نمیدادند، وضع طور دیگرى میشد. ما در داستانهاى تاریخى خوانده‌ایم که شهیدداده‌هاى صدر اسلام اگر پدرشان شهید شده بود، اگر شوهرشان شهید شده بود، اگر فرزندانشان یا برادرانشان به شهادت رسیده بودند، صبر میکردند، مقاومت میکردند.

لزوم تکریم خانواده‌های شهدا و مدیون دانستن مسئولان خود را به آنان

… را بر‌طرف کنند، بر توطئه و کید استکبار جهانى غالب شوند و آنچه را مورد رضاى خدا است، ان‌شاءالله‌ انجام بدهند. من در مقابل چشم خودم آینده‌ى روشنى را براى این ملّت و براى این کشور بلکه براى همه‌ى مسلمین عالم مشاهده میکنم و این به برکت فداکارى شهداى شما است. خون این عزیزان را گرامى بدارید؛ هم خود خانواده‌هاى شهدا عزّت و آبروى شهدا را حفظ کنند، هم بقیّه‌ى مردم ارزش خانواده‌هاى شهدا را بشناسند، آنها را تکریم کنند، و هم مسئولین کشور باید خودشان را مدیون شهداى عزیز و خانواده‌هاى آنها بدانند.

قدردانی از خدمتگزاران خانواده‌های شهدا به‌عنوان انجام وظیفهٔ انقلابی

اوّلاً از همه‌ى برادران و خواهرانى که افتخار خدمتگزارى به خانواده‌هاى شهدا را پذیرفتند و این را براى خودشان یک انجام وظیفه‌ى انقلابى دانستند و دنبال کردند، بنده شخصاً صمیمانه متشکّرم و دعا میکنم که خداى متعال کمکشان کند، توفیقشان بدهد. بناى بنیاد شهید از آغاز بر یک درک انقلابى از حوادث جارى جامعه‌ى ما بود. اگر انقلاب زنده نباشد، فعّال نباشد، در صحنه و عرصه‌ى سازندگى انقلابى و حقیقى نباشد، چهره‌ی جدّى و مصمّمى در مقابل دشمن نداشته باشد، شهیدش کجا بود تا بنیاد شهید بخواهد. فرض بنیاد شهید، فرض …

افزایش سهم خانواده‌های شهدا در خدمات درمانی

… چیزى که شما میفرمایید که بخشى از این امکانات در اختیار خانواده‌ها است، این چیز بسیار خوبى است؛ یعنى آن که خانواده‌ها واقعاً بدانند که این تعداد تخت، این تعداد امکانات در بیمارستان‌هاى مختلف با هدایت خود بنیاد شهید در اختیار اینها است، این چیز بسیار خوبى است؛ هر چه هم بتوانید دایره‌اش را گسترش بدهید بهتر است؛ یعنى نسبت خدمت‌شوندگان از این خانواده‌ها به نسبت کسان مراجعه‌کنندگان معمولى هر چه بالا برود، بهتر است.

اهمیت فداکاری خانواده‌های شهدای ایران کمتر از صدر اسلام نیست

… به شهادت رسیدند، یک زنى در حالى‌ که جسد سه شهید را با خود حمل میکرد، وقتى به مسلمانان در نزدیکى شهر مدینه رسید، اوّلین سؤالى که کرد، از سلامتى پیغمبر بود؛ یعنى سلامتى رسول اکرم (صلّى ‌الله ‌علیه ‌و آله‌ و سلّم) براى او اهمّیّت بیشترى داشت از جان عزیزانش. اینها را ما در تاریخ خوانده بودیم امّا اهمّیّت آنچه در کشور ما اتّفاق افتاد، اگر نگوییم بیشتر از صدر اسلام است، یقیناً کمتر نیست.

ایمان سرچشمهٔ صبر خانواده‌های شهدا و سفارش به حفظ آن

… قدرت و قوّتى را از خود نشان میدهد؟ این از ایمان است. ایمان بود که مردم ما را در انقلاب پیروز کرد؛ ایمان بود که ملّت ما را در جنگ به پیروزى‌هاى درخشان رساند؛ ایمان مردم بود که اسلام را و قرآن را در دنیا سربلند کرد و جمهورى اسلامى را به این عزّت و عظمت رسانید؛ این ایمان است که به خانواده‌هاى شهدا صبر و قوّت و استقامت میدهد؛ این ایمان را قدر بدانید و حفظ کنید. این ایمان را حفظ کنید؛ این، آن چیزى است که هیچ سلاحى در مقابل آن کارگر نیست.

