احیای حوزهٔ مشهد پس از سالها رکود به دست آیتالله میلانی
… یعنی درس ایشان را هر طلبهای که گوش میکرد واقعاً میفهمید؛ یعنی ایشان اینجوری بحث میکرد. مدرّس برجسته و بزرگی بود. واقعاً حوزهی مشهد را ایشان احیا کرد. خب حوزهی مشهد، یک دورهای در زمان مرحوم آقازاده[3] و مرحوم حاج آقا حسین،[4] دورهی اوج و اعتلائی داشته؛ بعد از شهادت آنها تا سالها این حوزه رکود داشت، یعنی در فقه و اصول، یک درسی که بتواند طلبهی مشتاق را در حوزهی مشهد پابند کند و نگه دارد، نبود؛ ایشان که آمدند احیا کردند حوزه را؛ یعنی حوزهی مشهد واقعاً مدیون مرحوم آقای میلانی است. ایشان حوزه را واقعاً احیا کرد و درس [خودشان را آنجا] شروع کردند؛ شبها درس فقه را شروع کردند و در مدرسهی مسجد حاج ملّا هاشم، [درس] اجاره را شروع کردند که بنده آن وقتها البتّه درس خارج نمیرفتم و آن درس را ندیدم، امّا بعد صلات را شروع کردند که مفصّل، چندین سال، شاید هفت هشت ده سال طول کشید صلات ایشان؛ بعد هم زکات و خمس و …
از کهنترین و پربارترین مراکز علمی تشیع و جذب علما با مجاورت حرم رضوی
حوزهی علمیهی مشهد مقدس یکی از کهنترین و پربارترین مراکز علمی تشیع و مَهد پرورش بزرگان نامآور در دانشهای عقلی و نَقلیِ اسلامی در طول چندین قرن است. مجاورت بارگاه منور رضوی علیه آلاف التحیة مایهی جذب علمای برجستهئی از دیگر حوزههای علمیه نیز به این دیار علم و معنویت شده و در دورههای گوناگون به سرمایهی ارزشمند آن افزوده است.
گسترش کمی و کیفی پس از انقلاب و ظرفیت پرورش علما و محققان
اکنون این حوزه با سوابق علمی و تاریخی و سیاسی کمنظیر، پس از پیروزی انقلاب اسلامی، گسترش کمّی و کیفیِ درخور توجّهی یافته و ظرفیت شایانی برای پرورش علماء و محققان اسلامی در رشتههای گوناگون پدید آورده است.
نیاز به مدیریت جامع و پویا و انتصاب اعضای شورای عالی و مدیر حوزه
شکوفائی این ظرفیت نیازمند مدیریتی جامع و پویا است، بدین لحاظ حضرات آیات و حجج اسلام آقایان حاج سید حسن مرتضوی، حاج شیخ رجبعلی رضازاده، حاج شیخ مهدی مروارید، نمایندهی اینجانب در استان، تولیت آستان قدس رضوی، حاج شیخ محمدباقر فرزانه، و حاج سیّد مصباح عاملی را به عضویت شورای عالی حوزه و جناب آقای فرزانه را به دبیری این شورا و جناب آقای عاملی را به مدیریت حوزه منصوب میکنم.
انتظار پرورش دهها نظریهپرداز و صدها پژوهشگر، نویسنده، سخنران و قاضی
انتظار میرود که این ترکیب کارآمد و کامل با برنامهی زماندار بتواند زمینهی بالندگی و ظهور دهها نظریهپرداز در هر یک از عرصههای مورد نیاز جامعهی اسلامی از جمله فقه و کلام و تفسیر و حدیث، و صدها پژوهشگر و نویسنده و سخنران و قاضی و دیگر متصدیان شئون علمی و اجتماعیِ اسلامی را فراهم سازد. لازم میدانم از زحمات و خدمات ارزشمند فقید سعید مرحوم حجةالاسلام والمسلمین آقای طبسی رضواناللهعلیه در این مسئولیت مهم یاد کرده و علو درجات ایشان را از خداوند متعال مسألت نمایم.
از برترین مراکز علمی جهان تشیع
با سپری شدن بیش از شش سال از تشکیل شورای عالی مدیریت حوزه علمیهی مشهد مقدس که در شمار برترین مراکز علمی جهان تشیع است، اکنون با تشکر از کلیهی اعضاء محترم که در این مدت خدمات خالصانهئی به آن حوزهی محترم تقدیم کردند، آغاز دورهی جدید را با این خصوصیات ابلاغ مینماید:
همکاری آستان قدس رضوی با حوزهٔ علمیه و روحانیت مشهد
ثانیاً حضور و همکاری آستان قدس در کنار حوزهی علمیه و روحانیت معظّم مشهد مقدس را موکداً توصیه میکنم.
