رفتن به محتوای اصلی

حقوق متهم

نام‌های دیگر: حق دفاع، حقوق متهمان، حقوق مجرمان، حقوق محکومان، رفتار با متهمان

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

رعایت حقوق متهمان و محکومان در تحقیق، دادرسی و مجازات.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:دیدار قضات، دادستان‌‌‌ها و حاکمان شرع دادسرای ویژه‌‌‌ روحانیت و مسئولان دفتر ویژه در وزارت اطلاعات— ۱۳۶۹/۰۸/۱۳

سیر زمانی

از ۱۳۶۹ تا ۱۳۹۱
۱۳۶۹۱۳۹۱

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

عدم جواز روش‌هایی با گناهی بزرگ‌تر از جرم متهم در زندان

… به ‌‌‌شکلى این مبناى صحیح را [نادرست] به کار میگیرند که میشود همان «هدف، وسیله را توجیه میکند». یا گاهى یک وسایل غیر مباحى را براى یک مقصود خیلى کم‌‌‌اهمّیّت مباح میکنند. نظایر آن را ما داریم؛ من همین‌‌‌طور بى‌‌‌اطّلاع نمیگویم؛ موارد آن را من می‌‌‌شناسم. فرض بفرمایید که در یک گوشه‌‌‌اى از دستگاه‌‌‌هاى ما براى اینکه یک کسى متّهم است به اینکه فرض بفرمایید یک میلیون تومان یا پنج میلیون تومان یا ده میلیون تومان سوء استفاده‌‌‌ى مالى کرده، روشهایى را با این [شخص] در زندان به ‌‌‌خرج میدهند و عمل میکنند که گناه این روشها بمراتب بزرگ‌‌‌تر از گناه ده میلیون تومان دزدى کردن است. این، جایز نیست. ببینید، خداى متعال در جاهاى متعددى از قرآن راجع به حدودالله‌‌‌ صحبت کرده: وَمَن یَتَعَـدَّ حُـدودَ اللهِ فَاُوْلَـٰٓئِکَ هُمُ ٱلظّـٰلِمُونَ؛[7] تعدّى از حدّ الهى نباید کرد. حد یعنى چه؟ حد یعنى همان خطّى که کشیده شده، آن مرزى که کشیده شده. کجا میشود کسى را …

حرمت اهانت زبانی و عملی به متهم پیش از اثبات اتهام

یعنى اگر چنانچه اتّهام این آقا ثابت نشده، حتّى شما حق ندارید اهانت ــ اهانت زبانى، اهانت عملى ــ به او بکنید. اینکه چون علیه این آقا چند گزارش آمده، شنیده‌‌‌ایم راجع به فلان کس یا فلان مسئله حرفهایى زده که ثابت هم نشده، حالا اگر هم ثابت بشود ــ فرض بفرمایید ممکن است از روى غفلت بوده؛ ما باید این را از او سؤال کنیم ــ خب، این مجوّز این نمیشود که اگر ما [او را] آنجا آوردیم، اوّل یک مقدار به او اهانت بکنیم، فحش بدهیم، با این استدلال که میخواهیم روحیه‌‌‌اش بشکند! خب این کار که روحیه‌‌‌اش بشکند، مگر چه هدف والایی است؛ چقدر این مُقدّمیّت دارد براى اهداف شما که مجوّز این باشد که باید به او اهانت کرد، به او بدگویى کرد، به او درشت گفت، یا احیاناً یک ضربه‌‌‌اى با دست به او زد؟ همه‌‌‌ی اینها باید محاسبه بشود؛ این خیلى مهم …

ایراد نام بردن یا اشارهٔ آشکار به متهمان پیش از اثبات جرم

… رایانه‌ای که فضا درست میکنند، جو درست میکنند، افکار عمومی میسازند، به یک سمتی هل دادند، قوه‌ی قضائیه، آن دادگاه خاص یا دادسرائی که حالا مسئول پیگیری یک پرونده است، بایستی کار خودش را انجام بدهد؛ هیچ تحت تأثیر نباید قرار بگیرد. این نکته‌ی بسیار اساسیای است. اسم آوردن از متهمین، قبل از اثبات جرم، یا اسم نیاوردن، اما جوری بیان کردن که مثل اسم آوردن است، اینها اشکال دارد، ایراد دارد؛ اینها ارتقاء قوه‌ی قضائیه و دستگاه قضای کشور را یقینا دچار اختلال میکند. این هم یک نکته است که حتما بایستی مورد توجه قرار بگیرد.