محفوظ بودن صبر و داغ خانواده‌های شهیدان نزد خدا

… است. خیال نکنید که اینها از بین رفت؛ همه‌ى اینها مثل یک نوار صوت و تصویر ماند؛ یک لحظه از این لحظات از بین نرفته و پیش خدا موجود است. شما جانبازان عزیز هم همین‌طور؛ شبهاى سختى‌تان، رنج میدان جنگتان، سختى بیمارستان و بسترتان، دردهایتان، رنجهاى ناشناخته‌تان؛ و شما خانواده‌هاى شهیدان، صبرتان، داغ سوزنده و در عین ‌حال شیرینتان ــ چون براى خدا است ــ فراق عزیزانتان، فقدان میوه‌ى دلتان، همه و همه محفوظ است.

لزوم توجه همیشگی ملت به دِین خود به خانواده‌های صابر شهیدان

اکنون که ملّت ایران قدوم آزادگان را جشن گرفته و جبهه‌ى سپاس بر درگاه خداى پیروزى‌بخش میساید، جاى آن است که یاد شهیدان عالى‌قدر ما که با نثار جان خود، زمینه‌ساز این عزّت و عظمت شده‌اند، از هر سال گرامى‌تر داشته شود و ملّت ایران، دِین خود را به آنان و به خانواده‌هاى صابر و شاکر آنان همواره در مدّ نظر داشته باشد.

صبر و متانت مادران شهدا در شهادت فرزندان

… که در سطح یک ملّت حقیقتاً بی‌نظیر است از سر میگذراند. ما در دوران ده‌ساله‌ی آغاز پیروزی انقلاب شهدای زیادی دیدیم، زنان و مردان شهیدداده‌ی بسیاری مشاهده کردیم، در همه‌ی این حوادث و ابتلائات آنچه بیننده را تحت تأثیر قرار میدهد، صبر و متانت ملّت ایران است. من خودم مادر چهار شهید را دیدم که وقتی از فرزندان شهید خود سخن میگفت، مثل این بود که درباره‌ی مجلس دامادی آنها حرف میزند. من خودم مادر دو شهید را دیدم که از دانشگاه تهران همراه پیکر مقدّس و مطهّر شهدای خود سوار شد و در بهشت زهرا (علیها السّلام) خودش به دست خودش جوانهای خود را غسل داد و کفن کرد. ملّت ایران ملّت بسیار بامتانت و پُرشهامتی است و آحاد مردم ما از این قضایا بسیار دیدند و بسیار حس کردند؛ امّا همین ملّت متین و صبور در روز چهاردهم خرداد سال گذشته حقیقتاً خویشتن‌داری را از دست داد؛ مصیبت آن قدر سنگین بود که هیچ کس نتوانست در مقابل آن، خونسردی …

پیام مادر اسیر شهیدشده به امام که فدای سرتان

… باید بماند در جامعه، و آن حرف امام، فکر امام، راه امام، آن حرف دل امام که با صد زبان آن حرف دل را گفته؛ فقط با فریاد سیاسى آن را نگفته؛ در آن، فریاد سیاسى هست، در آن شعر عرفانى هست، در آن لبخند هست، در آن اخم هست، در آن گریه‌ى براى یک حادثه‌ى کوچک [هست]. یک مادر اسیرى ــ نمیدانم در تبریز بود، یا جای دیگر بود ــ به بنده گفت که بچّه‌ى من اسیر بود، امروز خبر آمد که شهید شده، شما به امام بگو که فداى سرتان، من ناراحت نیستم. خیلى وضع عجیبى داشت این زن؛ دیدم جمعیّت را دارد میشکافد؛ نمیگذاشتند بیاید، من گفتم بگذارید بیاید ببینیم چه میگوید؛ آمد این حرف را زد. من خیلى از این حرف تحت تأثیر قرار گرفتم. وقتى که آمدم خدمت امام، اوّل هم یادم رفت بگویم، بعد که آمدم بیرون، یادم آمد؛ به یکى …

شیرینی رضایت و خشنودی خانواده‌های شهدا

شما بدانید که این آمارها ما را خوشحال میکند. میدانید که من گاهى اوقات با خانواده‌ى شهدا ارتباط نزدیک دارم؛ گاهى یکى‌شان میگوید که من رفتم فلان ‌جا و فلان کمک به من شده؛ واقعاً تمام وجود انسان احساس لذّت میکند از اینکه یک خانواده‌اى خوشحال باشند، یک خانواده‌ى شهیدى راضى باشند. همین که اعلام رضایت میکند، مثل اینکه انسان وارد بهشت شده؛ اصلاً هدف را پیدا میکند. غرض، هر آمار شما و هر رقم شما که یک ذرّه بالا و پایین برود، این تأثیرگذارنده است، منتها میخواهم شما[6] به‌ عنوان برادر مسئول توجّه بکنید که این آمارها همه‌ى کار نیست؛ اینها جسم است؛ اینها یک روح دارد، مواظب روح آن باشید. روح آن این …