استعداد علمی بالا و توان نقشآفرینی در تقویت حوزهها
بر این سه پایه و مبنا -فقاهت، دیانت و تقوا و تزکیهی معنوى و اخلاقى، و هوشیارى و بصیرت سیاسى- باید حوزههاى علمیّه را بازسازى کنیم، تقویت کنیم، توسعه بدهیم. حوزهی مشهد حقّاً و انصافاً حوزهی پُراستعداد و قویاى است. بحمدالله استعداد علمى بالایى دارد: اساتید خوب، علماى بزرگ، شخصیّتهاى برجسته -علماً، اخلاقاً، عملاً، سیاسیّاً- طلّابِ خوب و بااستعداد، سابقهی خوب. و انشاءالله این حوزه میتواند در این زمینه یک اقدام مهمّى بکند و نقشى داشته باشد.
رواج افکار آخوند و سپس آرای نائینی در فضای اصولی مشهد
امیدواریم که انشاءالله این گردهمایی بسیار جالبِ شما، چه در قم، چه در نجف، چه در مشهد، [بخوبی برگزار شود.] در مشهد هم خوب است کار کردید. مرحوم آقای میلانی انصافاً اسم آقای نائینی را در مشهد زنده کرد. چون در مشهد آن چیزی که بیشتر رایج بوده، به مناسبت وجود مرحوم آقازاده ــ پسر مرحوم آخوند ــ افکار آخوند بیشتر رایج بوده. البتّه بعد از آنکه مرحوم آمیرزا مهدی اصفهانی که جزو شاگردان برجستهی مرحوم میرزا است، میآید مشهد، آن جوّ غالب سیطرهی افکار آخوند را با آوردن حرفهای آقای نائینی میشکند؛ حرفهای نو، حرفهای جدید، استدلالهای جدید. مرحوم والد ما خب که سالها هر دو را، هم درس آقای آقازاده، هم درس مرحوم آمیرزا مهدی را درک کرده بودند، میگفتند آمیرزا مهدی که آمد مشهد، بکلّی فضای اصولیِ مشهد که حرفهای [مرحوم آخوند] رایج بود، عوض شد؛ لکن بعد از مرحوم آمیرزا مهدی دیگر اسمی از آقای نائینی نبود. آقای میلانی حرفهای مرحوم آقای نائینی را نقل میکردند، بحث میکردند، شاید گاهی نقد میکردند و اغلب تأیید میکردند. به هر حال خوب کردید که در مشهد هم یک شعبهای گذاشتید، نجف هم که خب معلوم است. امیدواریم …
امید به نقش آن در گسترش اسلام و حیات نوین اسلام در عالم
خداى بزرگ را سپاسگزارم که مجدّداً این توفیق را یافتم که در جمع شما عزیزان، علماى عظام و مدرّسین بزرگوار و فضلا و طلّاب پُرشور و انقلابىِ این حوزهى عریق[2] و خوشسابقه باشم و توفیق دیدار شما را داشته باشم. اوّلاً سال نو و ثانیاً به صورت اهم، اقتراب[3] ایّام مبارک ماه رمضان را تبریک عرض میکنم و امیدوارم برکات الهى بر این حوزه که دورانهاى بسیار عبرتانگیزى را در طول دهها سال اخیر گذرانده است، شامل بشود و رکنى باشد از ارکان گسترش اسلام و حیات نوین اسلام در عالم.
رونق آن با درس فقه و تفسیر و عقاید میرزا جواد تهرانی
… جواد آقاى تهرانى (رضوان الله تعالى علیه) را دریافت کردم. آن عالم بزرگوار و پارسا حقّاً از زمرهی انسانهاى والا و برجستهاى بود که عمر خود را در بندگى خدا و خدمت به خلق و مجاهدت در راه دین گذرانید و با بیان و قلم و قدم، در طریق جلب رضاى الهى گام برداشت. سالیان دراز، حوزهی علمیّهی مشهد را با درس فقه و تفسیر و عقاید، رونق بخشید و طلّاب و فضلاى زیادى را مستفیض گردانید. در مقاطع گوناگون از سالیان مرارتبار نهضت اسلامى و بخصوص در حوادث دوران پیروزى انقلاب، پشتیبان و همراه مبارزین و مایهی دلگرمى آنان بود. پس از پیروزى انقلاب نیز در صحنههاى بسیار مهم و حسّاس، با حضور مؤثّر و بابرکت خود، انقلاب را تقویت کرد و از جمله در سالهاى …
سابقهٔ درخشان در حرکت اسلامی مردم و امید به حفظ آن
خیرمقدم عرض میکنم به همهی آقایان محترم و علماى اعلام و اساتید و مدرّسین محترم حوزهی علمیّهی مشهد و به همهی شما برادران و عزیزانى که حقیقتاً در حرکت عظیم اسلامى مردم ما، قدمِ ثابت و صادق و سابقهی درخشانى داشتید و انشاءالله در آینده هم حوزهی علمیّهی مشهد همین خصوصیّات برجسته را حفظ خواهد کرد. متقابلاً این مصیبت جانکاه را و این فقدان بزرگ براى عالم اسلام را به همهی آقایان محترم مخصوصاً علماى اعلام و اساتید و بزرگان تسلیت عرض میکنم.