تفاوت اتهام با جرم و وظیفهٔ تحقیق قانونی قوه

یک مطلب دیگری که در باب قوه‌ی قضائیه و عملکرد قوه و بازخوردهای این عملکرد در بیرون باید مورد توجه قرار بگیرد - که الان رئیس محترم قوه هم اشاره کردند - این است: خب، قوه‌ی قضائیه با متهم مواجه است. یک نفری متهم به یک معنائی میشود؛ قوه‌ی قضائیه وظیفه دارد از راه‌هائی که قانون معین کرده، برود تحقیق کند، تفحص کند و مشخص کند که این اتهام وارد است یا وارد نیست. صرف متهم شدن که جرم نیست. به هر کسی ممکن است یک اتهامی وارد شود. تا وقتی که از طریق قانونی جرم ثابت نشده است، نه در خود قوه، نه در بیرون قوه، نه در تریبونها و منبرهای رسمی، نه در وسائل ارتباط جمعی، کسی حق ندارد آبروی یک مسلمانی را ببرد؛ این بسیار مسئله‌ی مهمی است. بعضی اوقات انسان …

منع دشنام به محکوم به اعدام و لزوم رعایت حقوق زندانی و متهم

… بلکه با معیارهای اسلام - مورد دقت تمام قرار گیرد. ممکن است در گوشه و کنار جامعه‌ی ما، به‌وسیله‌ی آحاد مردم یا به‌وسیله‌ی دستگاهها، مواردی که از طرف اسلام حقیقتاً حقوق بشر شناخته شده است، نقض شود. باید دفاع از حقوق بشر، به‌وسیله‌ی قوه‌ی قضاییه انجام گیرد. اسلام حتی برای مجرمین هم حقوق قائل است. کسی حق ندارد به فردی که بناست اعدام شود، دشنام بدهد. دشنام چرا؟ مجازات او اعدام است. دشنام اضافه است؛ دشنام ظلم است؛ دشنام هتک حقِ اوست و باید جلوش گرفته شود. این، نحوه‌ی برخورد با فرد اعدامی است؛ چه برسد به زندانی؛ چه برسد به متهم تحتِ تعقیب؛ چه برسد به آن کسی که حتی تهمت درباره‌ی او واضح و ثابت نیست و فقط گمانی درباره‌ی …

رسیدگی به پرونده بدون بازداشت متهم به‌ویژه در امور غیرسیاسی

… علاج نباید بدانید؛ حبس را بگذارید آخرین علاج. یک کار خوبى را آقایان داشتند، ظاهراً به نظرم حالا هم داشته باشند؛ مواردى را که احتیاج به تذکّر و نصیحت دارد، اصلاً از طرف دادگاه وارد نمیشوند و بازپرسى و مانند اینها هم نمیکنند؛ با تذکّر مسئله را تمام میکنند. بله، این‌‌‌جور نباید باشد که حالا اگر کسى یک تخلّفى کرد ــ بخصوص در امور غیر سیاسى ــ اوّل برویم او را بگیریم و بگذاریم آنجا که حاضر و دم دست باشد، بعد آن وقت پرونده‌‌‌ى او را شروع کنیم؛ نه، پرونده را هم رسیدگى بکنید، کارها را هم انجام بدهید، او هم محبوس نباشد؛ به ‌‌‌نظر مى‌‌‌آید که اصلاً این‌‌‌جور باید باشد و صحیح این است؛ آن ‌‌‌وقت این‌‌‌جور که حرکت کردید و با این دقّتها که حرکت کردید، از هیچ‌‌‌ کس هم دیگر خوف و باکى نداشته باشید. همان‌‌‌طور که جناب آقاى رى‌‌‌شهرى فرمودند، همین درست است.